32 shlokas
- 1
हरिरुवाच
वक्ष्ये प्रमाणसंस्थाने सूर्यादीनां शृणुष्व मे
योजनानां सहस्राणि भास्करस्य रथो नव
hariruvāca
vakṣye pramāṇasaṃsthāne sūryādīnāṃ śṛṇuṣva me
yojanānāṃ sahasrāṇi bhāskarasya ratho nava
- 2
ईषादण्डस्तथैवास्य द्विगुणो वृषभध्वज
सार्धकोटिस्तथा सप्त नियुतान्यधिकानि च
īṣādaṇḍastathaivāsya dviguṇo vṛṣabhadhvaja
sārdhakoṭistathā sapta niyutānyadhikāni ca
- 3
योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम्
त्रिनाभिमति पञ्चारे षण्नेमिन्यक्षयात्मके
yojanānāṃ tu tasyākṣastatra cakraṃ pratiṣṭhitam
trinābhimati pañcāre ṣaṇneminyakṣayātmake
- 4
संवत्सरमये कृत्स्नं कालचक्रं प्रतिष्ठितम्
चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयो ऽक्षो विवस्वतः
saṃvatsaramaye kṛtsnaṃ kālacakraṃ pratiṣṭhitam
catvāriṃśatsahasrāṇi dvitīyo 'kṣo vivasvataḥ
- 5
पञ्चान्यानि तु सार्धानि स्यन्दनस्य वृषध्वज
अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तु युगार्धयोः
pañcānyāni tu sārdhāni syandanasya vṛṣadhvaja
akṣapramāṇamubhayoḥ pramāṇaṃ tu yugārdhayoḥ
- 6
ह्रस्वो ऽक्षस्तद्युगार्धेन ध्रुवाधारे रथस्य वै
द्वितीये ऽक्षे तु तच्चक्रं संस्थितं मानसाचले
hrasvo 'kṣastadyugārdhena dhruvādhāre rathasya vai
dvitīye 'kṣe tu taccakraṃ saṃsthitaṃ mānasācale
- 7
गायत्त्री सबृहत्युष्णिग्जगतीत्रिष्टुबेव च
अनुष्टुप्पङ्क्तिर् इत्युक्ताश्छन्दांसि हरयो रवेः
gāyattrī sabṛhatyuṣṇigjagatītriṣṭubeva ca
anuṣṭuppaṅktir ityuktāśchandāṃsi harayo raveḥ
- 8
धाता क्रतुस्थला चैव पुलस्त्यो वासुकिस्तथा
रथकृद्ग्रामणीर्हेतिस्तुम्बुरुश्चैत्रमासके
dhātā kratusthalā caiva pulastyo vāsukistathā
rathakṛdgrāmaṇīrhetistumburuścaitramāsake
- 9
अर्यमा पुलहश्चैव रथौजाः पुञ्जिकस्थला
प्रहेतिः कच्छनीरश्च नारदश्चैव माधवे
aryamā pulahaścaiva rathaujāḥ puñjikasthalā
prahetiḥ kacchanīraśca nāradaścaiva mādhave
- 10
मित्रो ऽत्रिस्तक्षको रक्षः पौरुषेयो ऽथ मेनका
हाहा रथस्वनश्चैव ज्येष्ठे भानो रथे स्थिताः
mitro 'tristakṣako rakṣaḥ pauruṣeyo 'tha menakā
hāhā rathasvanaścaiva jyeṣṭhe bhāno rathe sthitāḥ
- 11
वरुणो वसिष्ठो रम्भा सहजन्या कुहूर्बुधः
रथचित्रस्तथा शुक्रो वसन्त्य् आषाढसंज्ञिते
varuṇo vasiṣṭho rambhā sahajanyā kuhūrbudhaḥ
rathacitrastathā śukro vasanty āṣāḍhasaṃjñite
- 12
इन्द्रो विश्वावसुः स्रोतैलापत्रस्तथाङ्गिराः
प्रम्लोचा च नभस्येते सर्पाश्चार्के तु सन्ति वै
indro viśvāvasuḥ srotailāpatrastathāṅgirāḥ
pramlocā ca nabhasyete sarpāścārke tu santi vai
- 13
विवस्वानुग्रसेनश्च भृगुरापूरणस्तथा
अनुम्लोचाशङ्खपालौ व्याघ्रो भाद्रपदे तता
vivasvānugrasenaśca bhṛgurāpūraṇastathā
anumlocāśaṅkhapālau vyāghro bhādrapade tatā
- 14
पूषा च सुरुचिर्धाता गौतमो ऽथ धनञ्जयः
सुषेणो ऽन्यो घृताची च वसन्त्याश्वयुजे रवौ
pūṣā ca surucirdhātā gautamo 'tha dhanañjayaḥ
suṣeṇo 'nyo ghṛtācī ca vasantyāśvayuje ravau
- 15
विश्वावसुर्भरद्वाजः पर्जन्यैरावतौ तदा
विश्वाची सेनजिच्चापः कार्तिके चाधिकारिणः
viśvāvasurbharadvājaḥ parjanyairāvatau tadā
viśvācī senajiccāpaḥ kārtike cādhikāriṇaḥ
- 16
अंशुश्च काश्यपस्तार्क्ष्यो महापद्मस्तथोर्वशी
चित्रसेनस्तथा विद्युन्मार्गशीर्षाधिकारिणः
aṃśuśca kāśyapastārkṣyo mahāpadmastathorvaśī
citrasenastathā vidyunmārgaśīrṣādhikāriṇaḥ
- 17
क्रतुर्भर्गस्तथोर्णायुः स्फूर्जः कर्कोटकस्तथा
अरिष्टनेमिश्चैवान्या पूर्वचित्तिवर्रात्सराः
पौषमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले
kraturbhargastathorṇāyuḥ sphūrjaḥ karkoṭakastathā
ariṣṭanemiścaivānyā pūrvacittivarrātsarāḥ
pauṣamāse vasantyete sapta bhāskaramaṇḍale
- 18
त्वष्टाथ जमदग्निश्च कम्बलो ऽथ तिलोत्तमा
ब्रह्मापेतो ऽथ ऋतजिद्धृतराष्ट्रश्च सप्तमः
माघमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले
tvaṣṭātha jamadagniśca kambalo 'tha tilottamā
brahmāpeto 'tha ṛtajiddhṛtarāṣṭraśca saptamaḥ
māghamāse vasantyete sapta bhāskaramaṇḍale
- 19
विष्णुरश्वतरो रम्भा सूर्यवर्चाश्च सत्यजित्
विश्वामित्रस्तथा रक्षो यज्ञापेतो हि फाल्गुने
viṣṇuraśvataro rambhā sūryavarcāśca satyajit
viśvāmitrastathā rakṣo yajñāpeto hi phālgune
- 20
सवितुर्मण्डले ब्रह्मन्विष्णुशक्त्युपबृंहिताः
स्तुवन्ति मुनयः सूर्यं गन्धर्वैर्गीयते पुरः
saviturmaṇḍale brahmanviṣṇuśaktyupabṛṃhitāḥ
stuvanti munayaḥ sūryaṃ gandharvairgīyate puraḥ
- 21
नृत्यन्त्यो ऽप्सरसो यान्ति सूर्यस्यानुनिशाचराः
वहन्ति पन्नगा यक्षैः क्रियते ऽभीषुसंग्रहः
nṛtyantyo 'psaraso yānti sūryasyānuniśācarāḥ
vahanti pannagā yakṣaiḥ kriyate 'bhīṣusaṃgrahaḥ
- 22
वालखिल्यास्तथैवैनं परिवार्य समासते
रथस्त्रिचक्रः सोमस्य कुन्दाभास्तस्य वाजिनः
vālakhilyāstathaivainaṃ parivārya samāsate
rathastricakraḥ somasya kundābhāstasya vājinaḥ
- 23
वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन चरत्यसौ
वार्यग्रनिद्रव्यसम्भूतो रथश्चन्द्रसुतस्यच
vāmadakṣiṇato yuktā daśa tena caratyasau
vāryagranidravyasambhūto rathaścandrasutasyaca
- 24
पिशङ्गैस्तुरगैर्युक्तः सो ऽष्टाभिर्वायुवेगिभिः
सवरूथः सानुकर्षो युक्तो भूमिभवैर्हयैः
piśaṅgaisturagairyuktaḥ so 'ṣṭābhirvāyuvegibhiḥ
savarūthaḥ sānukarṣo yukto bhūmibhavairhayaiḥ
- 25
सोपासंगपताकस्तु शुक्रस्यापि रथो महान्
रथो भूमिसुतस्यापि तप्तकाञ्चनसन्निभः
sopāsaṃgapatākastu śukrasyāpi ratho mahān
ratho bhūmisutasyāpi taptakāñcanasannibhaḥ
- 26
अष्टाश्वः काञ्चनः श्रीमान्भौमस्यापि रथो महान्
aṣṭāśvaḥ kāñcanaḥ śrīmānbhaumasyāpi ratho mahān
- 27
पद्मरागारुणैरश्वैः संयुक्तो वह्निसंभवैः
अष्टाभिः पाण्डरैर्युक्तैर्वाजिभिः काञ्चने रथे
padmarāgāruṇairaśvaiḥ saṃyukto vahnisaṃbhavaiḥ
aṣṭābhiḥ pāṇḍarairyuktairvājibhiḥ kāñcane rathe
- 28
तिष्ठंस्तिष्ठति वर्षं वै राशौ राशौ बृहस्पतिः
आकाशसम्भवैरश्वैः शबलैः स्यन्दनं युतम्
tiṣṭhaṃstiṣṭhati varṣaṃ vai rāśau rāśau bṛhaspatiḥ
ākāśasambhavairaśvaiḥ śabalaiḥ syandanaṃ yutam
- 29
समारुह्य शनैर्याति मन्दगामी शनैश्चरः
स्वर्भानोस्तुरगा ह्यष्टौ भृङ्गाभा धूसरं रथम्
samāruhya śanairyāti mandagāmī śanaiścaraḥ
svarbhānosturagā hyaṣṭau bhṛṅgābhā dhūsaraṃ ratham
- 30
सकृद्युक्तास्तु भूतेश वहन्त्यविरतं शिव
तथा केतुरथस्याश्वा अष्टौ ते वातरंहसः
sakṛdyuktāstu bhūteśa vahantyavirataṃ śiva
tathā keturathasyāśvā aṣṭau te vātaraṃhasaḥ

