30 shlokas
- 1
सूत उवाच
दानवाधिपतेः पित्तमादाय भुजगाधिपः
द्विधा कुर्वन्निव व्योम सत्वरं वासुकिर्ययौ
sūta uvāca
dānavādhipateḥ pittamādāya bhujagādhipaḥ
dvidhā kurvanniva vyoma satvaraṃ vāsukiryayau
- 2
स तदा स्वशिरोरत्नप्रभादीप्ते नभोऽम्बुधौ
राजतः स महानेकः खण्डसेतुरिवाबभौ
sa tadā svaśiroratnaprabhādīpte nabho'mbudhau
rājataḥ sa mahānekaḥ khaṇḍaseturivābabhau
- 3
ततः पक्षनिपातेन संहरन्निव रोदसी
गरुत्मान्पन्नगेन्द्रस्य प्रहर्तुमुपचक्रमे
tataḥ pakṣanipātena saṃharanniva rodasī
garutmānpannagendrasya prahartumupacakrame
- 4
सहसैव मुमोच तत्फणीन्द्रः सुरसाभ्यक्ततुरुष्कपादपायाम्
कलिकाघनगन्धवासितायां वरमाणिक्यगिरेर् उपत्यकायाम्
sahasaiva mumoca tatphaṇīndraḥ surasābhyaktaturuṣkapādapāyām
kalikāghanagandhavāsitāyāṃ varamāṇikyagirer upatyakāyām
- 5
तस्य प्रपातसमनन्तरकालम् एव तद्वद्वरालयमतीत्य रमासमीपे
स्थानं क्षितेर् उपपयोनिधितीरलेखंयां वरमाणिक्यगिरेर् उपत्यकायाम्
tasya prapātasamanantarakālam eva tadvadvarālayamatītya ramāsamīpe
sthānaṃ kṣiter upapayonidhitīralekhaṃyāṃ varamāṇikyagirer upatyakāyām
- 6
तत्रैव किंचित्पततस्तु पित्तादुपेत्य जग्राह ततो गरुत्मान्
मूर्छापरीतः सहसैव घोणारन्ध्रद्वयेन प्रमुमोच सर्वम्
tatraiva kiṃcitpatatastu pittādupetya jagrāha tato garutmān
mūrchāparītaḥ sahasaiva ghoṇārandhradvayena pramumoca sarvam
- 7
तत्राकठोरशुककण्ठशिरीषपुष्पखद्योतपृष्ठचरशाद्वलशैवलानाम्
कल्हारशष्पकभुजङ्गभुजां च पत्रप्राप्तत्विषो मरकताः शुभदा भवन्ति
tatrākaṭhoraśukakaṇṭhaśirīṣapuṣpakhadyotapṛṣṭhacaraśādvalaśaivalānām
kalhāraśaṣpakabhujaṅgabhujāṃ ca patraprāptatviṣo marakatāḥ śubhadā bhavanti
- 8
तद्यत्र भोगीन्द्रभुजाभियुक्तं पपात पित्तं दितिजाधिपस्य
तस्याकरस्यातितरां स देशो दुःखोपलभ्यश्च गुणैश्च युक्तः
tadyatra bhogīndrabhujābhiyuktaṃ papāta pittaṃ ditijādhipasya
tasyākarasyātitarāṃ sa deśo duḥkhopalabhyaśca guṇaiśca yuktaḥ
- 9
तस्मिन्मरकतस्थाने यत्किंचिद् उपजायते
तत्सर्वं विषरोगाणां प्रशमाय प्रकीर्त्यते
tasminmarakatasthāne yatkiṃcid upajāyate
tatsarvaṃ viṣarogāṇāṃ praśamāya prakīrtyate
- 10
सर्वमन्त्रौषधिगणैर्यन्न शक्यं चिकित्सितुम्
महाहिदंष्ट्राप्रभवं विषं तत्तेन शाम्यति
sarvamantrauṣadhigaṇairyanna śakyaṃ cikitsitum
mahāhidaṃṣṭrāprabhavaṃ viṣaṃ tattena śāmyati
- 11
अन्यदप्याकरे तत्र यद्दोषैर् उपवर्जितम्
जायते तत्पवित्राणामुत्तमं परिकीर्तितम्
anyadapyākare tatra yaddoṣair upavarjitam
jāyate tatpavitrāṇāmuttamaṃ parikīrtitam
- 12
अत्यन्तहरितवर्णं कोमलमर्चिर्विभेदजटिलं च
काञ्चनचूर्णस्यान्तः पूर्णमिव लक्ष्यते यच्च
atyantaharitavarṇaṃ komalamarcirvibhedajaṭilaṃ ca
kāñcanacūrṇasyāntaḥ pūrṇamiva lakṣyate yacca
- 13
युक्तं संस्थानगुणैः समरागं गौरवेण न विहीनम्
सवितुः करसंस्पर्शाच्छुरयति सर्वाश्रमं दीप्त्या
yuktaṃ saṃsthānaguṇaiḥ samarāgaṃ gauraveṇa na vihīnam
savituḥ karasaṃsparśācchurayati sarvāśramaṃ dīptyā
- 14
हित्वा च हरितभावं यस्यान्तर्विनिहिता भवेद्दीप्तिः
अचिरप्रभाप्रभाहतनवशाद्वलसन्निभा भाति
hitvā ca haritabhāvaṃ yasyāntarvinihitā bhaveddīptiḥ
aciraprabhāprabhāhatanavaśādvalasannibhā bhāti
- 15
यच्च मनसः प्रसादं विदधाति निरीक्ष्यमतिमात्रम्
तन्मरकतं महागणमिति रत्नविदां मनोवृत्तिः
yacca manasaḥ prasādaṃ vidadhāti nirīkṣyamatimātram
tanmarakataṃ mahāgaṇamiti ratnavidāṃ manovṛttiḥ
- 16
वर्णस्यातिविभुत्वाद्यस्यान्तः स्वच्छकिरणपरिधानम्
सान्द्रस्निग्धविशुद्धं कोमलबर्हिप्रभादिसमकान्ति
varṇasyātivibhutvādyasyāntaḥ svacchakiraṇaparidhānam
sāndrasnigdhaviśuddhaṃ komalabarhiprabhādisamakānti
- 17
वर्णोज्ज्वलया कान्त्या सान्द्राकारो विभासया भाति
तदपि गुणवत्संज्ञामाप्नोति हि यादृशी पूर्वम्
varṇojjvalayā kāntyā sāndrākāro vibhāsayā bhāti
tadapi guṇavatsaṃjñāmāpnoti hi yādṛśī pūrvam
- 18
शबलकठोरमलिनं रूक्षं पाषाणकर्करोपेतम्
दिग्धं शिलाजतुना मरकतमेवंविधं विगुणम्
śabalakaṭhoramalinaṃ rūkṣaṃ pāṣāṇakarkaropetam
digdhaṃ śilājatunā marakatamevaṃvidhaṃ viguṇam
- 19
यत्सन्धिशोषितं रत्नमन्यन्मरकताद्भवेत्
श्रेयस्कामैर्न तद्धार्यं क्रेतव्यं वा कथंचन
yatsandhiśoṣitaṃ ratnamanyanmarakatādbhavet
śreyaskāmairna taddhāryaṃ kretavyaṃ vā kathaṃcana
- 20
भल्लातकी पुत्रिका च तद्वर्णसमयोगतः
मणेर्मरकतस्यैते लक्षणीया विजातयः
bhallātakī putrikā ca tadvarṇasamayogataḥ
maṇermarakatasyaite lakṣaṇīyā vijātayaḥ
- 21
क्षौमेण वाससा मृष्टा दीप्तिं त्यजति पुत्रिका
लाघवेनैव काचस्य शक्या कर्तुं विभावना
kṣaumeṇa vāsasā mṛṣṭā dīptiṃ tyajati putrikā
lāghavenaiva kācasya śakyā kartuṃ vibhāvanā
- 22
कस्यचिद् अनेकरूपैर्मरकतम् अनुगच्छतो ऽपि गुणवर्णैः
भल्लातकस्य स्वनात्तु वैषम्यमुपैति वर्णस्य
kasyacid anekarūpairmarakatam anugacchato 'pi guṇavarṇaiḥ
bhallātakasya svanāttu vaiṣamyamupaiti varṇasya
- 23
वज्राणि मुक्ताः सन्त्यन्ये ये च केचिद्विजातयः
तेषां नाप्रतिबद्धानां भा भवत्यूर्ध्वगामिनी
vajrāṇi muktāḥ santyanye ye ca kecidvijātayaḥ
teṣāṃ nāpratibaddhānāṃ bhā bhavatyūrdhvagāminī
- 24
ऋजुत्वाच्चैव केषांचित्कथंचिद् उपजायते
तिर्यगालोच्यमानानां सद्यश्चैव प्रणश्यति
ṛjutvāccaiva keṣāṃcitkathaṃcid upajāyate
tiryagālocyamānānāṃ sadyaścaiva praṇaśyati
- 25
स्नानाचमनजप्येषु रक्षामन्त्रक्रियाविधौ
ददद्भिर्गोहिरण्यानि कुर्वद्भिः साधनानि च
snānācamanajapyeṣu rakṣāmantrakriyāvidhau
dadadbhirgohiraṇyāni kurvadbhiḥ sādhanāni ca
- 26
दैवपित्र्यातिथेयेषु गुरुसंपूजनेषु च
बाध्यमानेषु विविधैर्देषजातैर्विषोद्भवैः
daivapitryātitheyeṣu gurusaṃpūjaneṣu ca
bādhyamāneṣu vividhairdeṣajātairviṣodbhavaiḥ
- 27
दौषैर्हेनं गुणैर्युक्तं काञ्चनप्रतियोजितम्
संग्रामे विचरद्भिश्च धार्यं मरकतं बुधैः
dauṣairhenaṃ guṇairyuktaṃ kāñcanapratiyojitam
saṃgrāme vicaradbhiśca dhāryaṃ marakataṃ budhaiḥ
- 28
तुलया पद्मरागस्य यन्मूल्यमुपजायते
लभते ऽभ्यधिकं तस्माद्गुणैर्मरकतं युतम्
tulayā padmarāgasya yanmūlyamupajāyate
labhate 'bhyadhikaṃ tasmādguṇairmarakataṃ yutam
- 29
तथा च पद्मरागाणां दोषैर्मूल्यं प्रहीयते
ततो ऽस्याप्यधिका हानिर्दोषैर्मरकते भवेत्
tathā ca padmarāgāṇāṃ doṣairmūlyaṃ prahīyate
tato 'syāpyadhikā hānirdoṣairmarakate bhavet
- 30
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे मरकतपरीक्षणं नामैकसप्ततितमो ऽध्यायः
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe marakataparīkṣaṇaṃ nāmaikasaptatitamo 'dhyāyaḥ

