16 shlokas
- 1
धन्वन्तरिरुवाच
हिक्कारोगनिदानं च वक्ष्ये सुश्रुत तच्छृणु
श्वासैकहेतुः प्राग्रूपं संख्या प्रकृतिसंश्रया
dhanvantariruvāca
hikkāroganidānaṃ ca vakṣye suśruta tacchṛṇu
śvāsaikahetuḥ prāgrūpaṃ saṃkhyā prakṛtisaṃśrayā
- 2
हिक्का भक्ष्योद्भवा क्षुद्रा यमला महतीति च
गम्भीरा च मरुत्तत्र त्वरयायुक्तिसेवितैः
hikkā bhakṣyodbhavā kṣudrā yamalā mahatīti ca
gambhīrā ca maruttatra tvarayāyuktisevitaiḥ
- 3
रूक्षतीक्ष्णखराशान्तैर् अन्नपानैः प्रपीडितः
करोति हिक्कां श्वसनः मन्दशब्दां क्षुधानुगाम्
rūkṣatīkṣṇakharāśāntair annapānaiḥ prapīḍitaḥ
karoti hikkāṃ śvasanaḥ mandaśabdāṃ kṣudhānugām
- 4
समं सन्ध्यान्नपानेन या प्रयाति च सान्नजा
आयासात्पवनः क्रुद्धः क्षुद्रां हिक्कां प्रवर्तयेत्
samaṃ sandhyānnapānena yā prayāti ca sānnajā
āyāsātpavanaḥ kruddhaḥ kṣudrāṃ hikkāṃ pravartayet
- 5
जत्रुमूलात्परिसृता मन्दवेगवन्ती हि सा
वृद्धिमायासतो याति भुक्तमात्रे च मार्दवम्
jatrumūlātparisṛtā mandavegavantī hi sā
vṛddhimāyāsato yāti bhuktamātre ca mārdavam
- 6
चिरेण यमलैर्वेगैर्या हिक्का सम्प्रवर्तते
परिणामान्मुखे वृद्धिं परिणामे च गच्छति
cireṇa yamalairvegairyā hikkā sampravartate
pariṇāmānmukhe vṛddhiṃ pariṇāme ca gacchati
- 7
कम्पयन्ती शिरो ग्रीवां यमलां तां विनिर्दिशेत्
प्रलापच्छर्द्यतीसारनेत्रविप्लुतजृम्भिता
kampayantī śiro grīvāṃ yamalāṃ tāṃ vinirdiśet
pralāpacchardyatīsāranetraviplutajṛmbhitā
- 8
यमला वेगिनी हिक्का परिणामवती च सा
ध्वस्तभ्रूशङ्खयुग्मस्य श्रुतिविप्लुतचक्षुषः
yamalā veginī hikkā pariṇāmavatī ca sā
dhvastabhrūśaṅkhayugmasya śrutiviplutacakṣuṣaḥ
- 9
स्तम्भयन्ती तनुं वाचं स्मृतिं संज्ञां च मुञ्चती
तुदन्ती मार्गमाणस्य कुर्वती मर्मघट्टनम्
stambhayantī tanuṃ vācaṃ smṛtiṃ saṃjñāṃ ca muñcatī
tudantī mārgamāṇasya kurvatī marmaghaṭṭanam
- 10
पृष्ठतो नमनं सार्ष्यं महाहिक्का प्रवर्तते
महाशूला महाशब्दा महावेगा महाबला
pṛṣṭhato namanaṃ sārṣyaṃ mahāhikkā pravartate
mahāśūlā mahāśabdā mahāvegā mahābalā
- 11
पक्वाशयाच्च नाभेर्वा पूर्ववत्सा प्रवर्तते
pakvāśayācca nābhervā pūrvavatsā pravartate
- 12
तद्रूपा सा महत्कुर्याज्जृम्भणाङ्गप्रसारणम्
गम्भीरेण निदानेन गम्भीरा तु सुसाधयेत्
tadrūpā sā mahatkuryājjṛmbhaṇāṅgaprasāraṇam
gambhīreṇa nidānena gambhīrā tu susādhayet
- 13
आद्ये द्वे वर्जयेदन्ये सर्वलिङ्गां च वेगिनीम्
सर्वस्य संचितामस्य स्थविरस्य व्यवायिनः
ādye dve varjayedanye sarvaliṅgāṃ ca veginīm
sarvasya saṃcitāmasya sthavirasya vyavāyinaḥ
- 14
व्याधिभिः क्षीणदेहस्य भक्तच्छेदकृशस्य च
सर्वे ऽपि रोगा नाशाय न त्वेवं शीघ्रकारिणः
vyādhibhiḥ kṣīṇadehasya bhaktacchedakṛśasya ca
sarve 'pi rogā nāśāya na tvevaṃ śīghrakāriṇaḥ
- 15
हिक्काश्वासौ यथा तौ हि मृत्युकाले कृतालयौ
hikkāśvāsau yathā tau hi mṛtyukāle kṛtālayau
- 16
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे हिक्कानिदाना नामैकपञ्चाशदुत्तरशततमो ऽध्यायः
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe hikkānidānā nāmaikapañcāśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ

