21 shlokas
- 1
ब्रह्मोवाच
व्रतानि व्यास वक्ष्यामि यैस्तुष्टः सर्वदो हरिः
शास्त्रोदितो हि नियमो व्रतं तच्च तपो मतम्
brahmovāca
vratāni vyāsa vakṣyāmi yaistuṣṭaḥ sarvado hariḥ
śāstrodito hi niyamo vrataṃ tacca tapo matam
- 2
नियमास्तु विशेषाः स्युः व्रतस्यास्य दमादयः
नित्यं त्रिषवणं स्नायाद् अधःशय्यी जितेन्द्रियः
niyamāstu viśeṣāḥ syuḥ vratasyāsya damādayaḥ
nityaṃ triṣavaṇaṃ snāyād adhaḥśayyī jitendriyaḥ
- 3
स्त्रीशूद्रपतितानां तु वर्जयेदभिभाषणम्
पवित्राणि च पञ्चैव जुहुयाच्चैव शक्तितः
strīśūdrapatitānāṃ tu varjayedabhibhāṣaṇam
pavitrāṇi ca pañcaiva juhuyāccaiva śaktitaḥ
- 4
कृच्छ्राण्येतानि सर्वाणि चरेत्सुकृतवान्नरः
केशानां रक्षणार्थं तु द्विगुणं व्रतमाचरेत्
kṛcchrāṇyetāni sarvāṇi caretsukṛtavānnaraḥ
keśānāṃ rakṣaṇārthaṃ tu dviguṇaṃ vratamācaret
- 5
कांस्यं माषं मसूरं च चणकं कोरदूषकम्
शाकं मधु परान्नं च वर्जयेद् उपवासवान्
kāṃsyaṃ māṣaṃ masūraṃ ca caṇakaṃ koradūṣakam
śākaṃ madhu parānnaṃ ca varjayed upavāsavān
- 6
पुष्पालङ्कारवस्त्राणि धूपगन्धानुलेपनम्
उपवासेन दुष्येत्तु दन्तधावनमञ्जनम्
puṣpālaṅkāravastrāṇi dhūpagandhānulepanam
upavāsena duṣyettu dantadhāvanamañjanam
- 7
दन्तकाष्ठं पञ्चगव्यं कृत्वा प्रातर्व्रतं चरेत्
असकृज्जलपानाच्च ताम्बूलस्य च भक्षणात्
dantakāṣṭhaṃ pañcagavyaṃ kṛtvā prātarvrataṃ caret
asakṛjjalapānācca tāmbūlasya ca bhakṣaṇāt
- 8
उपवासः प्रदुष्येत दिवास्वप्नाक्षमैथुनात्
क्षमा सत्यं दया दानं शौचमिन्द्रियनिग्रहः
upavāsaḥ praduṣyeta divāsvapnākṣamaithunāt
kṣamā satyaṃ dayā dānaṃ śaucamindriyanigrahaḥ
- 9
देवपूजाग्निहवने संतोषो ऽस्तेयमेव च
सर्वव्रतेष्वयं धर्मः सामान्यो दशधास्मृतः
devapūjāgnihavane saṃtoṣo 'steyameva ca
sarvavrateṣvayaṃ dharmaḥ sāmānyo daśadhāsmṛtaḥ
- 10
नक्षत्रदर्शनान्नक्तम् अनक्तं निशि भोजनम्
गोमूत्रं च पलं दद्यादर्धाङ्गुष्ठं तु गोमयम्
nakṣatradarśanānnaktam anaktaṃ niśi bhojanam
gomūtraṃ ca palaṃ dadyādardhāṅguṣṭhaṃ tu gomayam
- 11
क्षीरं सप्तपलं दद्याद्दध्नश्चैव पलत्रयम्
घृतम् एकफलं दद्यात्पलमेकं कुशोदकम्
kṣīraṃ saptapalaṃ dadyāddadhnaścaiva palatrayam
ghṛtam ekaphalaṃ dadyātpalamekaṃ kuśodakam
- 12
गायत्त्र्या चैव गन्धेति आप्यायस्व दृ दधिग्रहः
तेजो ऽसीति च देवस्य ब्रह्मकूर्चव्रतं चरेत्
gāyattryā caiva gandheti āpyāyasva dṛ dadhigrahaḥ
tejo 'sīti ca devasya brahmakūrcavrataṃ caret
- 13
अग्न्याधानं प्रतिष्ठां तु यज्ञदानव्रतानि च
वेदव्रतवृषोत्सर्गचूडाकरणमेखलाः
agnyādhānaṃ pratiṣṭhāṃ tu yajñadānavratāni ca
vedavratavṛṣotsargacūḍākaraṇamekhalāḥ
- 14
माङ्गल्यमभिषेकं च मलमासे विवर्जयेत्
दर्शाद्दर्शस्य चान्द्रः स्यात्त्रिंशाहोभिस्तु सावनः
māṅgalyamabhiṣekaṃ ca malamāse vivarjayet
darśāddarśasya cāndraḥ syāttriṃśāhobhistu sāvanaḥ
- 15
रविसंक्रमणात्सौरो नाक्षत्रः सप्तविंशतिः
सौरो मासो विवाहाय यज्ञादौ सावनस्थितिः
ravisaṃkramaṇātsauro nākṣatraḥ saptaviṃśatiḥ
sauro māso vivāhāya yajñādau sāvanasthitiḥ
- 16
युग्माग्नियुगभूतानि षण्मुन्योर्वसुरन्ध्रयोः
रुद्रेण द्वादशी युक्ता चतुर्दश्याथ पूर्णिमा
yugmāgniyugabhūtāni ṣaṇmunyorvasurandhrayoḥ
rudreṇa dvādaśī yuktā caturdaśyātha pūrṇimā
- 17
प्रतिपद्यप्यमावास्या तिथ्योर्मस्यं महाफलम्
एतद्व्यस्तं महाघोरं हन्ति पुण्यं पुरा कृतम्
pratipadyapyamāvāsyā tithyormasyaṃ mahāphalam
etadvyastaṃ mahāghoraṃ hanti puṇyaṃ purā kṛtam
- 18
प्रारब्धतपसा स्त्रीणां रजो हन्याद्व्रतं न हि
अन्यैर्दानादिकं कुर्यात्कायिकं स्वयमेव च
prārabdhatapasā strīṇāṃ rajo hanyādvrataṃ na hi
anyairdānādikaṃ kuryātkāyikaṃ svayameva ca
- 19
क्रोधात्प्रमादाल्लोभाद्वा व्रतभङ्गो भवेद्यदि
दिनत्रयं न भुञ्जीत शिरसो मुण्डनं भवेत्
krodhātpramādāllobhādvā vratabhaṅgo bhavedyadi
dinatrayaṃ na bhuñjīta śiraso muṇḍanaṃ bhavet
- 20
असामर्थ्ये शरीरस्य पुत्रादीन्कारयेद्व्रतम्
व्रतस्थं मूर्छितं विप्रं जलादीन्यनुपाययेत्
asāmarthye śarīrasya putrādīnkārayedvratam
vratasthaṃ mūrchitaṃ vipraṃ jalādīnyanupāyayet
- 21
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे व्रतपरिभाषा नामाष्टाविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe vrataparibhāṣā nāmāṣṭāviṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ

