14 shlokas
- 1
महेश्वर उवाच
याज्ञवल्क्येन यत्पूर्वं धर्मं प्रोक्तं कयं हरे
तन्मे कथय केशिघ्न यथातत्त्वेन माधव
maheśvara uvāca
yājñavalkyena yatpūrvaṃ dharmaṃ proktaṃ kayaṃ hare
tanme kathaya keśighna yathātattvena mādhava
- 2
हरिरुवाच
याज्ञवल्क्यं नमस्कृत्य मिथिलायां समास्थितम्
अपृच्छन् ऋषयो गत्वा वर्णधर्माद्यशेषतः
तेभ्यः स कथयामास विष्णुं ध्यात्वा जितेन्द्रियः
hariruvāca
yājñavalkyaṃ namaskṛtya mithilāyāṃ samāsthitam
apṛcchan ṛṣayo gatvā varṇadharmādyaśeṣataḥ
tebhyaḥ sa kathayāmāsa viṣṇuṃ dhyātvā jitendriyaḥ
- 3
याज्ञवल्क्य उवाच
यस्मिन्देशे मृगः कृष्णस्तस्मिन्धर्मान्निबोधत
पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्त्राङ्गमिश्रिताः
yājñavalkya uvāca
yasmindeśe mṛgaḥ kṛṣṇastasmindharmānnibodhata
purāṇanyāyamīmāṃsādharmaśāstrāṅgamiśritāḥ
- 4
वेदाः स्थानानि विद्यानां धर्मस्य च चतुर्दश
वक्तारो धर्मशास्त्राणां मनुर्विष्णुर्यमो ऽङ्गिराः
vedāḥ sthānāni vidyānāṃ dharmasya ca caturdaśa
vaktāro dharmaśāstrāṇāṃ manurviṣṇuryamo 'ṅgirāḥ
- 5
वसिष्ठदक्षसंवर्तशातातपपराशराः
आपस्तम्बोशनोव्यासाः कात्यायनबृहस्पती
vasiṣṭhadakṣasaṃvartaśātātapaparāśarāḥ
āpastambośanovyāsāḥ kātyāyanabṛhaspatī
- 6
गौतमः शङ्खलिखितो हारीतो ऽत्रिरहं तथा
एते विष्णुं समाराध्य जाता धर्मोपदेशकाः
gautamaḥ śaṅkhalikhito hārīto 'trirahaṃ tathā
ete viṣṇuṃ samārādhya jātā dharmopadeśakāḥ
- 7
देशकाल उपायेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम्
पात्रे प्रदीयते यत्तत्सकलं धर्मलक्षणम्
deśakāla upāyena dravyaṃ śraddhāsamanvitam
pātre pradīyate yattatsakalaṃ dharmalakṣaṇam
- 8
इज्याचारो दमो ऽहिंसा दानं स्वाध्यायकर्म च
अयं च परमो धर्मो यद्योगेनात्मदर्शनम्
ijyācāro damo 'hiṃsā dānaṃ svādhyāyakarma ca
ayaṃ ca paramo dharmo yadyogenātmadarśanam
- 9
चत्वारो वेदधर्मज्ञाः पर्षत्त्रैविद्यमेव वा
सा ब्रूते यत्स्वधर्मः स्यादेको वाध्यात्मवित्तमः
catvāro vedadharmajñāḥ parṣattraividyameva vā
sā brūte yatsvadharmaḥ syādeko vādhyātmavittamaḥ
- 10
ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रा वर्णास्त्वाद्यास्त्रयो द्विजाः
निषेकाद्याः श्मशानान्तास्तेषां वै मन्त्रतः क्रियाः
brahmakṣatriyaviṭśūdrā varṇāstvādyāstrayo dvijāḥ
niṣekādyāḥ śmaśānāntāsteṣāṃ vai mantrataḥ kriyāḥ
- 11
गर्भाधानमृतौ पुंसः सवनं स्पन्दनात्पुरा
षष्ठे ऽष्टमे वा सीमन्तः प्रसवे जातकर्म च
garbhādhānamṛtau puṃsaḥ savanaṃ spandanātpurā
ṣaṣṭhe 'ṣṭame vā sīmantaḥ prasave jātakarma ca
- 12
अहन्येकादशे नाम चतुर्थे मासि निष्क्रमः
षष्ठे ऽन्नप्राशनं मासि चूडां कुर्याद्यथाकुलम्
ahanyekādaśe nāma caturthe māsi niṣkramaḥ
ṣaṣṭhe 'nnaprāśanaṃ māsi cūḍāṃ kuryādyathākulam
- 13
एवमेनः शमं याति बीजगर्भसमुद्भवम्
तूष्णीम् एताः क्रियाः स्त्रीणां विवाहश्च समन्त्रकः
evamenaḥ śamaṃ yāti bījagarbhasamudbhavam
tūṣṇīm etāḥ kriyāḥ strīṇāṃ vivāhaśca samantrakaḥ
- 14
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तवर्णधर्मनिरूपणं नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktavarṇadharmanirūpaṇaṃ nāma trinavatitamo 'dhyāyaḥ

