44 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
कृष्णेन ह्रियमाणां तु रुक्मी श्रुत्वा तु रुक्मिणीम्
प्रतिज्ञाम् अकरोत्क्रुद्धः समक्षं भीष्मकस्य ह
vaiśaṃpāyana uvāca
kṛṣṇena hriyamāṇāṃ tu rukmī śrutvā tu rukmiṇīm
pratijñām akarotkruddhaḥ samakṣaṃ bhīṣmakasya ha
- 2
अहत्वा युधि गोविन्दम् अनानीय च रुक्मिणीम्
कुण्डिनं न प्रवेक्ष्यामि सत्यम् एतद्ब्रवीमि ते
ahatvā yudhi govindam anānīya ca rukmiṇīm
kuṇḍinaṃ na pravekṣyāmi satyam etadbravīmi te
- 3
आस्थाय स रथं वीरः समुदग्रायुधध्वजम्
जवेन प्रययौ क्रुद्धो बलेन महता वृतः
āsthāya sa rathaṃ vīraḥ samudagrāyudhadhvajam
javena prayayau kruddho balena mahatā vṛtaḥ
- 4
तम् अन्वयुर्नृपाश्चैव दक्षिणापथवासिनः
क्राथो ऽंशुमाञ्श्रुतर्वा च वेणुदारिश्च वीर्यवान्
tam anvayurnṛpāścaiva dakṣiṇāpathavāsinaḥ
krātho 'ṃśumāñśrutarvā ca veṇudāriśca vīryavān
- 5
भीष्मकस्य सुतश्चापि रथेन रथिनां वरः
क्रथकैशिकमुख्याश्च सर्व एव महारथाः
bhīṣmakasya sutaścāpi rathena rathināṃ varaḥ
krathakaiśikamukhyāśca sarva eva mahārathāḥ
- 6
ते गत्वा दूरम् अध्वानं सरितं नर्मदाम् अनु
गोविन्दं ददृशुः क्रुद्धाः सहैव प्रियया स्थितम्
te gatvā dūram adhvānaṃ saritaṃ narmadām anu
govindaṃ dadṛśuḥ kruddhāḥ sahaiva priyayā sthitam
- 7
अवस्थाप्य च तत्सैन्यं रुक्मी बलमदान्वितः
चिकीर्षुर्द्वैरथं युद्धम् अभ्ययान्मधुसूदनम्
avasthāpya ca tatsainyaṃ rukmī balamadānvitaḥ
cikīrṣurdvairathaṃ yuddham abhyayānmadhusūdanam
- 8
स विव्याध चतुःषष्ट्या गोविन्दं निशितैः शरैः
तं प्रत्यविध्यत्सप्तत्या बाणैर्युधि जनार्दनः
sa vivyādha catuḥṣaṣṭyā govindaṃ niśitaiḥ śaraiḥ
taṃ pratyavidhyatsaptatyā bāṇairyudhi janārdanaḥ
- 9
यतमानस्य चिछेद ध्वजं चास्य महाबलः
जहार च शिरः कायात्सारथेश्चास्य वीर्यवान्
yatamānasya cicheda dhvajaṃ cāsya mahābalaḥ
jahāra ca śiraḥ kāyātsāratheścāsya vīryavān
- 10
तं कृच्छ्रगतम् आज्ञाय परिवव्रुर्जनार्दनम्
दाक्षिणात्या जिघांसन्तो राजानः सर्व एव ते
taṃ kṛcchragatam ājñāya parivavrurjanārdanam
dākṣiṇātyā jighāṃsanto rājānaḥ sarva eva te
- 11
तम् अंशुमान्महाबाहुर्विव्याध दशभिः शरैः
श्रुतर्वा पञ्चभिः क्रुद्धो वेणुदारिश्च सप्तभिः
tam aṃśumānmahābāhurvivyādha daśabhiḥ śaraiḥ
śrutarvā pañcabhiḥ kruddho veṇudāriśca saptabhiḥ
- 12
ततो ऽंशुमन्तं गोविन्दो बिभेदोरसि वीर्यवान्
निषसाद रथोपस्थे व्यथितः स नराधिपः
tato 'ṃśumantaṃ govindo bibhedorasi vīryavān
niṣasāda rathopasthe vyathitaḥ sa narādhipaḥ
- 13
श्रुतर्वणो जघानाश्वांश्चतुर्भिश्चतुरः शरैः
वेणुदारेर्ध्वजं छित्त्वा भुजं विव्याध दक्षिणम्
śrutarvaṇo jaghānāśvāṃścaturbhiścaturaḥ śaraiḥ
veṇudārerdhvajaṃ chittvā bhujaṃ vivyādha dakṣiṇam
- 14
तथैव च श्रुतर्वाणं शरैर्विव्याध पञ्चभिः
शिश्रिये स ध्वजं क्लान्तो न्यषीदच्च व्यथान्वितः
tathaiva ca śrutarvāṇaṃ śarairvivyādha pañcabhiḥ
śiśriye sa dhvajaṃ klānto nyaṣīdacca vyathānvitaḥ
- 15
मुञ्चन्तः शरवर्षाणि वासुदेवं ततो ऽभ्ययुः
क्रथकैशिकमुख्यास्ते रथवंशेन सर्वशः
muñcantaḥ śaravarṣāṇi vāsudevaṃ tato 'bhyayuḥ
krathakaiśikamukhyāste rathavaṃśena sarvaśaḥ
- 16
बाणैर्बाणांश्च चिछेद तेषां युधि जनार्दनः
जघान चैषां संरब्धो यतमानांश्च ताञ्शरान्
bāṇairbāṇāṃśca cicheda teṣāṃ yudhi janārdanaḥ
jaghāna caiṣāṃ saṃrabdho yatamānāṃśca tāñśarān
- 17
पुनर् अन्यांश्चतुःषष्ट्या जघान निशितैः शरैः
क्रुद्धान् आद्रवतो वीरान् आद्रवत्स महाबलः
punar anyāṃścatuḥṣaṣṭyā jaghāna niśitaiḥ śaraiḥ
kruddhān ādravato vīrān ādravatsa mahābalaḥ
- 18
विद्रुतं स्वबलं दृष्ट्वा रुक्मी क्रोधवशं गतः
पञ्चभिर्निशितैर्बाणैर्विव्याधोरसि केशवम्
vidrutaṃ svabalaṃ dṛṣṭvā rukmī krodhavaśaṃ gataḥ
pañcabhirniśitairbāṇairvivyādhorasi keśavam
- 19
सारथिं चास्य विव्याध सायकैर्निशितैस्त्रिभिः
आजघान ध्वजं चास्य शरेण नतपर्वणा
sārathiṃ cāsya vivyādha sāyakairniśitaistribhiḥ
ājaghāna dhvajaṃ cāsya śareṇa nataparvaṇā
- 20
केशवश्चापि तं षष्ट्या क्रुद्धो विव्याध मार्गणैः
धनुश्चिछेद चाप्य् अस्य यतमानस्य रुक्मिणः
keśavaścāpi taṃ ṣaṣṭyā kruddho vivyādha mārgaṇaiḥ
dhanuścicheda cāpy asya yatamānasya rukmiṇaḥ
- 21
अथान्यद्धनुर् आदाय रुक्मी कृष्णजिघांसया
प्रादुश्चकार दिव्यानि दीप्तान्य् अस्त्राणि वीर्यवान्
athānyaddhanur ādāya rukmī kṛṣṇajighāṃsayā
prāduścakāra divyāni dīptāny astrāṇi vīryavān
- 22
अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य तस्य कृष्णो महाबलः
पुनश्चिछेद तं चापं रथेषां च त्रिभिः शरैः
astrair astrāṇi saṃvārya tasya kṛṣṇo mahābalaḥ
punaścicheda taṃ cāpaṃ ratheṣāṃ ca tribhiḥ śaraiḥ
- 23
स छिन्नधन्वा विरथः खड्गम् आदाय चर्म च
उत्पपात रथाद्वीरो गरुत्मान् इव वीर्यवान्
sa chinnadhanvā virathaḥ khaḍgam ādāya carma ca
utpapāta rathādvīro garutmān iva vīryavān
- 24
तस्याभिपततः खड्गं चिछेद युधि केशवः
नाराचैश्च त्रिभिः क्रुद्धो बिभेदैनम् अथोरसि
tasyābhipatataḥ khaḍgaṃ cicheda yudhi keśavaḥ
nārācaiśca tribhiḥ kruddho bibhedainam athorasi
- 25
स पपात महाबाहुर्वसुधाम् अनुनादयन्
विसंज्ञो मूर्छितो राजा वज्रेणेव हतो गिरिः
sa papāta mahābāhurvasudhām anunādayan
visaṃjño mūrchito rājā vajreṇeva hato giriḥ
- 26
तांश्च राज्ञः शरैः सर्वान्पुनर्विव्याध केशवः
रुक्मिणं पतितं दृष्ट्वा व्यद्रवन्त नराधिपाः
tāṃśca rājñaḥ śaraiḥ sarvānpunarvivyādha keśavaḥ
rukmiṇaṃ patitaṃ dṛṣṭvā vyadravanta narādhipāḥ
- 27
विवेष्टमानं भूमौ तं भ्रातरं वीक्ष्य रुक्मिणी
पादयोर्न्यपतद्भर्तुर्भ्रातुर्जीवितकाङ्क्षिणी
viveṣṭamānaṃ bhūmau taṃ bhrātaraṃ vīkṣya rukmiṇī
pādayornyapatadbharturbhrāturjīvitakāṅkṣiṇī
- 28
तामुत्थाप्य परिष्वज्य सान्त्वयामास केशवः
अभयं रुक्मिणे दत्त्वा प्रययौ स्वां पुरीं ततः
tāmutthāpya pariṣvajya sāntvayāmāsa keśavaḥ
abhayaṃ rukmiṇe dattvā prayayau svāṃ purīṃ tataḥ
- 29
वृष्णयो ऽपि जरासंधं भङ्क्त्वा तांश्चापि पार्थिवान्
प्रययुर्द्वारकां हृष्टाः पुरस्कृत्य हलायुधम्
vṛṣṇayo 'pi jarāsaṃdhaṃ bhaṅktvā tāṃścāpi pārthivān
prayayurdvārakāṃ hṛṣṭāḥ puraskṛtya halāyudham
- 30
प्रयाते पुण्डरीकाक्षे श्रुतर्वाभ्येत्य संयुगे
रुक्मिणं रथम् आरोप्य प्रययौ स्वपुरं ततः
prayāte puṇḍarīkākṣe śrutarvābhyetya saṃyuge
rukmiṇaṃ ratham āropya prayayau svapuraṃ tataḥ

