47 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ऋषिभिः पूजितस्तैस्तु विवेश हरिर् ईश्वरः
पौराणं ब्रह्मसदनं दिव्यं नारायणाश्रमम्
vaiśaṃpāyana uvāca
ṛṣibhiḥ pūjitastaistu viveśa harir īśvaraḥ
paurāṇaṃ brahmasadanaṃ divyaṃ nārāyaṇāśramam
- 2
स तत्र विविशे हृष्टस्तान् आमन्त्र्य सदोगतान्
प्रणम्य चादिदेवाय ब्रह्मणे पद्मयोनये
sa tatra viviśe hṛṣṭastān āmantrya sadogatān
praṇamya cādidevāya brahmaṇe padmayonaye
- 3
स्वेन नाम्ना परिज्ञातं स तं नारायणाश्रमम्
प्रविशन्न् एव भगवान् आयुधानि व्यसर्जयत्
svena nāmnā parijñātaṃ sa taṃ nārāyaṇāśramam
praviśann eva bhagavān āyudhāni vyasarjayat
- 4
स तत्राम्बुपतिप्रख्यं ददर्शालयम् आत्मनः
स्वधिष्ठितं भूतगणैः शाश्वतैश्च महर्षिभिः
sa tatrāmbupatiprakhyaṃ dadarśālayam ātmanaḥ
svadhiṣṭhitaṃ bhūtagaṇaiḥ śāśvataiśca maharṣibhiḥ
- 5
संवर्तकाम्बुदोपेतं नक्षत्रस्थानसंकुलम्
तिमिरौघपरिक्षिप्तम् अप्रधृष्यं सुरासुरैः
saṃvartakāmbudopetaṃ nakṣatrasthānasaṃkulam
timiraughaparikṣiptam apradhṛṣyaṃ surāsuraiḥ
- 6
न तत्र विषयो वायोर्नेन्दोर्नापि विवस्वतः
वपुषा पद्मनाभस्य स देशस्तेजसा वृतः
na tatra viṣayo vāyornendornāpi vivasvataḥ
vapuṣā padmanābhasya sa deśastejasā vṛtaḥ
- 7
स तत्र प्रविशन्न् एव जटाभारं समुद्वहन्
स सहस्रशिरा भूत्वा शयनायोपचक्रमे
sa tatra praviśann eva jaṭābhāraṃ samudvahan
sa sahasraśirā bhūtvā śayanāyopacakrame
- 8
लोकानाम् अन्तकालज्ञा काली नयनशालिनी
उपतस्थे महात्मानं निद्रा तं कालरूपिणी
lokānām antakālajñā kālī nayanaśālinī
upatasthe mahātmānaṃ nidrā taṃ kālarūpiṇī
- 9
स शिश्ये शयने दिव्ये समुद्राम्भोदशीतले
हरिर् एकार्णवोक्तेन व्रतेन व्रतिनां वरः
sa śiśye śayane divye samudrāmbhodaśītale
harir ekārṇavoktena vratena vratināṃ varaḥ
- 10
तं शयानं महात्मानं भवाय जगतः प्रभुम्
उपासांचक्रिरे विष्णुं देवाः सर्षिगणास्तदा
taṃ śayānaṃ mahātmānaṃ bhavāya jagataḥ prabhum
upāsāṃcakrire viṣṇuṃ devāḥ sarṣigaṇāstadā
- 11
तस्य सुप्तस्य शुशुभे नाभिमध्यात्समुत्थितम्
आद्यस्य सदनं पद्मं ब्रह्मणः सूर्यसंनिभम्
tasya suptasya śuśubhe nābhimadhyātsamutthitam
ādyasya sadanaṃ padmaṃ brahmaṇaḥ sūryasaṃnibham
- 12
ब्रह्मसूत्रोद्यतकरः स्वपन्न् एव महामुनिः
आवर्तयति लोकानां सर्वेषां कालपर्ययम्
brahmasūtrodyatakaraḥ svapann eva mahāmuniḥ
āvartayati lokānāṃ sarveṣāṃ kālaparyayam
- 13
विवृतात्तस्य वदनान्निःश्वासपवनेरिताः
प्रजानां पङ्क्तयो ह्य् ओघैर्निष्पतन्ति विशन्ति च
vivṛtāttasya vadanānniḥśvāsapavaneritāḥ
prajānāṃ paṅktayo hy oghairniṣpatanti viśanti ca
- 14
ते सृष्टाः प्राणिनाम् ओघा विभक्ता ब्रह्मणा स्वयम्
चतुर्धा स्वां गतिं जग्मुः कृतान्तोक्तेन कर्मणा
te sṛṣṭāḥ prāṇinām oghā vibhaktā brahmaṇā svayam
caturdhā svāṃ gatiṃ jagmuḥ kṛtāntoktena karmaṇā
- 15
न तं वेद स्वयं ब्रह्मा नापि ब्रह्मर्षयो ऽव्ययाः
विष्णुं निद्रामयं योगं प्रविष्टं तमसावृतम्
na taṃ veda svayaṃ brahmā nāpi brahmarṣayo 'vyayāḥ
viṣṇuṃ nidrāmayaṃ yogaṃ praviṣṭaṃ tamasāvṛtam
- 16
ते तु ब्रह्मर्षयः सर्वे पितामहपुरोगमाः
न विदुस्तं क्वचित्सुप्तं क्वचिद् आसीनम् आसने
te tu brahmarṣayaḥ sarve pitāmahapurogamāḥ
na vidustaṃ kvacitsuptaṃ kvacid āsīnam āsane
- 17
जागर्ति को ऽत्र कः शेते कः श्वसन्कश्च नेङ्गते
को भोगवान्को द्युतिमान्कृष्णात्कृष्णतरश्च कः
jāgarti ko 'tra kaḥ śete kaḥ śvasankaśca neṅgate
ko bhogavānko dyutimānkṛṣṇātkṛṣṇataraśca kaḥ
- 18
विमृशन्ति स्म तं देवं दिव्याभिर् उपपत्तिभिः
न चैनं शेकुर् अन्वेष्टुं कर्मतो जन्मतो ऽपि वा
vimṛśanti sma taṃ devaṃ divyābhir upapattibhiḥ
na cainaṃ śekur anveṣṭuṃ karmato janmato 'pi vā
- 19
कथाभिस्तत्प्रदिष्टाभिर्ये तस्य चरितं विदुः
पुराणं तं पुराणेषु ऋषयः सम्प्रचक्षते
kathābhistatpradiṣṭābhirye tasya caritaṃ viduḥ
purāṇaṃ taṃ purāṇeṣu ṛṣayaḥ sampracakṣate
- 20
श्रूयते चास्य चरितं देवेष्व् अपि पुरातनम्
महापुराणात्प्रभृति परं तस्य न विद्यते
śrūyate cāsya caritaṃ deveṣv api purātanam
mahāpurāṇātprabhṛti paraṃ tasya na vidyate
- 21
यच्चास्य वेद वेदो ऽपि चरितं स्वप्रभावजम्
तेनेमाः श्रुतयो व्याप्ता वैदिका लौकिकाश्च याः
yaccāsya veda vedo 'pi caritaṃ svaprabhāvajam
tenemāḥ śrutayo vyāptā vaidikā laukikāśca yāḥ
- 22
भवकाले भवत्य् एष लोकानां भूतभावनः
दानवानाम् अभावाय जागर्ति मधुसूदनः
bhavakāle bhavaty eṣa lokānāṃ bhūtabhāvanaḥ
dānavānām abhāvāya jāgarti madhusūdanaḥ
- 23
यदैनं वीक्षितुं देवा न शेकुः सुप्तम् अच्युतम्
ततः स्वपिति घर्मान्ते जागर्ति जलदक्षये
yadainaṃ vīkṣituṃ devā na śekuḥ suptam acyutam
tataḥ svapiti gharmānte jāgarti jaladakṣaye
- 24
तस्मिन्सुप्ते न वर्तन्ते मन्त्रपूताः क्रतुक्रियाः
शरत्प्रवृत्तयज्ञो हि जागर्ति मधुसूदनः
tasminsupte na vartante mantrapūtāḥ kratukriyāḥ
śaratpravṛttayajño hi jāgarti madhusūdanaḥ
- 25
तद् इदं वार्षिकं चक्रं कारयत्य् अम्बुदेश्वरः
वैष्णवं कर्म कुर्वाणः सुप्ते विष्णौ पुरंदरः
tad idaṃ vārṣikaṃ cakraṃ kārayaty ambudeśvaraḥ
vaiṣṇavaṃ karma kurvāṇaḥ supte viṣṇau puraṃdaraḥ
- 26
या ह्य् एषा गह्वरी माया निद्रेति जगति स्थिता
अकस्माद्द्वेषिणी घोरा कालरात्रिर्महीक्षिताम्
yā hy eṣā gahvarī māyā nidreti jagati sthitā
akasmāddveṣiṇī ghorā kālarātrirmahīkṣitām
- 27
अस्यास्तनुस्तमोद्वारा निशादिवसनाशिनी
जीवितार्धहरी घोरा सर्वप्राणभृतां भुवि
asyāstanustamodvārā niśādivasanāśinī
jīvitārdhaharī ghorā sarvaprāṇabhṛtāṃ bhuvi
- 28
नैतया कश्चिद् आविष्टो जृम्भमाणो मुहुर्मुहुः
शक्तः प्रसहितुं वेगं मज्जन्न् इव महार्णवे
naitayā kaścid āviṣṭo jṛmbhamāṇo muhurmuhuḥ
śaktaḥ prasahituṃ vegaṃ majjann iva mahārṇave
- 29
अन्नजा भुवि मर्त्यानां श्रमजा वा कथंचन
नैशा भवति लोकस्य निद्रा सर्वस्य लौकिकी
annajā bhuvi martyānāṃ śramajā vā kathaṃcana
naiśā bhavati lokasya nidrā sarvasya laukikī
- 30
स्वप्नान्ते क्षीयते ह्य् एषा प्रायशो भुवि देहिनाम्
मृत्युकाले च भूतानां प्राणान्नाशयते भृशम्
svapnānte kṣīyate hy eṣā prāyaśo bhuvi dehinām
mṛtyukāle ca bhūtānāṃ prāṇānnāśayate bhṛśam

