51 shlokas
- 1
सूत उवाच
इत्य् एवम् आश्वासयतो राजानं जनमेजयम्
अतीतानागतं वाक्यम् ऋषेः परिषदा श्रुतम्
sūta uvāca
ity evam āśvāsayato rājānaṃ janamejayam
atītānāgataṃ vākyam ṛṣeḥ pariṣadā śrutam
- 2
अमृतस्येव चास्वादः प्रभा चन्द्रमसो यथा
अतर्पयत तच्छ्रोत्रं महर्षेर्वाङ्मयो रसः
amṛtasyeva cāsvādaḥ prabhā candramaso yathā
atarpayata tacchrotraṃ maharṣervāṅmayo rasaḥ
- 3
धर्मार्थकामसंयुक्तं करुणं वीरहर्षणम्
रमणीयं तद् आख्यानं कृत्स्नं परिषदा श्रुतम्
dharmārthakāmasaṃyuktaṃ karuṇaṃ vīraharṣaṇam
ramaṇīyaṃ tad ākhyānaṃ kṛtsnaṃ pariṣadā śrutam
- 4
केचिद् अश्रूणि मुमुचुः श्रुत्वा दध्युस्तथापरे
इतिहासं तम् ऋषिणा पाराशर्येण दर्शितम्
kecid aśrūṇi mumucuḥ śrutvā dadhyustathāpare
itihāsaṃ tam ṛṣiṇā pārāśaryeṇa darśitam
- 5
सदस्यान्सो ऽभ्यनुज्ञाय कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्
पुनर्द्रक्ष्याम इत्य् उक्त्वा जगाम भगवान् ऋषिः
sadasyānso 'bhyanujñāya kṛtvā cāpi pradakṣiṇam
punardrakṣyāma ity uktvā jagāma bhagavān ṛṣiḥ
- 6
अनुजग्मुस्ततः सर्वे प्रयान्तम् ऋषिसत्तमम्
लोके प्रवदतां श्रेष्ठं शिष्टाः सर्वे तपोधनाः
anujagmustataḥ sarve prayāntam ṛṣisattamam
loke pravadatāṃ śreṣṭhaṃ śiṣṭāḥ sarve tapodhanāḥ
- 7
याते भगवति व्यासे विप्राः सह महर्षिभिः
ऋत्विजः पार्थिवाश्चैव प्रतिजग्मुर्यथागतम्
yāte bhagavati vyāse viprāḥ saha maharṣibhiḥ
ṛtvijaḥ pārthivāścaiva pratijagmuryathāgatam
- 8
पन्नगानां सुघोराणां कृत्वा तां वैरयातनाम्
जगाम रोषम् उत्सृत्य राजा विषम् इवोरगः
pannagānāṃ sughorāṇāṃ kṛtvā tāṃ vairayātanām
jagāma roṣam utsṛtya rājā viṣam ivoragaḥ
- 9
होत्राग्निदीप्तशिरसं परित्राय च तक्षकम्
आस्तीको ऽप्य् आश्रमपदं जगाम च महामुनिः
hotrāgnidīptaśirasaṃ paritrāya ca takṣakam
āstīko 'py āśramapadaṃ jagāma ca mahāmuniḥ
- 10
राजापि हास्तिनपुरं प्रविवेश जनावृतः
अन्वशासच्च मुदितस्तदा प्रमुदिताः प्रजाः
rājāpi hāstinapuraṃ praviveśa janāvṛtaḥ
anvaśāsacca muditastadā pramuditāḥ prajāḥ
- 11
कस्यचित्त्व् अथ कालस्य स राजा जनमेजयः
दीक्षितो वाजिमेधाय विधिवद्भूरिदक्षिणः
kasyacittv atha kālasya sa rājā janamejayaḥ
dīkṣito vājimedhāya vidhivadbhūridakṣiṇaḥ
- 12
संज्ञप्तम् अश्वं तत्रास्य देवी काश्या वपुष्टमा
संविवेशोपगम्याथ विधिदृष्टेन कर्मणा
saṃjñaptam aśvaṃ tatrāsya devī kāśyā vapuṣṭamā
saṃviveśopagamyātha vidhidṛṣṭena karmaṇā
- 13
तां तु सर्वानवद्याङ्गीं चकमे वासवस्तदा
संज्ञप्तम् अश्वं आविश्य तया मिश्रीबभूव सः
tāṃ tu sarvānavadyāṅgīṃ cakame vāsavastadā
saṃjñaptam aśvaṃ āviśya tayā miśrībabhūva saḥ
- 14
तस्मिन्विकारे जनिते विदित्वा तत्त्वतश्च तत्
असंज्ञप्तो ऽयम् अश्वस्ते ध्वंसेत्य् अध्वर्युम् अब्रवीत्
tasminvikāre janite viditvā tattvataśca tat
asaṃjñapto 'yam aśvaste dhvaṃsety adhvaryum abravīt
- 15
अध्वर्युर्ज्ञानसम्पन्नस्तदिन्द्रस्य विचेष्टितम्
कथयामास राजर्षेः शशाप स पुरंदरम्
adhvaryurjñānasampannastadindrasya viceṣṭitam
kathayāmāsa rājarṣeḥ śaśāpa sa puraṃdaram
- 16
जनमेजय उवाच
यद्य् अस्ति मे यज्ञफलं तपो वा रक्षतः प्रजाः
फलेन तेन सर्वेण ब्रवीमि श्रूयताम् इदम्
janamejaya uvāca
yady asti me yajñaphalaṃ tapo vā rakṣataḥ prajāḥ
phalena tena sarveṇa bravīmi śrūyatām idam
- 17
अद्यप्रभृति देवेन्द्रम् अजितेन्द्रियम् अस्थिरम्
क्षत्रिया वाजिमेधेन न यक्ष्यन्तीति शौनक
adyaprabhṛti devendram ajitendriyam asthiram
kṣatriyā vājimedhena na yakṣyantīti śaunaka
- 18
ऋत्विजश्चाब्रवीत्क्रुद्धः स राजा जनमेजयः
दौर्बल्यं भवताम् एतद्यद् अयं धर्षितः क्रतुः
ṛtvijaścābravītkruddhaḥ sa rājā janamejayaḥ
daurbalyaṃ bhavatām etadyad ayaṃ dharṣitaḥ kratuḥ
- 19
विषये मे न वस्तव्यं ध्वंसध्वं सह बान्धवैः
इत्य् उक्तास्तत्यजुर्विप्रास्तं नृपं जातमन्यवः
viṣaye me na vastavyaṃ dhvaṃsadhvaṃ saha bāndhavaiḥ
ity uktāstatyajurviprāstaṃ nṛpaṃ jātamanyavaḥ
- 20
अमर्षाद् अन्वशासच्च पत्नीशालागताः स्त्रियः
असतीं वपुष्टमाम् एतां निर्वासयत मे गृहात्
यया मे चरणो मूर्ध्नि भस्मरेणूषितः कृतः
amarṣād anvaśāsacca patnīśālāgatāḥ striyaḥ
asatīṃ vapuṣṭamām etāṃ nirvāsayata me gṛhāt
yayā me caraṇo mūrdhni bhasmareṇūṣitaḥ kṛtaḥ
- 21
शौण्डीर्यं मे ऽनया भग्नं यशो मानश्च दूषितः
नैनां द्रष्टुम् अपीच्छामि परिक्लिष्टाम् इव स्रजम्
śauṇḍīryaṃ me 'nayā bhagnaṃ yaśo mānaśca dūṣitaḥ
naināṃ draṣṭum apīcchāmi parikliṣṭām iva srajam
- 22
न स्वादु सो ऽश्नाति नरः सुखं स्वपिति वा रहः
अन्वास्ते यः प्रियां भार्यां परेण मृदिताम् इह
na svādu so 'śnāti naraḥ sukhaṃ svapiti vā rahaḥ
anvāste yaḥ priyāṃ bhāryāṃ pareṇa mṛditām iha
- 23
एवम् उच्चैः प्रभाषन्तं क्रुद्धं पारिक्षितं नृपम्
गन्धर्वराजः प्रोवाच विश्वावसुर् इदं वचः
evam uccaiḥ prabhāṣantaṃ kruddhaṃ pārikṣitaṃ nṛpam
gandharvarājaḥ provāca viśvāvasur idaṃ vacaḥ
- 24
त्रियज्ञशतयज्वानं वासवस्त्वां न मृष्यति
न दुष्यतीयं पत्नी ते विहितेयं वपुष्टमा
triyajñaśatayajvānaṃ vāsavastvāṃ na mṛṣyati
na duṣyatīyaṃ patnī te vihiteyaṃ vapuṣṭamā
- 25
रम्भा नामाप्सरा देवी काशिराजसुता मता
सैषा योषिद्वरा राजन्रत्नभूतानुभूयताम्
rambhā nāmāpsarā devī kāśirājasutā matā
saiṣā yoṣidvarā rājanratnabhūtānubhūyatām
- 26
यज्ञे विवरम् आसाद्य विघ्नम् इन्द्रेण ते कृतम्
यज्वा ह्य् असि कुरुश्रेष्ठ समृद्ध्या वासवोपमः
yajñe vivaram āsādya vighnam indreṇa te kṛtam
yajvā hy asi kuruśreṣṭha samṛddhyā vāsavopamaḥ
- 27
बिभेत्य् अभिभवाच्छक्रस्तव क्रतुफलैर्नृप
तस्माद् आवर्तितश्चैव क्रतुर् इन्द्रेण ते विभो
bibhety abhibhavācchakrastava kratuphalairnṛpa
tasmād āvartitaścaiva kratur indreṇa te vibho
- 28
मायैषा वासवेनेह प्रयुक्ता विघ्नम् इच्छता
यज्ञे विवरम् आसाद्य संज्ञप्तं दृश्य वाजिनम्
रतिम् इन्द्रेण रम्भायां मन्यसे यां वपुष्टमाम्
māyaiṣā vāsaveneha prayuktā vighnam icchatā
yajñe vivaram āsādya saṃjñaptaṃ dṛśya vājinam
ratim indreṇa rambhāyāṃ manyase yāṃ vapuṣṭamām
- 29
अथ ते गुरवः शप्तास्त्रियज्ञशतयाजिनः
भ्रंशितस्त्वं च विप्राश्च फलाद् इन्द्रसमाद् इह
त्वत्तश्चैव सुदुर्धर्षात्त्रियज्ञशतयाजिनः
atha te guravaḥ śaptāstriyajñaśatayājinaḥ
bhraṃśitastvaṃ ca viprāśca phalād indrasamād iha
tvattaścaiva sudurdharṣāttriyajñaśatayājinaḥ
- 30
बिभेति हि सदा त्वत्तो ब्राह्मणेभ्यो ऽपि वासवः
एकेन वै तद् उभयं तीर्णं शक्रेण मायया
bibheti hi sadā tvatto brāhmaṇebhyo 'pi vāsavaḥ
ekena vai tad ubhayaṃ tīrṇaṃ śakreṇa māyayā

