40 shlokas
- 1
शौनक उवाच
सौते सुमहदाख्यानं भवता परिकीर्तितम्
भारतानां च सर्वेषां पार्थिवानां तथैव च
śaunaka uvāca
saute sumahadākhyānaṃ bhavatā parikīrtitam
bhāratānāṃ ca sarveṣāṃ pārthivānāṃ tathaiva ca
- 2
देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम्
दैत्यानाम् अथ सिद्धानां गुह्यकानां तथैव च
devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām
daityānām atha siddhānāṃ guhyakānāṃ tathaiva ca
- 3
अत्यद्भुतानि कर्माणि विक्रमा धर्मनिश्चयाः
विचित्राश्च कथायोगा जन्म चाग्र्यम् अनुत्तमम्
atyadbhutāni karmāṇi vikramā dharmaniścayāḥ
vicitrāśca kathāyogā janma cāgryam anuttamam
- 4
कथितं भवता पुण्यं पुराणं श्लक्ष्णया गिरा
मनःकर्णसुखं तन्मां प्रीणात्य् अमृतसंमितम्
kathitaṃ bhavatā puṇyaṃ purāṇaṃ ślakṣṇayā girā
manaḥkarṇasukhaṃ tanmāṃ prīṇāty amṛtasaṃmitam
- 5
तत्र जन्म कुरूणां वै त्वयोक्तं लोमहर्षणे
न तु वृष्ण्यन्धकानां वै तद्भवान्प्रब्रवीतु मे
tatra janma kurūṇāṃ vai tvayoktaṃ lomaharṣaṇe
na tu vṛṣṇyandhakānāṃ vai tadbhavānprabravītu me
- 6
सूत उवाच
जनमेजयेन यत्पृष्टः शिष्यो व्यासस्य धीमतः
तत्ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि वृष्णीनां वंशम् आदितः
sūta uvāca
janamejayena yatpṛṣṭaḥ śiṣyo vyāsasya dhīmataḥ
tatte 'haṃ sampravakṣyāmi vṛṣṇīnāṃ vaṃśam āditaḥ
- 7
श्रुत्वेतिहासं कार्त्स्न्येन भरतानां स भारतः
जनमेजयो महाप्राज्ञो वैशंपायनम् अब्रवीत्
śrutvetihāsaṃ kārtsnyena bharatānāṃ sa bhārataḥ
janamejayo mahāprājño vaiśaṃpāyanam abravīt
- 8
महाभारतम् आख्यानं बह्वर्थं बहुविस्तरम्
कथितं भवता विप्र विस्तरेण मया श्रुतम्
mahābhāratam ākhyānaṃ bahvarthaṃ bahuvistaram
kathitaṃ bhavatā vipra vistareṇa mayā śrutam
- 9
तत्र शूराः समाख्याता बहवः पुरुषर्षभाः
नामभिः कर्मभिश्चैव वृष्ण्यन्धकमहारथाः
tatra śūrāḥ samākhyātā bahavaḥ puruṣarṣabhāḥ
nāmabhiḥ karmabhiścaiva vṛṣṇyandhakamahārathāḥ
- 10
तेषां कर्मावदातानि त्वयोक्तानि द्विजोत्तम
तत्र तत्र समासेन विस्तरेणैव चाभिभो
teṣāṃ karmāvadātāni tvayoktāni dvijottama
tatra tatra samāsena vistareṇaiva cābhibho
- 11
न च मे तृप्तिर् अस्तीह कीर्त्यमाने पुरातने
एकश्च मे मतो राशिर्वृष्णयः पाण्डवास्तथा
na ca me tṛptir astīha kīrtyamāne purātane
ekaśca me mato rāśirvṛṣṇayaḥ pāṇḍavāstathā
- 12
भवांश्च वंशकुशलस्तेषां प्रत्यक्षदर्शिवान्
कथयस्व कुलं तेषां विस्तरेण तपोधन
bhavāṃśca vaṃśakuśalasteṣāṃ pratyakṣadarśivān
kathayasva kulaṃ teṣāṃ vistareṇa tapodhana
- 13
यस्य यस्यान्वये ये ये तांस्तान् इच्छामि वेदितुम्
तेषां पूर्वविसृष्टिं च विचित्राम् आ प्रजापतेः
yasya yasyānvaye ye ye tāṃstān icchāmi veditum
teṣāṃ pūrvavisṛṣṭiṃ ca vicitrām ā prajāpateḥ
- 14
सूत उवाच
सत्कृत्य परिपृष्टस्तु स महात्मा महातपाः
विस्तरेणानुपूर्व्या च कथयामास तां कथाम्
sūta uvāca
satkṛtya paripṛṣṭastu sa mahātmā mahātapāḥ
vistareṇānupūrvyā ca kathayāmāsa tāṃ kathām
- 15
वैशम्पायन उवाच
शृणु राजन्कथां दिव्यां पुण्यां पापप्रणाशिनीम्
कथ्यमानां मया चित्रां बह्वर्थां श्रुतिसंमिताम्
vaiśampāyana uvāca
śṛṇu rājankathāṃ divyāṃ puṇyāṃ pāpapraṇāśinīm
kathyamānāṃ mayā citrāṃ bahvarthāṃ śrutisaṃmitām
- 16
यश्चैनां धारयेत्तात शृणुयाद्वाप्य् अभीक्ष्णशः
स्ववंशधारणं कृत्वा स्वर्गलोके महीयते
yaścaināṃ dhārayettāta śṛṇuyādvāpy abhīkṣṇaśaḥ
svavaṃśadhāraṇaṃ kṛtvā svargaloke mahīyate
- 17
अव्यक्तं कारणं यत्तन्नित्यं सदसदात्मकम्
प्रधानं पुरुषं तस्मान्निर्ममे विश्वम् ईश्वरः
avyaktaṃ kāraṇaṃ yattannityaṃ sadasadātmakam
pradhānaṃ puruṣaṃ tasmānnirmame viśvam īśvaraḥ
- 18
तं वै विद्धि महाराज ब्रह्माणम् अमितौजसम्
स्रष्टारं सर्वभूतानां नारायणपरायणम्
taṃ vai viddhi mahārāja brahmāṇam amitaujasam
sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāṃ nārāyaṇaparāyaṇam
- 19
अहंकारस्तु महतस्तस्माद्भूतानि जज्ञिरे
भूतभेदाश्च भूतेभ्य इति सर्गः सनातनः
ahaṃkārastu mahatastasmādbhūtāni jajñire
bhūtabhedāśca bhūtebhya iti sargaḥ sanātanaḥ
- 20
विस्तरावयवं चैव यथाप्रज्ञं यथाश्रुतम्
कीर्त्यमानं शृणु मया पूर्वेषां कीर्तिवर्धनम्
vistarāvayavaṃ caiva yathāprajñaṃ yathāśrutam
kīrtyamānaṃ śṛṇu mayā pūrveṣāṃ kīrtivardhanam
- 21
धन्यं यशस्यं शत्रुघ्नं स्वर्ग्यम् आयुर्विवर्धनम्
कीर्तनं स्थिरकीर्तीनां सर्वेषां पुण्यकर्मणाम्
dhanyaṃ yaśasyaṃ śatrughnaṃ svargyam āyurvivardhanam
kīrtanaṃ sthirakīrtīnāṃ sarveṣāṃ puṇyakarmaṇām
- 22
तस्मात्कल्याय ते कल्यः समग्रं शुचये शुचिः
आ वृष्णिवंशाद्वक्ष्यामि भूतसर्गम् अनुत्तमम्
tasmātkalyāya te kalyaḥ samagraṃ śucaye śuciḥ
ā vṛṣṇivaṃśādvakṣyāmi bhūtasargam anuttamam
- 23
विष्णुः स्वयंभूर्भगवान्सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः
अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यम् अवासृजत्
viṣṇuḥ svayaṃbhūrbhagavānsisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ
apa eva sasarjādau tāsu vīryam avāsṛjat
- 24
आपो नारा इति प्रोक्ता नाम्ना पूर्वम् इति श्रुतिः
अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः
āpo nārā iti proktā nāmnā pūrvam iti śrutiḥ
ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
- 25
हिरण्यवर्णम् अभवत्तद् अण्डम् उदकेशयम्
तत्र जज्ञे स्वयं ब्रह्मा स्वयंभूर् इति नः श्रुतम्
hiraṇyavarṇam abhavattad aṇḍam udakeśayam
tatra jajñe svayaṃ brahmā svayaṃbhūr iti naḥ śrutam
- 26
हिरण्यगर्भो भगवान् उषित्वा परिवत्सरम्
तद् अण्डम् अकरोद्द्वैधं दिवं भुवम् अथापि च
hiraṇyagarbho bhagavān uṣitvā parivatsaram
tad aṇḍam akaroddvaidhaṃ divaṃ bhuvam athāpi ca
- 27
तयोः शकलयोर्मध्यम् आकाशम् अकरोत्प्रभुः
अप्सु पारिप्लवां पृथ्वीं दिशश्च दशधा दधे
tayoḥ śakalayormadhyam ākāśam akarotprabhuḥ
apsu pāriplavāṃ pṛthvīṃ diśaśca daśadhā dadhe
- 28
तत्र कालं मनो वाचं कामं क्रोधम् अथो रतिम्
ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां स्रष्टुम् इच्छन्प्रजापतिम्
tatra kālaṃ mano vācaṃ kāmaṃ krodham atho ratim
sasarja sṛṣṭiṃ tadrūpāṃ sraṣṭum icchanprajāpatim
- 29
मरीचिम् अत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्
वसिष्ठं च महातेजाः सो ऽसृजत्सप्त मानसान्
marīcim atryaṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum
vasiṣṭhaṃ ca mahātejāḥ so 'sṛjatsapta mānasān
- 30
सप्त ब्रह्माण इत्य् एते पुराणे निश्चयं गताः
नारायणात्मकानां वै सप्तानां ब्रह्मजन्मनाम्
sapta brahmāṇa ity ete purāṇe niścayaṃ gatāḥ
nārāyaṇātmakānāṃ vai saptānāṃ brahmajanmanām

