64 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
महे प्रतिहते शक्रः सक्रोधस्त्रिदशेश्वरः
संवर्तकं नाम गणं तोयदानाम् अथाब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
mahe pratihate śakraḥ sakrodhastridaśeśvaraḥ
saṃvartakaṃ nāma gaṇaṃ toyadānām athābravīt
- 2
भो बलाहकमातङ्गाः श्रूयतां मम भाषितम्
यदि वो मत्प्रियं कार्यं राजभक्तिपुरस्कृतम्
bho balāhakamātaṅgāḥ śrūyatāṃ mama bhāṣitam
yadi vo matpriyaṃ kāryaṃ rājabhaktipuraskṛtam
- 3
एते वृन्दावनगता दामोदरपरायणाः
नन्दगोपादयो गोपा विद्विषन्ति ममोत्सवम्
ete vṛndāvanagatā dāmodaraparāyaṇāḥ
nandagopādayo gopā vidviṣanti mamotsavam
- 4
आजीवो यः परस्तेषां गोपत्वं च यतः स्मृतम्
ता गावः सप्तरात्रेण पीड्यन्तां वृष्टिमारुतैः
ājīvo yaḥ parasteṣāṃ gopatvaṃ ca yataḥ smṛtam
tā gāvaḥ saptarātreṇa pīḍyantāṃ vṛṣṭimārutaiḥ
- 5
ऐरावतगतश्चाहम्स्वयम् एवाम्बु दारुणम्
स्रक्ष्यामि वृष्टिं वातं च वज्राशनिसमप्रभम्
airāvatagataścāhamsvayam evāmbu dāruṇam
srakṣyāmi vṛṣṭiṃ vātaṃ ca vajrāśanisamaprabham
- 6
भवद्भिश्चण्डवर्षेण चरता मारुतेन च
हतास्ताः सव्रजा गावस्त्यक्ष्यन्ति भुवि जीवितम्
bhavadbhiścaṇḍavarṣeṇa caratā mārutena ca
hatāstāḥ savrajā gāvastyakṣyanti bhuvi jīvitam
- 7
एवम् आज्ञापयामास स सर्वाञ्जलदान्प्रभुः
प्रत्याहते वै कृष्णेन शासने पाकशासनः
evam ājñāpayāmāsa sa sarvāñjaladānprabhuḥ
pratyāhate vai kṛṣṇena śāsane pākaśāsanaḥ
- 8
ततस्ते जलदाः कृष्णा घोरनादा भयावहाः
आकाशं छादयामासुः सर्वतः पर्वतोपमाः
tataste jaladāḥ kṛṣṇā ghoranādā bhayāvahāḥ
ākāśaṃ chādayāmāsuḥ sarvataḥ parvatopamāḥ
- 9
विद्युत्संपातजननाः शक्रचापविभूषिताः
तिमिरावृतम् आकाशं चक्रुस्ते जलदास्तदा
vidyutsaṃpātajananāḥ śakracāpavibhūṣitāḥ
timirāvṛtam ākāśaṃ cakruste jaladāstadā
- 10
गजा इवान्ये संसक्ताः केचिन्मकरवर्चसः
नागा इवान्ये गगने चेरुर्जलदपुंगवाः
gajā ivānye saṃsaktāḥ kecinmakaravarcasaḥ
nāgā ivānye gagane cerurjaladapuṃgavāḥ
- 11
ते ऽन्योन्यवपुषा बद्धा नागयूथायुतोपमाः
दुर्दिनं विपुलं चक्रुश्छादयन्तो नभस्तलम्
te 'nyonyavapuṣā baddhā nāgayūthāyutopamāḥ
durdinaṃ vipulaṃ cakruśchādayanto nabhastalam
- 12
नृहस्तनागहस्तानां वेणूनां चैव सर्वशः
धाराभिस्तुल्यरूपाभिर्ववृषुस्ते बलाहकाः
nṛhastanāgahastānāṃ veṇūnāṃ caiva sarvaśaḥ
dhārābhistulyarūpābhirvavṛṣuste balāhakāḥ
- 13
समुद्रं मेनिरे तं हि खम् आरूढं नृचक्षुषः
दुर्विगाह्यम् अपर्यन्तम् अगाधं दुर्दिनं महत्
samudraṃ menire taṃ hi kham ārūḍhaṃ nṛcakṣuṣaḥ
durvigāhyam aparyantam agādhaṃ durdinaṃ mahat
- 14
न संपतन्ति खगमा दुद्रुवुर्मृगजातयः
पर्वताभेषु मेघेषु खे नदत्सु समन्ततः
na saṃpatanti khagamā dudruvurmṛgajātayaḥ
parvatābheṣu megheṣu khe nadatsu samantataḥ
- 15
सुप्तसूर्येन्दुसदृशे मेघैर्नभसि दारुणैः
अतिवृष्टेन लोकस्य विरूपम् अभवद्वपुः
suptasūryendusadṛśe meghairnabhasi dāruṇaiḥ
ativṛṣṭena lokasya virūpam abhavadvapuḥ
- 16
मेघौघैर्निष्प्रभाकारम् अदृश्यग्रहतारकम्
चन्द्रसूर्यांशुरहितं खं बभूवातिनिष्प्रभम्
meghaughairniṣprabhākāram adṛśyagrahatārakam
candrasūryāṃśurahitaṃ khaṃ babhūvātiniṣprabham
- 17
वारिणा मेघमुक्तेन मुच्यमानेन चासकृत्
आबभौ सर्वतस्तत्र भूमिस्तोयमयी यथा
vāriṇā meghamuktena mucyamānena cāsakṛt
ābabhau sarvatastatra bhūmistoyamayī yathā
- 18
विनेदुर्बर्हिणस्तत्र स्तोककाल्परुताः खगाः
विवृद्धिं निम्नगा याताः प्लवगाः संप्लवं गताः
vinedurbarhiṇastatra stokakālparutāḥ khagāḥ
vivṛddhiṃ nimnagā yātāḥ plavagāḥ saṃplavaṃ gatāḥ
- 19
गर्जितेन च मेघानां पर्जन्यनिनदेन च
तर्जितानीव कम्पन्ते तृणानि तरुभिः सह
garjitena ca meghānāṃ parjanyaninadena ca
tarjitānīva kampante tṛṇāni tarubhiḥ saha
- 20
प्राप्तो ऽन्तकालो लोकानां प्राप्ता चैकार्णवा मही
इति गोपगणा वाक्यं व्याहरन्ति भयार्दिताः
prāpto 'ntakālo lokānāṃ prāptā caikārṇavā mahī
iti gopagaṇā vākyaṃ vyāharanti bhayārditāḥ
- 21
हम्भारवैः क्रन्दमाना न चेलुः स्तम्भितोपमाः
निष्कम्पसक्थिश्रवणा निष्प्रयत्नखुराननाः
हृष्टलोमार्द्रतनवः क्षामकुक्षिपयोधराः
hambhāravaiḥ krandamānā na celuḥ stambhitopamāḥ
niṣkampasakthiśravaṇā niṣprayatnakhurānanāḥ
hṛṣṭalomārdratanavaḥ kṣāmakukṣipayodharāḥ
- 22
काश्चित्प्राणान्जहुः श्रान्ता निपेतुः काश्चिद् आतुराः
काश्चित्सवत्साः पतिता गावः शीकरवेजिताः
kāścitprāṇānjahuḥ śrāntā nipetuḥ kāścid āturāḥ
kāścitsavatsāḥ patitā gāvaḥ śīkaravejitāḥ
- 23
काश्चिद् आक्रम्य क्रोडेन वत्सांस्तिष्ठन्ति मातरः
विमुखाः श्रान्तसक्थ्यश्च निराहाराः कृशोदराः
kāścid ākramya kroḍena vatsāṃstiṣṭhanti mātaraḥ
vimukhāḥ śrāntasakthyaśca nirāhārāḥ kṛśodarāḥ
- 24
पेतुर् आर्ता वेपमाना गावो वर्षपराजिताः
वत्साश्चोन्मुखका बाला दामोदरमुखाः स्थिताः
त्राहीति वदनैर्दीनैः कृष्णम् ऊचुर् इवार्तवत्
petur ārtā vepamānā gāvo varṣaparājitāḥ
vatsāśconmukhakā bālā dāmodaramukhāḥ sthitāḥ
trāhīti vadanairdīnaiḥ kṛṣṇam ūcur ivārtavat
- 25
गवां तत्कदनं दृष्ट्वा दुर्दिनागमजं भयम्
गोपांश्चासन्नवदनान्कोपं कृष्णः समादधे
gavāṃ tatkadanaṃ dṛṣṭvā durdināgamajaṃ bhayam
gopāṃścāsannavadanānkopaṃ kṛṣṇaḥ samādadhe
- 26
स चिन्तयित्वा संरब्धो दृष्टो योगो गवाम् इति
आत्मानम् आत्मना वाक्यम् इदम् आह प्रियंवदः
sa cintayitvā saṃrabdho dṛṣṭo yogo gavām iti
ātmānam ātmanā vākyam idam āha priyaṃvadaḥ
- 27
अद्याहम् इमम् उत्पाट्य सकाननवनं गिरिम्
कल्पयेयं गवां स्थानं वर्षत्राणाय दुर्धरम्
adyāham imam utpāṭya sakānanavanaṃ girim
kalpayeyaṃ gavāṃ sthānaṃ varṣatrāṇāya durdharam
- 28
अयं धृतो मया शैलो भूमीगृहनिभोपमः
त्रास्यन्ते सव्रजा गावो मद्वश्यश्च भविष्यति
ayaṃ dhṛto mayā śailo bhūmīgṛhanibhopamaḥ
trāsyante savrajā gāvo madvaśyaśca bhaviṣyati
- 29
एवं स चिन्तयित्वा तु विष्णुः सत्यपराक्रमः
बाह्वोर्बलं दर्शयिष्यन्समीपं तं महीधरम्
दोर्भ्यां उत्पाटयामास कृष्णो गिरिर् इवापरः
evaṃ sa cintayitvā tu viṣṇuḥ satyaparākramaḥ
bāhvorbalaṃ darśayiṣyansamīpaṃ taṃ mahīdharam
dorbhyāṃ utpāṭayāmāsa kṛṣṇo girir ivāparaḥ
- 30
स धृतः संगतो मेघैर्गिरिः सव्येन पाणिना
गृहभावं गतस्तत्र गृहाकारेण वर्चसा
sa dhṛtaḥ saṃgato meghairgiriḥ savyena pāṇinā
gṛhabhāvaṃ gatastatra gṛhākāreṇa varcasā

