40 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
क्षिप्तं यदुवृषं दृष्ट्वा सर्वे ते यदुपुंगवाः
निपीड्य श्रवणान्हस्तैर्मेनिरे तं गतायुषम्
vaiśaṃpāyana uvāca
kṣiptaṃ yaduvṛṣaṃ dṛṣṭvā sarve te yadupuṃgavāḥ
nipīḍya śravaṇānhastairmenire taṃ gatāyuṣam
- 2
अन्धस्त्व् अनाविग्नमना धैर्याद् अविकृतं वचः
प्रोवाच वदतां श्रेष्ठः समासात्कंसम् ओजसा
andhastv anāvignamanā dhairyād avikṛtaṃ vacaḥ
provāca vadatāṃ śreṣṭhaḥ samāsātkaṃsam ojasā
- 3
अश्लाघ्यो मे मतः पुत्र तवायं वाक्परिश्रमः
अयुक्तो गर्हितः सद्भिर्बान्धवेषु विशेषतः
aślāghyo me mataḥ putra tavāyaṃ vākpariśramaḥ
ayukto garhitaḥ sadbhirbāndhaveṣu viśeṣataḥ
- 4
अयादवो यदि भवाञ्शृणु तावद्यद् उच्यते
न हि त्वां यादवा वीर बलात्कुर्वन्ति यादवम्
ayādavo yadi bhavāñśṛṇu tāvadyad ucyate
na hi tvāṃ yādavā vīra balātkurvanti yādavam
- 5
अश्लाघ्या वृष्णयः पुत्र येषां त्वम् अनुशासिता
इक्ष्वाकुवंशजो राजा विनिवृत्तः स्ववंशकृत्
aślāghyā vṛṣṇayaḥ putra yeṣāṃ tvam anuśāsitā
ikṣvākuvaṃśajo rājā vinivṛttaḥ svavaṃśakṛt
- 6
भोजो वा यादवो वासि कंसो वासि यथा तथा
सहजं ते शिरस्तात जटी मुण्डो ऽपि वा भव
bhojo vā yādavo vāsi kaṃso vāsi yathā tathā
sahajaṃ te śirastāta jaṭī muṇḍo 'pi vā bhava
- 7
उग्रसेनस्त्व् अयं शोच्यो यो ऽस्माकं कुलपांसनः
दुर्जातीयेन येन त्वम् ईदृशो जनितः सुतः
ugrasenastv ayaṃ śocyo yo 'smākaṃ kulapāṃsanaḥ
durjātīyena yena tvam īdṛśo janitaḥ sutaḥ
- 8
न चात्मनो गुणांस्तात प्रवदन्ति मनीषिणः
परेणोक्ता गुणा गौण्यं यान्ति वेदार्थसंमिताः
na cātmano guṇāṃstāta pravadanti manīṣiṇaḥ
pareṇoktā guṇā gauṇyaṃ yānti vedārthasaṃmitāḥ
- 9
पृथिव्यां यदुवंशो ऽयं निन्दनीयो महीक्षिताम्
बालः कुलान्तकृन्मूढो येषां त्वम् अनुशासिता
pṛthivyāṃ yaduvaṃśo 'yaṃ nindanīyo mahīkṣitām
bālaḥ kulāntakṛnmūḍho yeṣāṃ tvam anuśāsitā
- 10
साधुस्त्वम् एभिर्वाक्यैश्च त्वया साध्व् इति भाषितैः
न वाचा साधितं कार्यम् आत्मा च विवृतः कृतः
sādhustvam ebhirvākyaiśca tvayā sādhv iti bhāṣitaiḥ
na vācā sādhitaṃ kāryam ātmā ca vivṛtaḥ kṛtaḥ
- 11
गुरोर् अनवलिप्तस्य मान्यस्य महताम् अपि
क्षेपणं कः शुभं मन्येद्द्विजस्येव वधं कृतम्
guror anavaliptasya mānyasya mahatām api
kṣepaṇaṃ kaḥ śubhaṃ manyeddvijasyeva vadhaṃ kṛtam
- 12
मान्याश्चैवाभिगम्याश्च वृद्धास्तात यथाग्नयः
क्रोधो हि तेषां प्रदहेल्लोकान् अन्तर्गतान् अपि
mānyāścaivābhigamyāśca vṛddhāstāta yathāgnayaḥ
krodho hi teṣāṃ pradahellokān antargatān api
- 13
बुधेन तात दान्तेन नित्यम् अभ्युच्छ्रितात्मना
धर्मस्य गतिर् अन्वेष्या मत्स्यस्य गतिर् अप्स्व् इव
budhena tāta dāntena nityam abhyucchritātmanā
dharmasya gatir anveṣyā matsyasya gatir apsv iva
- 14
केवलं त्वं तु गर्वेण वृद्धान् अग्निसमान् इह
वाचा दुनोषि मर्मघ्न्या अमन्त्रोक्ता यथाहुतिः
kevalaṃ tvaṃ tu garveṇa vṛddhān agnisamān iha
vācā dunoṣi marmaghnyā amantroktā yathāhutiḥ
- 15
वसुदेवं च पुत्रार्थे यदि त्वं परिगर्हसे
तत्र मिथ्याप्रलापं ते निन्दामि कृपणं वचः
vasudevaṃ ca putrārthe yadi tvaṃ parigarhase
tatra mithyāpralāpaṃ te nindāmi kṛpaṇaṃ vacaḥ
- 16
दारुणे ऽपि पिता पुत्रे नैव दारुणतां व्रजेत्
पुत्रार्थे ह्य् आपदः कष्टाः पितरः प्राप्नुवन्ति हि
dāruṇe 'pi pitā putre naiva dāruṇatāṃ vrajet
putrārthe hy āpadaḥ kaṣṭāḥ pitaraḥ prāpnuvanti hi
- 17
छादितो वसुदेवेन यदि पुत्रः शिशुस्तदा
मन्यसे यद्य् अकर्तव्यं पृच्छस्व पितरं स्वकम्
chādito vasudevena yadi putraḥ śiśustadā
manyase yady akartavyaṃ pṛcchasva pitaraṃ svakam
- 18
गर्हता वसुदेवं च यदुवंशं च निन्दता
त्वया यादवपुत्राणां वैरजं विषम् अर्जितम्
garhatā vasudevaṃ ca yaduvaṃśaṃ ca nindatā
tvayā yādavaputrāṇāṃ vairajaṃ viṣam arjitam
- 19
अकर्तव्यं यदि कृतं वसुदेवेन पुत्रजम्
किमर्थम् उग्रसेनेन शिशुस्त्वं न विनाशितः
akartavyaṃ yadi kṛtaṃ vasudevena putrajam
kimartham ugrasenena śiśustvaṃ na vināśitaḥ
- 20
पुन्नाम्नो नरकात्पुत्रो यस्मात्त्राता पितॄन्सदा
तस्माद्ब्रुवन्ति पुत्रेति पुत्रं धर्मविदो जनाः
punnāmno narakātputro yasmāttrātā pitṝnsadā
tasmādbruvanti putreti putraṃ dharmavido janāḥ
- 21
जात्या हि यादवः कृष्णः स च संकर्षणो युवा
त्वं चापि विधृतस्ताभ्यां जातवैरेण चेतसा
jātyā hi yādavaḥ kṛṣṇaḥ sa ca saṃkarṣaṇo yuvā
tvaṃ cāpi vidhṛtastābhyāṃ jātavaireṇa cetasā
- 22
उद्धूतानीह सर्वेषां यदूनां हृदयानि वै
वसुदेवे त्वया क्षिप्ते वासुदेवे च कोपिते
uddhūtānīha sarveṣāṃ yadūnāṃ hṛdayāni vai
vasudeve tvayā kṣipte vāsudeve ca kopite
- 23
कृष्णे च भवतो द्वेषाद्वसुदेवविगर्हणात्
शंसन्ति हीमानि भयं निमित्तान्य् अशुभानि ते
kṛṣṇe ca bhavato dveṣādvasudevavigarhaṇāt
śaṃsanti hīmāni bhayaṃ nimittāny aśubhāni te
- 24
सर्पाणां दर्शनं तीव्रं स्वप्नानां च निशाक्षये
पुर्या वैधव्यशंसीनि कारणैर् अनुमीमहे
sarpāṇāṃ darśanaṃ tīvraṃ svapnānāṃ ca niśākṣaye
puryā vaidhavyaśaṃsīni kāraṇair anumīmahe
- 25
एष घोरो ग्रहः स्वातीम् उल्लिखन्खे गभस्तिभिः
वक्रम् अङ्गारकश्चक्रे व्याहरन्ति खरं द्विजाः
eṣa ghoro grahaḥ svātīm ullikhankhe gabhastibhiḥ
vakram aṅgārakaścakre vyāharanti kharaṃ dvijāḥ
- 26
शिवा श्मशानान्निष्क्रम्य निःश्वासाङ्गारवर्षिणी
उभे संध्ये पुरीं घोरा पर्येति बहु वाशती
śivā śmaśānānniṣkramya niḥśvāsāṅgāravarṣiṇī
ubhe saṃdhye purīṃ ghorā paryeti bahu vāśatī
- 27
उल्का निर्घातनादेन पपात धरणीतले
चलत्य् अपर्वणि मही गिरीणां शिखराणि च
ulkā nirghātanādena papāta dharaṇītale
calaty aparvaṇi mahī girīṇāṃ śikharāṇi ca
- 28
प्राक्संध्या परिघग्रस्ता भाभिर्बध्नाति भास्करम्
प्रतिलोमं च यान्त्य् एते व्याहरन्तो मृगद्विजाः
prāksaṃdhyā parighagrastā bhābhirbadhnāti bhāskaram
pratilomaṃ ca yānty ete vyāharanto mṛgadvijāḥ
- 29
ग्रस्तः स्वर्भानुना सूर्यो दिवा नक्तम् अजायत
धूमोत्पातैर्दिशो व्याप्ताः शुष्काशनिसमाहताः
grastaḥ svarbhānunā sūryo divā naktam ajāyata
dhūmotpātairdiśo vyāptāḥ śuṣkāśanisamāhatāḥ
- 30
प्रस्रवन्ति घना रक्तं साशनिस्तनयित्नवः
चलिता देवताः स्थानात्त्यजन्ति विहगा नगान्
prasravanti ghanā raktaṃ sāśanistanayitnavaḥ
calitā devatāḥ sthānāttyajanti vihagā nagān

