36 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
एवं तौ बाल्यम् उत्तीर्णौ कृष्णसंकर्षणावुभौ
तस्मिन्न् एव व्रजस्थाने सप्तवर्षौ बभूवतुः
vaiśampāyana uvāca
evaṃ tau bālyam uttīrṇau kṛṣṇasaṃkarṣaṇāvubhau
tasminn eva vrajasthāne saptavarṣau babhūvatuḥ
- 2
नीलपीताम्बरधरौ पीतश्वेतानुलेपनौ
बभूवतुर्वत्सपालौ काकपक्षधराव् उभौ
nīlapītāmbaradharau pītaśvetānulepanau
babhūvaturvatsapālau kākapakṣadharāv ubhau
- 3
पर्णवाद्यं श्रुतिसुखं वादयन्तौ वराननौ
शुशुभाते वनगतौ त्रिशीर्षाव् इव पन्नगौ
parṇavādyaṃ śrutisukhaṃ vādayantau varānanau
śuśubhāte vanagatau triśīrṣāv iva pannagau
- 4
मयूराङ्गदबाहू तौ पल्लवापीडधारिणौ
वनमालाकृतोरस्कौ द्रुमपोताव् इवोद्गतौ
mayūrāṅgadabāhū tau pallavāpīḍadhāriṇau
vanamālākṛtoraskau drumapotāv ivodgatau
- 5
अरविन्दकृतापीडौ रज्जुयज्ञोपवीतिनौ
सशिक्यतुम्बकरकौ गोपवेणुप्रवादकौ
aravindakṛtāpīḍau rajjuyajñopavītinau
saśikyatumbakarakau gopaveṇupravādakau
- 6
क्वचिद्धसन्ताव् अन्योन्यं क्रीडमानौ क्वचित्क्वचित्
पर्णशय्यासु संसुप्तौ क्वचिन्निद्रान्तरैषिणौ
kvaciddhasantāv anyonyaṃ krīḍamānau kvacitkvacit
parṇaśayyāsu saṃsuptau kvacinnidrāntaraiṣiṇau
- 7
एवं वत्सान्पालयन्तौ शोभयन्तौ महावनम्
चञ्चूर्यन्तौ रमन्तौ स्म किशोराव् इव चञ्चलौ
evaṃ vatsānpālayantau śobhayantau mahāvanam
cañcūryantau ramantau sma kiśorāv iva cañcalau
- 8
अथ दामोदरः श्रीमान्संकर्षणम् उवाच ह
आर्य नास्मिन्वने शक्यं गोपालैः सह क्रीडितुम्
atha dāmodaraḥ śrīmānsaṃkarṣaṇam uvāca ha
ārya nāsminvane śakyaṃ gopālaiḥ saha krīḍitum
- 9
अवगीतम् इदं सर्वम् आवाभ्यां भुक्तभोजनम्
प्रक्षीणतृणकाष्ठं च गोपैर्मथितपादपम्
avagītam idaṃ sarvam āvābhyāṃ bhuktabhojanam
prakṣīṇatṛṇakāṣṭhaṃ ca gopairmathitapādapam
- 10
गहनानीह यान्य् आसन्काननानि वनानि च
तान्य् आकाशनिकाशानि दृश्यन्ते ऽद्य यथासुखम्
gahanānīha yāny āsankānanāni vanāni ca
tāny ākāśanikāśāni dṛśyante 'dya yathāsukham
- 11
गोवाटेष्व् अपि ये वृक्षाः परिवृत्तार्गलेषु च
सर्वे गोष्ठाग्निषु गताः क्षयम् अक्षयवर्चसः
govāṭeṣv api ye vṛkṣāḥ parivṛttārgaleṣu ca
sarve goṣṭhāgniṣu gatāḥ kṣayam akṣayavarcasaḥ
- 12
संनिकृष्टानि यान्य् आसन्काष्ठानि च तृणानि च
तानि दूरावकृष्टानि मार्गितव्यानि भूमिषु
saṃnikṛṣṭāni yāny āsankāṣṭhāni ca tṛṇāni ca
tāni dūrāvakṛṣṭāni mārgitavyāni bhūmiṣu
- 13
अरण्यम् इदम् अल्पोदम् अल्पकक्षं निराश्रयम्
अन्वेषितव्यविश्रामं दारुणं विरलद्रुमम्
अकर्मण्येषु वृक्षेषु स्थितविप्रस्थितद्विजम्
araṇyam idam alpodam alpakakṣaṃ nirāśrayam
anveṣitavyaviśrāmaṃ dāruṇaṃ viraladrumam
akarmaṇyeṣu vṛkṣeṣu sthitaviprasthitadvijam
- 14
निरानन्दं निरास्वादं निष्प्रयोजनम् आरुतम्
निर्विहंगम् इदं शून्यं निर्व्यञ्जनम् इवाशनम्
nirānandaṃ nirāsvādaṃ niṣprayojanam ārutam
nirvihaṃgam idaṃ śūnyaṃ nirvyañjanam ivāśanam
- 15
विक्रीयमाणैः काष्ठैश्च शाकैश्च वनसंभवैः
उत्सन्नसंचयतृणो घोषो ऽयं नगरायते
vikrīyamāṇaiḥ kāṣṭhaiśca śākaiśca vanasaṃbhavaiḥ
utsannasaṃcayatṛṇo ghoṣo 'yaṃ nagarāyate
- 16
शैलानां भूषणं घोषो घोषाणां भूषणं वनम्
तस्माद् अन्यद्वनं यामः प्रत्यग्रवयसेन्धनम्
śailānāṃ bhūṣaṇaṃ ghoṣo ghoṣāṇāṃ bhūṣaṇaṃ vanam
tasmād anyadvanaṃ yāmaḥ pratyagravayasendhanam
- 17
इच्छन्त्य् अनुपभुक्तानि भोक्तुं गावस्तृणानि च
तस्माद्वनं नवतृणं गच्छन्तु धनिनो व्रजाः
icchanty anupabhuktāni bhoktuṃ gāvastṛṇāni ca
tasmādvanaṃ navatṛṇaṃ gacchantu dhanino vrajāḥ
- 18
न द्वारबन्धावरणा न गृहक्षेत्रिणस्तथा
प्रशस्ता वै व्रजा लोके यथा वै चक्रचारिणः
na dvārabandhāvaraṇā na gṛhakṣetriṇastathā
praśastā vai vrajā loke yathā vai cakracāriṇaḥ
- 19
शकृन्मूत्रेषु तेष्व् एव जातं क्षाररसायनम्
न तृणं भुञ्जते गावो नापि तत्पयसो हितम्
śakṛnmūtreṣu teṣv eva jātaṃ kṣārarasāyanam
na tṛṇaṃ bhuñjate gāvo nāpi tatpayaso hitam
- 20
स्थलीप्रायासु रम्यासु नवासु वनराजिषु
चरामः सहिता गोभिः क्षिप्रं संवाह्यतां व्रजः
sthalīprāyāsu ramyāsu navāsu vanarājiṣu
carāmaḥ sahitā gobhiḥ kṣipraṃ saṃvāhyatāṃ vrajaḥ
- 21
श्रूयते हि वनं रम्यं पर्याप्ततृणसंस्तरम्
नाम्ना वृन्दावनं नाम स्वादुवृक्षफलोदकम्
śrūyate hi vanaṃ ramyaṃ paryāptatṛṇasaṃstaram
nāmnā vṛndāvanaṃ nāma svāduvṛkṣaphalodakam
- 22
अझिल्लिकण्टकवनं सर्वैर्वनगुणैर्युतम्
कदम्बपादपप्रायं यमुनातीरसंश्रितम्
ajhillikaṇṭakavanaṃ sarvairvanaguṇairyutam
kadambapādapaprāyaṃ yamunātīrasaṃśritam
- 23
स्निग्धशीतानिलवनं सर्वर्तुनिलयं शुभम्
गोपीनां सुखसंचारं चारुचित्रवनान्तरम्
snigdhaśītānilavanaṃ sarvartunilayaṃ śubham
gopīnāṃ sukhasaṃcāraṃ cārucitravanāntaram
- 24
तस्य गोवर्धनो नाम नातिदूरे गिरिर्महान्
भ्राजते दीर्घशिखरो नन्दनस्येव मन्दरः
tasya govardhano nāma nātidūre girirmahān
bhrājate dīrghaśikharo nandanasyeva mandaraḥ
- 25
मध्ये चास्य महाशाखो न्यग्रोधो योजनोच्छ्रितः
भाण्डीरो नाम शुशुभे नीलमेघ इवाम्बरे
madhye cāsya mahāśākho nyagrodho yojanocchritaḥ
bhāṇḍīro nāma śuśubhe nīlamegha ivāmbare
- 26
मध्येन चास्य कालिन्दी सीमन्तमिव कुर्वती
प्रयाता नन्दनस्येव नलिनी सरितां वरा
madhyena cāsya kālindī sīmantamiva kurvatī
prayātā nandanasyeva nalinī saritāṃ varā
- 27
तत्र गोवर्धनं चैव भाण्डीरं च वनस्पतिम्
कालिन्दीं च नदीं रम्यां द्रक्ष्यावश्चरतः सुखम्
tatra govardhanaṃ caiva bhāṇḍīraṃ ca vanaspatim
kālindīṃ ca nadīṃ ramyāṃ drakṣyāvaścarataḥ sukham
- 28
तत्रायं वसतां घोषस्त्यज्यतां निर्गुणं वनम्
संवाहयाम भद्रं ते किंचिद् उत्पाद्य कारणम्
tatrāyaṃ vasatāṃ ghoṣastyajyatāṃ nirguṇaṃ vanam
saṃvāhayāma bhadraṃ te kiṃcid utpādya kāraṇam
- 29
एवं कथयतस्तस्य वासुदेवस्य धीमतः
प्रादुर्बभूवुः शतशो रक्तमांसवसाशनाः
evaṃ kathayatastasya vāsudevasya dhīmataḥ
prādurbabhūvuḥ śataśo raktamāṃsavasāśanāḥ
- 30
घोराश्चिन्तयतस्तस्य स्वतनूरुहजास्तदा
विनिष्पेतुर्भयकराः सर्वतः शतशो वृकाः
ghorāścintayatastasya svatanūruhajāstadā
viniṣpeturbhayakarāḥ sarvataḥ śataśo vṛkāḥ

