32 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
तच्छ्रुत्वा विष्णुगदितं ब्रह्मा लोकपितामहः
उवाच परमं वाक्यं हितं सर्वदिवौकसाम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tacchrutvā viṣṇugaditaṃ brahmā lokapitāmahaḥ
uvāca paramaṃ vākyaṃ hitaṃ sarvadivaukasām
- 2
नास्ति किंचिद्भयं विष्णो सुराणाम् असुरान्तक
येषां भवान् अभयदः कर्णधारो रणे रणे
nāsti kiṃcidbhayaṃ viṣṇo surāṇām asurāntaka
yeṣāṃ bhavān abhayadaḥ karṇadhāro raṇe raṇe
- 3
शक्रे जयति देवेशे त्वयि चासुरसूदने
धर्मे प्रयतमानानां मानवानां कुतो भयम्
śakre jayati deveśe tvayi cāsurasūdane
dharme prayatamānānāṃ mānavānāṃ kuto bhayam
- 4
सत्ये धर्मे च निरता मानवा विगतज्वराः
नाकालधर्मणा मृत्युः शक्नोति प्रसमीक्षितुम्
satye dharme ca niratā mānavā vigatajvarāḥ
nākāladharmaṇā mṛtyuḥ śaknoti prasamīkṣitum
- 5
मानवानां च पतयः पार्थिवाश्च परस्परम्
षड्भागम् उपयुञ्जाना न भेदं कुर्वते मिथः
mānavānāṃ ca patayaḥ pārthivāśca parasparam
ṣaḍbhāgam upayuñjānā na bhedaṃ kurvate mithaḥ
- 6
ते प्रजानां शुभकराः करदैर् अविगर्हिताः
अकरैर्विप्रयुक्तार्थाः कोशम् आपूरयन्सदा
te prajānāṃ śubhakarāḥ karadair avigarhitāḥ
akarairviprayuktārthāḥ kośam āpūrayansadā
- 7
स्फीताञ्जनपदान्स्वान्स्वान्पालयन्तः क्षमापराः
अतीक्ष्णदण्डाश्चतुरो वर्णाञ्जुगुपुर् अञ्जसा
sphītāñjanapadānsvānsvānpālayantaḥ kṣamāparāḥ
atīkṣṇadaṇḍāścaturo varṇāñjugupur añjasā
- 8
नोद्वेजनीया भूतानां सचिवैः साधु पूजिताः
चतुरङ्गबलैर्युक्ताः षड्गुणान् उपयुञ्जते
nodvejanīyā bhūtānāṃ sacivaiḥ sādhu pūjitāḥ
caturaṅgabalairyuktāḥ ṣaḍguṇān upayuñjate
- 9
धनुर्वेदपराः सर्वे सर्वे वेदेषु निष्ठिताः
यजन्ति च यथाकालं यज्ञैर्विपुलदक्षिणैः
dhanurvedaparāḥ sarve sarve vedeṣu niṣṭhitāḥ
yajanti ca yathākālaṃ yajñairvipuladakṣiṇaiḥ
- 10
वेदान् अधीत्य दीक्षाभिर्महर्षीन्ब्रह्मचर्यया
श्राद्धैश्च मेध्यैः शतशस्तर्पयन्ति पितामहान्
vedān adhītya dīkṣābhirmaharṣīnbrahmacaryayā
śrāddhaiśca medhyaiḥ śataśastarpayanti pitāmahān
- 11
नैषाम् अविदितं किंचित्त्रिविधं भुवि विद्यते
वैदिकं लौकिकं चैव धर्मशास्त्रोक्तम् एव च
naiṣām aviditaṃ kiṃcittrividhaṃ bhuvi vidyate
vaidikaṃ laukikaṃ caiva dharmaśāstroktam eva ca
- 12
ते परावरदृष्टार्था महर्षिसमतेजसः
भूयः कृतयुगं कर्तुम् उत्सहन्ते नराधिपाः
te parāvaradṛṣṭārthā maharṣisamatejasaḥ
bhūyaḥ kṛtayugaṃ kartum utsahante narādhipāḥ
- 13
तेषाम् एव प्रभावेन शिवं वर्षति वासवः
यथार्थं च ववुर्वाता विरजस्का दिशो दश
teṣām eva prabhāvena śivaṃ varṣati vāsavaḥ
yathārthaṃ ca vavurvātā virajaskā diśo daśa
- 14
निरुत्पाता च वसुधा सुप्रचाराश्च वै ग्रहाः
चन्द्रमाश्च सनक्षत्रः सौम्यं चरति योगतः
nirutpātā ca vasudhā supracārāśca vai grahāḥ
candramāśca sanakṣatraḥ saumyaṃ carati yogataḥ
- 15
अनुलोमकरः सूर्यो ऽयने द्वे चचार ह
हव्यैश्च विविधैस्तृप्तः शुभगन्धो हुताशनः
anulomakaraḥ sūryo 'yane dve cacāra ha
havyaiśca vividhaistṛptaḥ śubhagandho hutāśanaḥ
- 16
एवं सम्यक्प्रवृत्तेषु निवृत्तेष्व् अपराधतः
तर्पयत्सु महीं कृत्स्नां नृणां कालभयं कुतः
evaṃ samyakpravṛtteṣu nivṛtteṣv aparādhataḥ
tarpayatsu mahīṃ kṛtsnāṃ nṛṇāṃ kālabhayaṃ kutaḥ
- 17
तेषां ज्वलितकीर्तीनाम् अन्योन्यम् अनुवर्तिनाम्
राज्ञां बलैर्बलवतां पीड्यते वसुधातलम्
teṣāṃ jvalitakīrtīnām anyonyam anuvartinām
rājñāṃ balairbalavatāṃ pīḍyate vasudhātalam
- 18
सेयं भारपरिश्रान्ता पीड्यमाना नराधिपैः
पृथिवी समनुप्राप्ता नौर् इवासन्नविप्लवा
seyaṃ bhārapariśrāntā pīḍyamānā narādhipaiḥ
pṛthivī samanuprāptā naur ivāsannaviplavā
- 19
युगान्तसदृशं रूपं शैलोच्चलितबन्धनम्
जलोत्पीडाकुला स्वेदं दर्शयन्ती मुहुर्मुहुः
yugāntasadṛśaṃ rūpaṃ śailoccalitabandhanam
jalotpīḍākulā svedaṃ darśayantī muhurmuhuḥ
- 20
क्षत्रियाणां वपुर्भिश्च तेजसा च बलेन च
नृणां च राष्ट्रैर्विस्तीर्णैः श्राम्यतीव वसुंधरा
kṣatriyāṇāṃ vapurbhiśca tejasā ca balena ca
nṛṇāṃ ca rāṣṭrairvistīrṇaiḥ śrāmyatīva vasuṃdharā
- 21
पुरे पुरे नरपतिः कोटिसंख्यैर्बलैर्वृतः
राष्ट्रे राष्ट्रे च बहवो ग्रामाः शतसहस्रशः
pure pure narapatiḥ koṭisaṃkhyairbalairvṛtaḥ
rāṣṭre rāṣṭre ca bahavo grāmāḥ śatasahasraśaḥ
- 22
भूमिपानां सहस्रैश्च तेषां च बलिनां बलैः
ग्रामायुताढ्यै राष्ट्रैश्च भूमिर्निर्विवरीकृता
bhūmipānāṃ sahasraiśca teṣāṃ ca balināṃ balaiḥ
grāmāyutāḍhyai rāṣṭraiśca bhūmirnirvivarīkṛtā
- 23
सेयं निरामिषं कृत्वा निश्चेष्टं कालम् अग्रतः
प्राप्ता ममालयं विष्णो भवांश्चास्याः परा गतिः
seyaṃ nirāmiṣaṃ kṛtvā niśceṣṭaṃ kālam agrataḥ
prāptā mamālayaṃ viṣṇo bhavāṃścāsyāḥ parā gatiḥ
- 24
कर्मभूमिर् इहस्थानां भूमिर् एषा व्यथां गता
यथा न सीदेत्तत्कार्यं जगत्य् एषा हि शाश्वती
karmabhūmir ihasthānāṃ bhūmir eṣā vyathāṃ gatā
yathā na sīdettatkāryaṃ jagaty eṣā hi śāśvatī
- 25
अस्या हि पीडने दोषो महान्स्यान्मधुसूदन
क्रियालोपश्च लोकानां दूषितं च जगद्भवेत्
asyā hi pīḍane doṣo mahānsyānmadhusūdana
kriyālopaśca lokānāṃ dūṣitaṃ ca jagadbhavet
- 26
श्राम्यते व्यक्तम् एवेयं पार्थिवौघप्रपीडिता
सहजां या क्षमां त्यक्त्वा चलत्वम् अचला गता
śrāmyate vyaktam eveyaṃ pārthivaughaprapīḍitā
sahajāṃ yā kṣamāṃ tyaktvā calatvam acalā gatā
- 27
तद् अस्याः श्रुतवन्तः स्म तच्चापि भवता श्रुतम्
भारावतरणार्थं हि मन्त्रयामस्त्वया सह
tad asyāḥ śrutavantaḥ sma taccāpi bhavatā śrutam
bhārāvataraṇārthaṃ hi mantrayāmastvayā saha
- 28
सत्पथे हि स्थिताः सर्वे राजानो राष्ट्रवर्धनाः
नराणां च त्रयो वर्णा ब्राह्मणान् अनुयायिनः
satpathe hi sthitāḥ sarve rājāno rāṣṭravardhanāḥ
narāṇāṃ ca trayo varṇā brāhmaṇān anuyāyinaḥ
- 29
सर्वं सत्यमयं वाक्यं वर्णा धर्मपरास्तथा
सर्वे वेदपरा विप्राः सर्वे विप्रपरा नराः
sarvaṃ satyamayaṃ vākyaṃ varṇā dharmaparāstathā
sarve vedaparā viprāḥ sarve vipraparā narāḥ
- 30
एवं जगति वर्तन्ते मनुष्या धर्मकारणात्
यथा धर्मवधो न स्यात्तथा मन्त्रः प्रवर्तताम्
evaṃ jagati vartante manuṣyā dharmakāraṇāt
yathā dharmavadho na syāttathā mantraḥ pravartatām

