45 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
प्रविशन्तं तु वेगेन मारुतावल्गिताम्बरम्
पूर्वजं पुरतः कृत्वा कृष्णं कमललोचनम्
vaiśaṃpāyana uvāca
praviśantaṃ tu vegena mārutāvalgitāmbaram
pūrvajaṃ purataḥ kṛtvā kṛṣṇaṃ kamalalocanam
- 2
गजदन्तकृतोल्लेखं सुभुजं देवकीसुतम्
लीलाकृताङ्गदं वीरं मदेन रुधिरेण च
gajadantakṛtollekhaṃ subhujaṃ devakīsutam
līlākṛtāṅgadaṃ vīraṃ madena rudhireṇa ca
- 3
वल्गमानं यथा सिंहं गर्जमानं यथा घनम्
बाहुशब्दप्रहारेण चालयन्तं वसुंधराम्
valgamānaṃ yathā siṃhaṃ garjamānaṃ yathā ghanam
bāhuśabdaprahāreṇa cālayantaṃ vasuṃdharām
- 4
औग्रसेनिः समालोक्य दन्तिदन्तोद्यतायुधम्
कृष्णं भृशायस्तमुखः सरोषं समुदैक्षत
augraseniḥ samālokya dantidantodyatāyudham
kṛṣṇaṃ bhṛśāyastamukhaḥ saroṣaṃ samudaikṣata
- 5
भुजासक्तेन शुशुभे गजदन्तेन केशवः
चन्द्रार्धबिम्बसंयुक्तो यथैकशिखरो गिरिः
bhujāsaktena śuśubhe gajadantena keśavaḥ
candrārdhabimbasaṃyukto yathaikaśikharo giriḥ
- 6
वल्गमाने गोविन्दे स कृत्स्नो रङ्गसागरः
जनौघप्रतिनादेन पूर्यमाण इवाबभौ
valgamāne govinde sa kṛtsno raṅgasāgaraḥ
janaughapratinādena pūryamāṇa ivābabhau
- 7
कंसेनापि समाज्ञप्तश्चाणूरः पूर्वम् एव तु
योद्धव्यं सह कृष्णेन त्वया यत्नवतेति वै
kaṃsenāpi samājñaptaścāṇūraḥ pūrvam eva tu
yoddhavyaṃ saha kṛṣṇena tvayā yatnavateti vai
- 8
स रोषेण तु चाणूरः कषायीकृतलोचनः
अभ्यवर्तत युद्धाय अपां पूर्णो यथा घनः
sa roṣeṇa tu cāṇūraḥ kaṣāyīkṛtalocanaḥ
abhyavartata yuddhāya apāṃ pūrṇo yathā ghanaḥ
- 9
अवघुष्टे समाजे तु निःशब्दस्तिमिते जने
यादवास्तत्र सहिता इदं वचनम् अब्रुवन्
avaghuṣṭe samāje tu niḥśabdastimite jane
yādavāstatra sahitā idaṃ vacanam abruvan
- 10
बाहुयुद्धम् इदं रङ्गे सप्राश्निकम् अकातरम्
क्रियाबलसमाज्ञातम् अशस्त्रं निर्मितं पुरा
bāhuyuddham idaṃ raṅge saprāśnikam akātaram
kriyābalasamājñātam aśastraṃ nirmitaṃ purā
- 11
अद्भिश्चापि श्रमो नित्यं विनेयः कालदर्शिभिः
करीषेण च मल्लस्य सततं प्रक्रिया स्मृता
adbhiścāpi śramo nityaṃ vineyaḥ kāladarśibhiḥ
karīṣeṇa ca mallasya satataṃ prakriyā smṛtā
- 12
स्थितो भूमिगतश्चैव यो यथामार्गतः स्थितः
नियुध्यतश्च पर्यायः प्राश्निकैः समुदाहृतः
sthito bhūmigataścaiva yo yathāmārgataḥ sthitaḥ
niyudhyataśca paryāyaḥ prāśnikaiḥ samudāhṛtaḥ
- 13
बालो वा यदि वा मध्यः स्थविरो वा कृशो ऽपि वा
बलस्थो वा स्थितो रङ्गे ज्ञेयः कक्ष्यान्तरेण वै
bālo vā yadi vā madhyaḥ sthaviro vā kṛśo 'pi vā
balastho vā sthito raṅge jñeyaḥ kakṣyāntareṇa vai
- 14
बलतश्च क्रियातश्च बाहुयुद्धविधिर्युधि
निर्घातानन्तरं किंचिन्न कर्तव्यं विजानता
balataśca kriyātaśca bāhuyuddhavidhiryudhi
nirghātānantaraṃ kiṃcinna kartavyaṃ vijānatā
- 15
तद् इदं प्रस्तुतं रङ्गे युद्धं कृष्णान्ध्रमल्लयोः
बालः कृष्णो महान् अन्ध्रस्तत्र न स्याद्विचारणा
tad idaṃ prastutaṃ raṅge yuddhaṃ kṛṣṇāndhramallayoḥ
bālaḥ kṛṣṇo mahān andhrastatra na syādvicāraṇā
- 16
ततः किलकिलाशब्दः समाजे समवर्तत
प्रावल्गत च गोविन्दो वाक्यं चेदम् उवाच ह
tataḥ kilakilāśabdaḥ samāje samavartata
prāvalgata ca govindo vākyaṃ cedam uvāca ha
- 17
अहं बालो महान् अन्ध्रो वपुषा पर्वतोपमः
युद्धं मम सहानेन रोचते बाहुशालिना
ahaṃ bālo mahān andhro vapuṣā parvatopamaḥ
yuddhaṃ mama sahānena rocate bāhuśālinā
- 18
युद्धव्यतिक्रमः कश्चिन्न भविष्यति मत्कृतः
न ह्य् अहं बाहुयोधानां दूषयिष्यामि यन्मतम्
yuddhavyatikramaḥ kaścinna bhaviṣyati matkṛtaḥ
na hy ahaṃ bāhuyodhānāṃ dūṣayiṣyāmi yanmatam
- 19
यो ऽयं करीषधर्मश्च तोयधर्मश्च रङ्गजः
कषायस्य च संसर्गः समयो ह्य् एष कल्पितः
yo 'yaṃ karīṣadharmaśca toyadharmaśca raṅgajaḥ
kaṣāyasya ca saṃsargaḥ samayo hy eṣa kalpitaḥ
- 20
संयमः स्थिरता शौर्यं व्यायामः सत्क्रिया बलम्
रङ्गे च नियता सिद्धिर् एतद्युद्धमुखे व्रतम्
saṃyamaḥ sthiratā śauryaṃ vyāyāmaḥ satkriyā balam
raṅge ca niyatā siddhir etadyuddhamukhe vratam
- 21
यद् अयं बाहुभिर्युद्धं सवैरं कर्तुम् उद्यतः
अत्र वै निग्रहः कार्यस्तोषयिष्याम्य् अहं जगत्
yad ayaṃ bāhubhiryuddhaṃ savairaṃ kartum udyataḥ
atra vai nigrahaḥ kāryastoṣayiṣyāmy ahaṃ jagat
- 22
करूषेषु प्रसूतो ऽयं चाणूरो नाम नामतः
बाहुयोधी शरीरेण कर्मभिश्चानुचिन्त्यताम्
karūṣeṣu prasūto 'yaṃ cāṇūro nāma nāmataḥ
bāhuyodhī śarīreṇa karmabhiścānucintyatām
- 23
एतेन बहवो मल्ला निहता युद्धदुर्मदाः
रङ्गप्रतापकामेन मल्लमार्गश्च दूषितः
etena bahavo mallā nihatā yuddhadurmadāḥ
raṅgapratāpakāmena mallamārgaśca dūṣitaḥ
- 24
शस्त्रसिद्धिस्तु योधानां संग्रामे शस्त्रयोधिनाम्
रङ्गसिद्धिस्तु मल्लानां प्रतिमल्लनिघातजा
śastrasiddhistu yodhānāṃ saṃgrāme śastrayodhinām
raṅgasiddhistu mallānāṃ pratimallanighātajā
- 25
रणे विजयमानस्य कीर्तिर्भवति शाश्वती
हतस्यापि रणे शस्त्रैर्नाकपृष्ठं विधीयते
raṇe vijayamānasya kīrtirbhavati śāśvatī
hatasyāpi raṇe śastrairnākapṛṣṭhaṃ vidhīyate
- 26
रणे ह्य् उभयतः सिद्धिर्हतस्यापि घ्नतो ऽपि वा
सा हि प्राणान्तिका यात्रा महद्भिः साधु पूजिता
raṇe hy ubhayataḥ siddhirhatasyāpi ghnato 'pi vā
sā hi prāṇāntikā yātrā mahadbhiḥ sādhu pūjitā
- 27
अयं तु मार्गो बलतः क्रियातश्च विनिःसृतः
मृतस्य रङ्गे कः स्वर्गो जयतो वा कुतो रतिः
ayaṃ tu mārgo balataḥ kriyātaśca viniḥsṛtaḥ
mṛtasya raṅge kaḥ svargo jayato vā kuto ratiḥ
- 28
ये तु केचित्स्वदोषेण राज्ञः पण्डितमानिनः
प्रतापार्थे हता मल्ला मल्लहन्तुर्वधो हि सः
ye tu kecitsvadoṣeṇa rājñaḥ paṇḍitamāninaḥ
pratāpārthe hatā mallā mallahanturvadho hi saḥ
- 29
एवं संजल्पताम् एव ताभ्यां युद्धं सुदारुणम्
उभाभ्याम् अभवद्घोरं वारणाभ्यां यथा वने
evaṃ saṃjalpatām eva tābhyāṃ yuddhaṃ sudāruṇam
ubhābhyām abhavadghoraṃ vāraṇābhyāṃ yathā vane
- 30
कृतप्रतिकृतैश्चित्रैर्बाहुभिश्च ससंकटैः
संनिपातावधूतैश्च प्रमाथोन्मथनैस्तथा
kṛtapratikṛtaiścitrairbāhubhiśca sasaṃkaṭaiḥ
saṃnipātāvadhūtaiśca pramāthonmathanaistathā

