35 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
ब्रह्मदत्तस्य तनयः स वैभ्राजस्त्व् अजायत
योगात्मा तपसा युक्तो विष्वक्सेन इति श्रुतः
mārkaṇḍeya uvāca
brahmadattasya tanayaḥ sa vaibhrājastv ajāyata
yogātmā tapasā yukto viṣvaksena iti śrutaḥ
- 2
कदाचिद्ब्रह्मदत्तस्तु भार्यया सहितो वने
विजहार प्रहृष्टात्मा यथा शच्या शतक्रतुः
kadācidbrahmadattastu bhāryayā sahito vane
vijahāra prahṛṣṭātmā yathā śacyā śatakratuḥ
- 3
ततः पिपीलिकरुतं स शुश्राव नराधिपः
कामिनीं कामिनस्तस्य याचतः क्रोशतो भृशम्
tataḥ pipīlikarutaṃ sa śuśrāva narādhipaḥ
kāminīṃ kāminastasya yācataḥ krośato bhṛśam
- 4
श्रुत्वा तु याच्यमानां तां क्रुद्धां सूक्ष्मां पिपीलिकाम्
ब्रह्मदत्तो महाहासम् अकस्माद् एव चाहसत्
śrutvā tu yācyamānāṃ tāṃ kruddhāṃ sūkṣmāṃ pipīlikām
brahmadatto mahāhāsam akasmād eva cāhasat
- 5
ततः सा संनतिर्दीना व्रीडिता दीनचेतना
निराहारा बहुतिथं बभूवामित्रकर्शन
tataḥ sā saṃnatirdīnā vrīḍitā dīnacetanā
nirāhārā bahutithaṃ babhūvāmitrakarśana
- 6
प्रसाद्यमाना भर्त्रा सा तम् उवाच शुचिस्मिता
त्वयावहसिता राजन्नाहं जीवितुम् उत्सहे
prasādyamānā bhartrā sā tam uvāca śucismitā
tvayāvahasitā rājannāhaṃ jīvitum utsahe
- 7
स तत्कारणम् आचख्यौ न च सा श्रद्दधाति तत्
उवाच चैनं कुपिता नैष भावो ऽस्ति पार्थिव
sa tatkāraṇam ācakhyau na ca sā śraddadhāti tat
uvāca cainaṃ kupitā naiṣa bhāvo 'sti pārthiva
- 8
को वै पिपीलिकरुतं मानुषो वेत्तुम् अर्हति
ऋते देवप्रसादाद्वै पूर्वजातिकृतेन वा
तपःफलेन वा राजन्विद्यया वा नराधिप
ko vai pipīlikarutaṃ mānuṣo vettum arhati
ṛte devaprasādādvai pūrvajātikṛtena vā
tapaḥphalena vā rājanvidyayā vā narādhipa
- 9
साहं यथैव जानीयां तथा प्रत्याययस्व माम्
प्राणान्वापि परित्यक्ष्ये राजन्सत्येन ते शपे
sāhaṃ yathaiva jānīyāṃ tathā pratyāyayasva mām
prāṇānvāpi parityakṣye rājansatyena te śape
- 10
तत्तस्या वचनं श्रुत्वा महिष्याः परुषं विभो
स राजा परमापन्नो देवश्रेष्ठम् अगात्तदा
शरण्यं सर्वभूतेशं भक्त्या नारायणं प्रभुम्
tattasyā vacanaṃ śrutvā mahiṣyāḥ paruṣaṃ vibho
sa rājā paramāpanno devaśreṣṭham agāttadā
śaraṇyaṃ sarvabhūteśaṃ bhaktyā nārāyaṇaṃ prabhum
- 11
समाहितो निराहारः षड्रात्रेण महायशाः
ददर्श दर्शने राजा देवं नारायणं हरिम्
samāhito nirāhāraḥ ṣaḍrātreṇa mahāyaśāḥ
dadarśa darśane rājā devaṃ nārāyaṇaṃ harim
- 12
उवाच चैनं भगवान्सर्वभूतानुकम्पकः
ब्रह्मदत्त प्रभाते त्वं कल्याणं समवाप्स्यसि
इत्य् उक्त्वा भगवान्देवस्तत्रैवान्तरधीयत
uvāca cainaṃ bhagavānsarvabhūtānukampakaḥ
brahmadatta prabhāte tvaṃ kalyāṇaṃ samavāpsyasi
ity uktvā bhagavāndevastatraivāntaradhīyata
- 13
चतुर्णां तु पिता यो ऽसौ ब्राह्मणानां महात्मनाम्
श्लोकं सो ऽधीत्य पुत्रेभ्यः कृतकृत्य इवाभवत्
caturṇāṃ tu pitā yo 'sau brāhmaṇānāṃ mahātmanām
ślokaṃ so 'dhītya putrebhyaḥ kṛtakṛtya ivābhavat
- 14
स राजानम् अथान्विच्छत्सहमन्त्रिणम् अच्युतम्
न ददर्शान्तरं चापि श्लोकं श्रावयितुं तदा
sa rājānam athānvicchatsahamantriṇam acyutam
na dadarśāntaraṃ cāpi ślokaṃ śrāvayituṃ tadā
- 15
अथ राजा शिरःस्नातो लब्ध्वा नारायणाद्वरम्
प्रविवेश पुरीं प्रीतो रथम् आरुह्य काञ्चनम्
atha rājā śiraḥsnāto labdhvā nārāyaṇādvaram
praviveśa purīṃ prīto ratham āruhya kāñcanam
- 16
तस्य रश्मीन् अगृह्णाच्च कण्डरीको द्विजर्षभः
चमरव्यजनं चापि बाभ्रव्यः समवाक्षिपत्
tasya raśmīn agṛhṇācca kaṇḍarīko dvijarṣabhaḥ
camaravyajanaṃ cāpi bābhravyaḥ samavākṣipat
- 17
इदम् अन्तरम् इत्य् एव ततः स ब्राह्मणस्तदा
श्रावयामास राजानं श्लोकं तं सचिवौ च तौ
idam antaram ity eva tataḥ sa brāhmaṇastadā
śrāvayāmāsa rājānaṃ ślokaṃ taṃ sacivau ca tau
- 18
सप्त व्याधा दशार्णेषु मृगाः कालंजरे गिरौ
चक्रवाकाः सरिद्द्वीपे यूयं तेभ्यो ऽवसीदथ
sapta vyādhā daśārṇeṣu mṛgāḥ kālaṃjare girau
cakravākāḥ sariddvīpe yūyaṃ tebhyo 'vasīdatha
- 19
तच्छ्रुत्वा मोहम् अगमद्ब्रह्मदत्तस्तदानघ
सचिवौ चास्य पाञ्चालः कण्डरीकश्च भारत
tacchrutvā moham agamadbrahmadattastadānagha
sacivau cāsya pāñcālaḥ kaṇḍarīkaśca bhārata
- 20
स्रस्तरश्मिप्रतोदौ तौ पतितव्यजनाव् उभौ
दृष्ट्वा बभूवुर् अस्वस्थाः पौराश्चागन्तवश्च ह
srastaraśmipratodau tau patitavyajanāv ubhau
dṛṣṭvā babhūvur asvasthāḥ paurāścāgantavaśca ha
- 21
मुहूर्ताद् इव राजा स सह ताभ्यां रथे स्थितः
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां प्रत्यागच्छद् अरिंदम
muhūrtād iva rājā sa saha tābhyāṃ rathe sthitaḥ
pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ pratyāgacchad ariṃdama
- 22
ततस्ते तत्सरः स्मृत्वा योगं तम् उपलभ्य च
ब्राह्मणं विपुलैर् अर्थैर्भोगैश्च समयोजयन्
tataste tatsaraḥ smṛtvā yogaṃ tam upalabhya ca
brāhmaṇaṃ vipulair arthairbhogaiśca samayojayan
- 23
अभिषिच्य स्वराज्ये तु विष्वक्सेनम् अरिंदमम्
जगाम ब्रह्मदत्तो ऽथ सदारो वनम् एव ह
abhiṣicya svarājye tu viṣvaksenam ariṃdamam
jagāma brahmadatto 'tha sadāro vanam eva ha
- 24
अथैनं संनतिर्धीरा देवलस्य सुता तदा
उवाच परमप्रीता योगाद्वनगतं नृपम्
athainaṃ saṃnatirdhīrā devalasya sutā tadā
uvāca paramaprītā yogādvanagataṃ nṛpam
- 25
जानन्त्या त्वं महाराज पिपीलिकरुतज्ञताम्
चोदितः क्रोधम् उद्दिश्य सक्तः कामेषु वै मया
jānantyā tvaṃ mahārāja pipīlikarutajñatām
coditaḥ krodham uddiśya saktaḥ kāmeṣu vai mayā
- 26
इतो वयं गमिष्यामो गतिम् इष्टाम् अनुत्तमाम्
तव चान्तर्हितो योगस्ततः संस्मारितो मया
ito vayaṃ gamiṣyāmo gatim iṣṭām anuttamām
tava cāntarhito yogastataḥ saṃsmārito mayā
- 27
स राजा परमप्रीतः पत्न्याः श्रुत्वा वचस्तदा
प्राप्य योगं वनाद् एव गतिं प्राप सुदुर्लभाम्
sa rājā paramaprītaḥ patnyāḥ śrutvā vacastadā
prāpya yogaṃ vanād eva gatiṃ prāpa sudurlabhām
- 28
कण्डरीको ऽपि योगात्मा सांख्ययोगम् अनुत्तमम्
प्राप्य योगगतिं सिद्धो विशुद्धः स्वेन कर्मणा
kaṇḍarīko 'pi yogātmā sāṃkhyayogam anuttamam
prāpya yogagatiṃ siddho viśuddhaḥ svena karmaṇā
- 29
क्रमं प्रणीय पाञ्चालः शिक्षाम् उत्पाद्य केवलाम्
योगाचार्यगतिं प्राप यशश्चाग्र्यं महातपाः
kramaṃ praṇīya pāñcālaḥ śikṣām utpādya kevalām
yogācāryagatiṃ prāpa yaśaścāgryaṃ mahātapāḥ
- 30
एवम् एतत्पुरा वृत्तं मम प्रत्यक्षम् अच्युत
तद्धारयस्व गाङ्गेय श्रेयसा योक्ष्यसे ततः
evam etatpurā vṛttaṃ mama pratyakṣam acyuta
taddhārayasva gāṅgeya śreyasā yokṣyase tataḥ

