67 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
भगवञ्श्रोतुम् इच्छामि विस्तरेण महात्मनः
चरितं वासुदेवस्य यदुश्रेष्ठस्य धीमतः
janamejaya uvāca
bhagavañśrotum icchāmi vistareṇa mahātmanaḥ
caritaṃ vāsudevasya yaduśreṣṭhasya dhīmataḥ
- 2
किमर्थं च परित्यज्य मथुरां मधुसूदनः
मध्यदेशस्य ककुदं धाम लक्ष्म्याश्च केवलम्
kimarthaṃ ca parityajya mathurāṃ madhusūdanaḥ
madhyadeśasya kakudaṃ dhāma lakṣmyāśca kevalam
- 3
शृङ्गं पृथिव्याः स्वालक्ष्यं प्रभूतधनधान्यवत्
आर्याढ्यजनभूयिष्ठम् अधिष्ठानवरोत्तमम्
अयुद्धेनैव दाशार्हस्त्यक्तवान्द्विजसत्तम
śṛṅgaṃ pṛthivyāḥ svālakṣyaṃ prabhūtadhanadhānyavat
āryāḍhyajanabhūyiṣṭham adhiṣṭhānavarottamam
ayuddhenaiva dāśārhastyaktavāndvijasattama
- 4
स कालयवनश्चापि कृष्णे किं प्रत्यपद्यत
sa kālayavanaścāpi kṛṣṇe kiṃ pratyapadyata
- 5
द्वारकां च समाश्रित्य वारिदुर्गां जनार्दनः
किं चकार महाबाहुर्महायोगी महामनाः
dvārakāṃ ca samāśritya vāridurgāṃ janārdanaḥ
kiṃ cakāra mahābāhurmahāyogī mahāmanāḥ
- 6
किंवीर्यः कालयवनः केन जातश्च वीर्यवान्
यम् असह्यं समालक्ष्य व्यपयातो जनार्दनः
kiṃvīryaḥ kālayavanaḥ kena jātaśca vīryavān
yam asahyaṃ samālakṣya vyapayāto janārdanaḥ
- 7
वैशंपायन उवाच
वृष्णीनाम् अन्धकानां च गुरुर्गार्ग्यो महातपाः
ब्रह्मचारी पुरा भूत्वा न स्म दारान्स विन्दति
vaiśaṃpāyana uvāca
vṛṣṇīnām andhakānāṃ ca gururgārgyo mahātapāḥ
brahmacārī purā bhūtvā na sma dārānsa vindati
- 8
तथा हि वर्तमानं तं ऊर्ध्वरेतसम् अव्ययम्
स्यालो ऽभिशप्तवान्गार्ग्यम् अपुमान् इति भूपते
tathā hi vartamānaṃ taṃ ūrdhvaretasam avyayam
syālo 'bhiśaptavāngārgyam apumān iti bhūpate
- 9
सो ऽभिशप्तस्तदा राजन्नगरे त्व् अमितंजये
लिप्सुः पुत्रं ततो गत्वा तपस्तेपे सुदारुणम्
so 'bhiśaptastadā rājannagare tv amitaṃjaye
lipsuḥ putraṃ tato gatvā tapastepe sudāruṇam
- 10
ततो द्वादश वर्षाणि सो ऽयश्चूर्णम् अभक्षयत्
आराधयन्महादेवम् अचिन्त्यं शूलपाणिनम्
tato dvādaśa varṣāṇi so 'yaścūrṇam abhakṣayat
ārādhayanmahādevam acintyaṃ śūlapāṇinam
- 11
रुद्रस्तस्मै वरं प्रादात्समर्थं युधि निग्रहे
वृष्णीनाम् अन्धकानां च सर्वतेजोमयं सुतम्
rudrastasmai varaṃ prādātsamarthaṃ yudhi nigrahe
vṛṣṇīnām andhakānāṃ ca sarvatejomayaṃ sutam
- 12
ततः शुश्राव तं राजा यवनाधिपतिर्वरम्
पुत्रप्रसवजं देवाद् अपुत्रः पुत्रकामुकः
tataḥ śuśrāva taṃ rājā yavanādhipatirvaram
putraprasavajaṃ devād aputraḥ putrakāmukaḥ
- 13
तम् उपानाय्य स नृपः सान्त्वयित्वा द्विजोत्तमम्
गोपमध्ये यवनराड्गोपस्त्रीषु समुत्सृजत्
tam upānāyya sa nṛpaḥ sāntvayitvā dvijottamam
gopamadhye yavanarāḍgopastrīṣu samutsṛjat
- 14
गोपाली त्व् अप्सरास्तत्र गोपस्त्रीवेषधारिणी
धारयामास गार्ग्यस्य गर्भं दुर्धरम् अच्युतम्
gopālī tv apsarāstatra gopastrīveṣadhāriṇī
dhārayāmāsa gārgyasya garbhaṃ durdharam acyutam
- 15
मानुष्यां गार्ग्यभार्यायां नियोगाच्छूलपाणिनः
स कालयवनो नाम जज्ञे शूरो महाबलः
अपुत्रस्याथ राज्ञस्तु ववृधे ऽन्तःपुरे शिशुः
mānuṣyāṃ gārgyabhāryāyāṃ niyogācchūlapāṇinaḥ
sa kālayavano nāma jajñe śūro mahābalaḥ
aputrasyātha rājñastu vavṛdhe 'ntaḥpure śiśuḥ
- 16
तस्मिन्न् उपरते राजन्स कालयवनो नृपः
युद्धाभिकामो राजा तु पर्यपृच्छद्द्विजोत्तमम्
वृष्ण्यन्धककुलं तस्य नारदो वै न्यवेदयत्
tasminn uparate rājansa kālayavano nṛpaḥ
yuddhābhikāmo rājā tu paryapṛcchaddvijottamam
vṛṣṇyandhakakulaṃ tasya nārado vai nyavedayat
- 17
ज्ञात्वा तु वरदानं तन्नारदान्मधुसूदनः
उपप्रैक्षत तेजस्वी वर्धन्तं यवनेषु तम्
jñātvā tu varadānaṃ tannāradānmadhusūdanaḥ
upapraikṣata tejasvī vardhantaṃ yavaneṣu tam
- 18
स विवृद्धो यदा राजा यवनानां महाबलः
तत एनं नृपा म्लेच्छाः संश्रित्यानुययुस्तदा
sa vivṛddho yadā rājā yavanānāṃ mahābalaḥ
tata enaṃ nṛpā mlecchāḥ saṃśrityānuyayustadā
- 19
शकास्तुषारा दरदाः पारदास्तङ्गणाः खशाः
पह्लवाः शतशश्चान्ये म्लेच्छा हैमवतास्तथा
śakāstuṣārā daradāḥ pāradāstaṅgaṇāḥ khaśāḥ
pahlavāḥ śataśaścānye mlecchā haimavatāstathā
- 20
स तैः परिवृतो राजा दस्युभिः शलभैर् इव
नानावेषधरैर्भीमैर्मथुराम् अभ्यवर्तत
sa taiḥ parivṛto rājā dasyubhiḥ śalabhair iva
nānāveṣadharairbhīmairmathurām abhyavartata
- 21
गजवाजिखरोष्ट्राणां सहस्रैर् अयुतैर् अपि
पृथिवीं कम्पयामास सैन्येन महता तदा
gajavājikharoṣṭrāṇāṃ sahasrair ayutair api
pṛthivīṃ kampayāmāsa sainyena mahatā tadā
- 22
रेणुना सूर्यमार्गं तु समवच्छाद्य पार्थिवः
मूत्रेण शकृता चैव सैन्येन ससृजे नदीम्
reṇunā sūryamārgaṃ tu samavacchādya pārthivaḥ
mūtreṇa śakṛtā caiva sainyena sasṛje nadīm
- 23
अश्वोष्ट्रशकृतो राशेर्निःसृतेति जनाधिप
ततो ऽश्वशकृद् इत्येव नाम नद्या बभूव ह
aśvoṣṭraśakṛto rāśerniḥsṛteti janādhipa
tato 'śvaśakṛd ityeva nāma nadyā babhūva ha
- 24
तत्सैन्यं महद् आयाद्वै श्रुत्वा वृष्ण्यन्धकाग्रणीः
वासुदेवः समानाय्य ज्ञातीन् इदम् उवाच ह
tatsainyaṃ mahad āyādvai śrutvā vṛṣṇyandhakāgraṇīḥ
vāsudevaḥ samānāyya jñātīn idam uvāca ha
- 25
इदं समुत्थितं घोरं वृष्ण्यन्धकभयं महत्
अवध्यश्चापि नः शत्रुर्वरदानात्पिनाकिनः
idaṃ samutthitaṃ ghoraṃ vṛṣṇyandhakabhayaṃ mahat
avadhyaścāpi naḥ śatrurvaradānātpinākinaḥ
- 26
सामादयो ऽभ्युपायाश्च विहितास्तस्य सर्वशः
मत्तो मदबलाभ्यां च युद्धम् एव चिकीर्षति
एतावान् इह वासश्च कथितो नारदेन मे
sāmādayo 'bhyupāyāśca vihitāstasya sarvaśaḥ
matto madabalābhyāṃ ca yuddham eva cikīrṣati
etāvān iha vāsaśca kathito nāradena me
- 27
जरासंधश्च नो राजा नित्यम् एव न मृष्यते
तथान्ये पृथिवीपाला वृष्णिचक्रप्रतापिताः
jarāsaṃdhaśca no rājā nityam eva na mṛṣyate
tathānye pṛthivīpālā vṛṣṇicakrapratāpitāḥ
- 28
केचित्कंसवधाच्चापि विरक्तास्तद्गता नृपाः
समाश्रित्य जरासंधम् अस्मान् इच्छन्ति बाधितुम्
kecitkaṃsavadhāccāpi viraktāstadgatā nṛpāḥ
samāśritya jarāsaṃdham asmān icchanti bādhitum
- 29
बहवो ज्ञातयश्चैव यदूनां निहता नृपैः
विवर्धितुं न शक्ष्यामः पुरे ऽस्मिन्न् इति केशवः
अपयाने मतिं कृत्वा दूतं तस्मै ससर्ज ह
bahavo jñātayaścaiva yadūnāṃ nihatā nṛpaiḥ
vivardhituṃ na śakṣyāmaḥ pure 'sminn iti keśavaḥ
apayāne matiṃ kṛtvā dūtaṃ tasmai sasarja ha
- 30
ततः कुम्भे महासर्पं भिन्नाञ्जनचयोपमम्
घोरम् आशीविषं कृष्णं कृष्णः प्राक्षेपयत्तदा
tataḥ kumbhe mahāsarpaṃ bhinnāñjanacayopamam
ghoram āśīviṣaṃ kṛṣṇaṃ kṛṣṇaḥ prākṣepayattadā

