153 shlokas
- 1
प्रश्नभारो महांस्तात त्वयोक्तः शार्ङ्गधन्वनि
यथाशक्ति तु वक्ष्यामि श्रूयतां वैष्णवं यशः
praśnabhāro mahāṃstāta tvayoktaḥ śārṅgadhanvani
yathāśakti tu vakṣyāmi śrūyatāṃ vaiṣṇavaṃ yaśaḥ
- 2
विष्णोः प्रभावश्रवणे दिष्ट्या ते मतिर् उत्थिता
हन्त विष्णोः समस्तास्त्वं शृणु दिव्याः प्रवृत्तयः
viṣṇoḥ prabhāvaśravaṇe diṣṭyā te matir utthitā
hanta viṣṇoḥ samastāstvaṃ śṛṇu divyāḥ pravṛttayaḥ
- 3
सहस्रास्यं सहस्राक्षं सहस्रचरणं च यम्
सहस्रशिरसं देवं सहस्रकरम् अव्ययम्
sahasrāsyaṃ sahasrākṣaṃ sahasracaraṇaṃ ca yam
sahasraśirasaṃ devaṃ sahasrakaram avyayam
- 4
सहस्रजिह्वं भास्वन्तं सहस्रमुकुटं प्रभुम्
सहस्रदं सहस्रादिं सहस्रभुजम् अव्ययम्
sahasrajihvaṃ bhāsvantaṃ sahasramukuṭaṃ prabhum
sahasradaṃ sahasrādiṃ sahasrabhujam avyayam
- 5
सवनं हवनं चैव हव्यं होतारम् एव च
पात्राणि च पवित्राणि वेदिं दीक्षां चरुं स्रुवम्
savanaṃ havanaṃ caiva havyaṃ hotāram eva ca
pātrāṇi ca pavitrāṇi vediṃ dīkṣāṃ caruṃ sruvam
- 6
स्रुक्सोमशूर्पम् उपभृत्प्रोक्षणीं दक्षिणायनम्
अध्वर्युं सामगं विप्रं सदस्यं सदनं सवम्
sruksomaśūrpam upabhṛtprokṣaṇīṃ dakṣiṇāyanam
adhvaryuṃ sāmagaṃ vipraṃ sadasyaṃ sadanaṃ savam
- 7
यूपं समित्स्रुवं दर्वीं चमसोलूखलानि च
प्राग्वंशं यज्ञभूमिं च होतारं चयनं च यत्
yūpaṃ samitsruvaṃ darvīṃ camasolūkhalāni ca
prāgvaṃśaṃ yajñabhūmiṃ ca hotāraṃ cayanaṃ ca yat
- 8
ह्रस्वान्य् अतिप्रमाणानि स्थावराणि चराणि च
प्रायश्चित्तानि चार्घ्यं च स्थण्डिलानि कुशांस्तथा
hrasvāny atipramāṇāni sthāvarāṇi carāṇi ca
prāyaścittāni cārghyaṃ ca sthaṇḍilāni kuśāṃstathā
- 9
मन्त्रं यज्ञवहं वह्निं भागं भागवहं च यत्
अग्रेभुजं सोमभुजं हुतार्चिषम् उदायुधम्
आहुर्वेदविदो विप्रा यं यज्ञं शाश्वतं विभुम्
mantraṃ yajñavahaṃ vahniṃ bhāgaṃ bhāgavahaṃ ca yat
agrebhujaṃ somabhujaṃ hutārciṣam udāyudham
āhurvedavido viprā yaṃ yajñaṃ śāśvataṃ vibhum
- 10
तस्य विष्णोः सुरेशस्य श्रीवत्साङ्कस्य धीमतः
प्रादुर्भावसहस्राणि समतीतान्य् अनेकशः
भूयश्चैव भविष्यन्तीत्य् एवम् आह पितामहः
tasya viṣṇoḥ sureśasya śrīvatsāṅkasya dhīmataḥ
prādurbhāvasahasrāṇi samatītāny anekaśaḥ
bhūyaścaiva bhaviṣyantīty evam āha pitāmahaḥ
- 11
यत्पृच्छसि महाराज दिव्यां पुण्यां कथां शुभाम्
किमर्थं भगवान्विष्णुर्वसुदेवकुले ऽभवत्
yatpṛcchasi mahārāja divyāṃ puṇyāṃ kathāṃ śubhām
kimarthaṃ bhagavānviṣṇurvasudevakule 'bhavat
- 12
तत्ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु सर्वम् अशेषतः
वासुदेवस्य माहात्म्यं चरितं च महाद्युतेः
tatte 'haṃ sampravakṣyāmi śṛṇu sarvam aśeṣataḥ
vāsudevasya māhātmyaṃ caritaṃ ca mahādyuteḥ
- 13
हितार्थं सुरमर्त्यानां लोकानां प्रभवाय च
बहुशः सर्वभूतात्मा प्रादुर्भवति कार्यतः
प्रादुर्भावांश्च वक्ष्यामि पुण्यान्देवगुणैर्युतान्
hitārthaṃ suramartyānāṃ lokānāṃ prabhavāya ca
bahuśaḥ sarvabhūtātmā prādurbhavati kāryataḥ
prādurbhāvāṃśca vakṣyāmi puṇyāndevaguṇairyutān
- 14
सुप्त्वा युगसहस्रं स प्रादुर्भवति कार्यवान्
पूर्णे युगसहस्रे तु देवदेवो जगत्पतिः
suptvā yugasahasraṃ sa prādurbhavati kāryavān
pūrṇe yugasahasre tu devadevo jagatpatiḥ
- 15
ब्रह्मा च कपिलश्चैव परमेष्ठी तथैव च
देवाः सप्तर्षयश्चैव त्र्यम्बकश्च महायशाः
brahmā ca kapilaścaiva parameṣṭhī tathaiva ca
devāḥ saptarṣayaścaiva tryambakaśca mahāyaśāḥ
- 16
सनत्कुमारश्च महानुभावो मनुर्महात्मा भगवान्प्रजाकरः
पुराणदेवो ऽथ पुराणि चक्रे प्रदीप्तवैश्वानरतुल्यतेजाः
sanatkumāraśca mahānubhāvo manurmahātmā bhagavānprajākaraḥ
purāṇadevo 'tha purāṇi cakre pradīptavaiśvānaratulyatejāḥ
- 17
येन चार्णवमध्यस्थौ नष्टे स्थावरजंगमे
नष्टे देवासुरनरे प्रनष्टोरगराक्षसे
yena cārṇavamadhyasthau naṣṭe sthāvarajaṃgame
naṣṭe devāsuranare pranaṣṭoragarākṣase
- 18
योद्धुकामौ सुदुर्धर्षौ दानवौ मधुकैटभौ
हतौ प्रभवता तेन तयोर्दत्त्वामितं वरम्
yoddhukāmau sudurdharṣau dānavau madhukaiṭabhau
hatau prabhavatā tena tayordattvāmitaṃ varam
- 19
पुरा कमलनाभस्य स्वपतः सागराम्भसि
पुष्करे यत्र सम्भूता देवाः सर्षिगणाः पुरा
purā kamalanābhasya svapataḥ sāgarāmbhasi
puṣkare yatra sambhūtā devāḥ sarṣigaṇāḥ purā
- 20
एष पौष्करको नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः
पुराणं कथ्यते यत्र वेदश्रुतिसमाहितम्
eṣa pauṣkarako nāma prādurbhāvaḥ prakīrtitaḥ
purāṇaṃ kathyate yatra vedaśrutisamāhitam
- 21
वाराहस्तु श्रुतिसुखः प्रादुर्भावो महात्मनः
यत्र विष्णुः सुरश्रेष्ठो वाराहं रूपम् आस्थितः
vārāhastu śrutisukhaḥ prādurbhāvo mahātmanaḥ
yatra viṣṇuḥ suraśreṣṭho vārāhaṃ rūpam āsthitaḥ
- 22
वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुदन्तश्चितीमुखः
अग्निजिह्वो दर्भलोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः
vedapādo yūpadaṃṣṭraḥ kratudantaścitīmukhaḥ
agnijihvo darbhalomā brahmaśīrṣo mahātapāḥ
- 23
अहोरात्रेक्षणो दिव्यो वेदाङ्गश्रुतिभूषणः
आज्यनासः स्रुवस्तुण्डः सामघोषस्वनो महान्
ahorātrekṣaṇo divyo vedāṅgaśrutibhūṣaṇaḥ
ājyanāsaḥ sruvastuṇḍaḥ sāmaghoṣasvano mahān
- 24
धर्मसत्यमयः श्रीमान्क्रमविक्रमसत्कृतः
प्रायश्चित्तनखो धीरः पशुजानुर्महावृषः
dharmasatyamayaḥ śrīmānkramavikramasatkṛtaḥ
prāyaścittanakho dhīraḥ paśujānurmahāvṛṣaḥ
- 25
उद्गात्रान्त्रो होमलिङ्गः फलबीजमहौषधिः
वाय्वन्तरात्मा मन्त्रस्फिग्विकृतः सोमशोणितः
udgātrāntro homaliṅgaḥ phalabījamahauṣadhiḥ
vāyvantarātmā mantrasphigvikṛtaḥ somaśoṇitaḥ
- 26
वेदिस्कन्धो हविर्गन्धो हव्यकव्यातिवेगवान्
प्राग्वंशकायो द्युतिमान्नानादीक्षाभिर् आचितः
vediskandho havirgandho havyakavyātivegavān
prāgvaṃśakāyo dyutimānnānādīkṣābhir ācitaḥ
- 27
दक्षिणाहृदयो योगी महासत्रमयो महान्
उपाकर्मोष्ठरुचकः प्रवर्ग्यावर्तभूषणः
छायापत्नीसहायो वै मणिशृङ्ग इवोच्छ्रितः
dakṣiṇāhṛdayo yogī mahāsatramayo mahān
upākarmoṣṭharucakaḥ pravargyāvartabhūṣaṇaḥ
chāyāpatnīsahāyo vai maṇiśṛṅga ivocchritaḥ
- 28
महीं सागरपर्यन्तां सशैलवनकाननाम्
एकार्णवजले भ्रष्टाम् एकार्णवगतिः प्रभुः
mahīṃ sāgaraparyantāṃ saśailavanakānanām
ekārṇavajale bhraṣṭām ekārṇavagatiḥ prabhuḥ
- 29
दंष्ट्रया यः समुद्धृत्य लोकानां हितकाम्यया
सहस्रशीर्षो देवादिश्चकार जगतीं पुनः
daṃṣṭrayā yaḥ samuddhṛtya lokānāṃ hitakāmyayā
sahasraśīrṣo devādiścakāra jagatīṃ punaḥ
- 30
एवं यज्ञवराहेण भूत्वा भूतहितार्थिना
उद्धृता पृथिवी देवी सागराम्बुधरा पुरा
evaṃ yajñavarāheṇa bhūtvā bhūtahitārthinā
uddhṛtā pṛthivī devī sāgarāmbudharā purā

