45 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
नहुषस्य तु दायादाः षड् इन्द्रोपमतेजसः
यतिर्ययातिः संयातिर् आयातिर्यातिर् उद्धवः
यतिर्ज्येष्ठस्तु तेषां वै ययातिस्तु ततः परम्
vaiśampāyana uvāca
nahuṣasya tu dāyādāḥ ṣaḍ indropamatejasaḥ
yatiryayātiḥ saṃyātir āyātiryātir uddhavaḥ
yatirjyeṣṭhastu teṣāṃ vai yayātistu tataḥ param
- 2
ककुत्स्थकन्यां गां नाम न लेभे स यतिस्तदा
तेनासौ मोक्षम् आस्थाय ब्रह्मभूतो ऽभवन्मुनिः
kakutsthakanyāṃ gāṃ nāma na lebhe sa yatistadā
tenāsau mokṣam āsthāya brahmabhūto 'bhavanmuniḥ
- 3
तेषां ययातिः पञ्चानां विजित्य वसुधाम् इमाम्
देवयानीम् उशनसः सुतां भार्याम् अवाप ह
शर्मिष्ठाम् आसुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः
teṣāṃ yayātiḥ pañcānāṃ vijitya vasudhām imām
devayānīm uśanasaḥ sutāṃ bhāryām avāpa ha
śarmiṣṭhām āsurīṃ caiva tanayāṃ vṛṣaparvaṇaḥ
- 4
यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत
द्रुह्युं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी
yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata
druhyuṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī
- 5
तस्य शक्रो ददौ प्रीतो रथं परमभास्वरम्
असङ्गं काञ्चनं दिव्यं दिव्यैः परमवाजिभिः
युक्तं मनोजवैः शुभ्रैर्येन भार्यां समुद्वहत्
tasya śakro dadau prīto rathaṃ paramabhāsvaram
asaṅgaṃ kāñcanaṃ divyaṃ divyaiḥ paramavājibhiḥ
yuktaṃ manojavaiḥ śubhrairyena bhāryāṃ samudvahat
- 6
स तेन रथमुख्येन षड्रात्रेणाजयन्महीम्
ययातिर्युधि दुर्धर्षस्तथा देवान्सवासवान्
sa tena rathamukhyena ṣaḍrātreṇājayanmahīm
yayātiryudhi durdharṣastathā devānsavāsavān
- 7
स रथः पौरवाणां तु सर्वेषाम् अभवत्तदा
यावत्तव सनामा वै पौरवो जनमेजय
sa rathaḥ pauravāṇāṃ tu sarveṣām abhavattadā
yāvattava sanāmā vai pauravo janamejaya
- 8
कुरोः पौत्रस्य राज्ये तु राज्ञः पारिक्षितस्य ह
जगाम स रथो नाशं शापाद्गर्गस्य धीमतः
kuroḥ pautrasya rājye tu rājñaḥ pārikṣitasya ha
jagāma sa ratho nāśaṃ śāpādgargasya dhīmataḥ
- 9
गर्गस्य हि सुतं बालं स राजा जनमेजयः
वाक्क्रूरं हिंसयामास ब्रह्महत्याम् अवाप सः
gargasya hi sutaṃ bālaṃ sa rājā janamejayaḥ
vākkrūraṃ hiṃsayāmāsa brahmahatyām avāpa saḥ
- 10
स लोहगन्धी राजर्षिः परिधावन्न् इतस्ततः
पौरजानपदैस्त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित्
sa lohagandhī rājarṣiḥ paridhāvann itastataḥ
paurajānapadaistyakto na lebhe śarma karhicit
- 11
ततः स दुःखसंतप्तो नालभत्संविदं क्वचित्
इन्द्रोतं शौनकं राजा शरणं प्रत्यपद्यत
tataḥ sa duḥkhasaṃtapto nālabhatsaṃvidaṃ kvacit
indrotaṃ śaunakaṃ rājā śaraṇaṃ pratyapadyata
- 12
याजयामास चेन्द्रोतः शौनको जनमेजय
अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमः
स लोहगन्धो व्यनशत्तस्यावभृथम् एत्य ह
yājayāmāsa cendrotaḥ śaunako janamejaya
aśvamedhena rājānaṃ pāvanārthaṃ dvijottamaḥ
sa lohagandho vyanaśattasyāvabhṛtham etya ha
- 13
स च दिव्यो रथो राजन्वसोश्चेदिपतेस्तदा
दत्तः शक्रेण तुष्टेन लेभे तस्माद्बृहद्रथः
sa ca divyo ratho rājanvasoścedipatestadā
dattaḥ śakreṇa tuṣṭena lebhe tasmādbṛhadrathaḥ
- 14
ततो हत्वा जरासंधं भीमस्तं रथम् उत्तमम्
प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनन्दन
tato hatvā jarāsaṃdhaṃ bhīmastaṃ ratham uttamam
pradadau vāsudevāya prītyā kauravanandana
- 15
सप्तद्वीपां ययातिस्तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम्
व्यभजत्पञ्चधा राज्यं पुत्राणां नाहुषस्तदा
saptadvīpāṃ yayātistu jitvā pṛthvīṃ sasāgarām
vyabhajatpañcadhā rājyaṃ putrāṇāṃ nāhuṣastadā
- 16
दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं मतिमान्नृपः
प्रतीच्याम् उत्तरस्यां तु द्रुह्युं चानुं च नाहुषः
diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ turvasuṃ matimānnṛpaḥ
pratīcyām uttarasyāṃ tu druhyuṃ cānuṃ ca nāhuṣaḥ
- 17
दिशि पूर्वोत्तरस्यां तु यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत्
मध्ये पूरुं च राजानम् अभ्यषिञ्चत्स नाहुषः
diśi pūrvottarasyāṃ tu yaduṃ jyeṣṭhaṃ nyayojayat
madhye pūruṃ ca rājānam abhyaṣiñcatsa nāhuṣaḥ
- 18
तैर् इयं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना
यथाप्रदेशम् अद्यापि धर्मेण परिपाल्यते
प्रजास्तेषां पुरस्तात्तु वक्ष्यामि नृपसत्तम
tair iyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā
yathāpradeśam adyāpi dharmeṇa paripālyate
prajāsteṣāṃ purastāttu vakṣyāmi nṛpasattama
- 19
धनुर्न्यस्य पृषत्कांश्च पञ्चभिः पुरुषर्षभैः
परवान् अभवद्राजा भारम् आवेश्य बन्धुषु
dhanurnyasya pṛṣatkāṃśca pañcabhiḥ puruṣarṣabhaiḥ
paravān abhavadrājā bhāram āveśya bandhuṣu
- 20
निक्षिप्तशस्त्रः पृथिवीं निरीक्ष्य पृथिवीपतिः
प्रीतिमान् अभवद्राजा ययातिर् अपराजितः
nikṣiptaśastraḥ pṛthivīṃ nirīkṣya pṛthivīpatiḥ
prītimān abhavadrājā yayātir aparājitaḥ
- 21
एवं विभज्य पृथिवीं ययातिर्यदुम् अब्रवीत्
जरां मे प्रतिगृह्णीष्व पुत्र कृत्यान्तरेण वै
evaṃ vibhajya pṛthivīṃ yayātiryadum abravīt
jarāṃ me pratigṛhṇīṣva putra kṛtyāntareṇa vai
- 22
तरुणस्तव रूपेण चरेयं पृथिवीम् इमाम्
जरां त्वयि समाधाय तं यदुः प्रत्युवाच ह
taruṇastava rūpeṇa careyaṃ pṛthivīm imām
jarāṃ tvayi samādhāya taṃ yaduḥ pratyuvāca ha
- 23
अनिर्दिष्टा मया भिक्षा ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुता
अनपाकृत्य तां राजन्न ग्रहीष्यामि ते जराम्
anirdiṣṭā mayā bhikṣā brāhmaṇasya pratiśrutā
anapākṛtya tāṃ rājanna grahīṣyāmi te jarām
- 24
जराया बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः
तस्माज्जरां न ते राजन्ग्रहीतुम् अहम् उत्सहे
jarāyā bahavo doṣāḥ pānabhojanakāritāḥ
tasmājjarāṃ na te rājangrahītum aham utsahe
- 25
सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप
प्रतिग्रहीतुं धर्मज्ञ पुत्रम् अन्यं वृणीष्व वै
santi te bahavaḥ putrā mattaḥ priyatarā nṛpa
pratigrahītuṃ dharmajña putram anyaṃ vṛṇīṣva vai
- 26
स एवम् उक्तो यदुना राजा कोपसमन्वितः
उवाच वदतां श्रेष्ठो ययातिर्गर्हयन्सुतम्
sa evam ukto yadunā rājā kopasamanvitaḥ
uvāca vadatāṃ śreṣṭho yayātirgarhayansutam
- 27
क आश्रमस्तवान्यो ऽस्ति को वा धर्मो विधीयते
माम् अनादृत्य दुर्बुद्धे यद् अहं तव देशिकः
ka āśramastavānyo 'sti ko vā dharmo vidhīyate
mām anādṛtya durbuddhe yad ahaṃ tava deśikaḥ
- 28
एवम् उक्त्वा यदुं तात शशापैनं स मन्युमान्
अराज्या ते प्रजा मूढ भवित्रीति नराधिप
evam uktvā yaduṃ tāta śaśāpainaṃ sa manyumān
arājyā te prajā mūḍha bhavitrīti narādhipa
- 29
स तुर्वसुं स द्रुह्युं च अनुं च भरतर्षभ
एवम् एवाब्रवीद्राजा प्रत्याख्यातश्च तैर् अपि
sa turvasuṃ sa druhyuṃ ca anuṃ ca bharatarṣabha
evam evābravīdrājā pratyākhyātaśca tair api
- 30
शशाप तान् अपि क्रुद्धो ययातिर् अपराजितः
यथा ते कथितं पूर्वं मया राजर्षिसत्तम
śaśāpa tān api kruddho yayātir aparājitaḥ
yathā te kathitaṃ pūrvaṃ mayā rājarṣisattama

