46 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
सोपसृत्य नदीतीरं बद्ध्वा परिकरं दृढम्
आरोहच्चपलः कृष्णः कदम्बशिखरं युवा
vaiśaṃpāyana uvāca
sopasṛtya nadītīraṃ baddhvā parikaraṃ dṛḍham
ārohaccapalaḥ kṛṣṇaḥ kadambaśikharaṃ yuvā
- 2
कृष्णः कदम्बशिखराल्लम्बमानो ऽम्बुदाकृतिः
ह्रदमध्ये ऽकरोच्छब्दं निपतन्न् अम्बुजेक्षणः
kṛṣṇaḥ kadambaśikharāllambamāno 'mbudākṛtiḥ
hradamadhye 'karocchabdaṃ nipatann ambujekṣaṇaḥ
- 3
स कृष्णेनावपतता क्षोभितः स महाह्रदः
सम्प्रासिच्यत वेगेन भिद्यमान इवार्णवः
sa kṛṣṇenāvapatatā kṣobhitaḥ sa mahāhradaḥ
samprāsicyata vegena bhidyamāna ivārṇavaḥ
- 4
तेन शब्देन संक्षुब्धं तत्सर्पभवनं महत्
उत्तिष्ठद् उदकात्सर्पो रोषपर्याकुलेक्षणः
tena śabdena saṃkṣubdhaṃ tatsarpabhavanaṃ mahat
uttiṣṭhad udakātsarpo roṣaparyākulekṣaṇaḥ
- 5
स चोरगपतिः क्रुद्धो मेघराशिसमप्रभः
ततो रक्तान्तनयनः कालियः समदृश्यत
sa coragapatiḥ kruddho megharāśisamaprabhaḥ
tato raktāntanayanaḥ kāliyaḥ samadṛśyata
- 6
पञ्चास्यः पावकोच्छ्वासश्चलज्जिह्वो ऽनलाननः
पृथुभिः पञ्चभिर्घोरैः शिरोभिः परिवारितः
pañcāsyaḥ pāvakocchvāsaścalajjihvo 'nalānanaḥ
pṛthubhiḥ pañcabhirghoraiḥ śirobhiḥ parivāritaḥ
- 7
पूरयित्वा ह्रदं सर्वं भोगेनानलवर्चसा
स्फुरन्न् इव स रोषेण ज्वलन्न् इव च तेजसा
pūrayitvā hradaṃ sarvaṃ bhogenānalavarcasā
sphurann iva sa roṣeṇa jvalann iva ca tejasā
- 8
क्रोधेन तज्जलं तस्य सर्वं शृतम् इवाभवत्
प्रतिस्रोताश्च भीतेव जगाम यमुना नदी
तस्य क्रोधाग्निपूर्णेन वक्त्रेणाभूच्च मारुतः
krodhena tajjalaṃ tasya sarvaṃ śṛtam ivābhavat
pratisrotāśca bhīteva jagāma yamunā nadī
tasya krodhāgnipūrṇena vaktreṇābhūcca mārutaḥ
- 9
दृष्ट्वा कृष्णं ह्रदगतं क्रीडन्तं शिशुलीलया
सधूमाः पन्नगेन्द्रस्य मुखान्निश्चेरुर् अर्चिषः
dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ hradagataṃ krīḍantaṃ śiśulīlayā
sadhūmāḥ pannagendrasya mukhānniścerur arciṣaḥ
- 10
सृजता तेन रोषाग्निं समीपे तीरजा द्रुमाः
क्षणेन भस्मसान्नीता युगान्तप्रतिमेन वै
sṛjatā tena roṣāgniṃ samīpe tīrajā drumāḥ
kṣaṇena bhasmasānnītā yugāntapratimena vai
- 11
तस्य पुत्राश्च दाराश्च भृत्याश्चान्ये महोरगाः
वमन्तः पावकं घोरं वक्त्रेभ्यो विषसंभवम्
सधूमाः पन्नगेन्द्रास्ते निपेतुर् अमितौजसः
tasya putrāśca dārāśca bhṛtyāścānye mahoragāḥ
vamantaḥ pāvakaṃ ghoraṃ vaktrebhyo viṣasaṃbhavam
sadhūmāḥ pannagendrāste nipetur amitaujasaḥ
- 12
प्रवेशितश्च तैः सर्पैः स कृष्णो भोगबन्धनम्
निर्यत्नचरणाकारस्तस्थौ गिरिर् इवाचलः
praveśitaśca taiḥ sarpaiḥ sa kṛṣṇo bhogabandhanam
niryatnacaraṇākārastasthau girir ivācalaḥ
- 13
ददंशुर्दशनैस्तीक्ष्णैर्विषोत्पीडजलाविलैः
ते कृष्णं सर्पपतयो न ममार च वीर्यवान्
dadaṃśurdaśanaistīkṣṇairviṣotpīḍajalāvilaiḥ
te kṛṣṇaṃ sarpapatayo na mamāra ca vīryavān
- 14
एतस्मिन्न् अन्तरे भीता गोपालाः सर्व एव ते
क्रन्दमाना व्रजं जग्मुर्बाष्पसंदिग्धया गिरा
etasminn antare bhītā gopālāḥ sarva eva te
krandamānā vrajaṃ jagmurbāṣpasaṃdigdhayā girā
- 15
एष मोहं गतः कृष्णो मग्नो वै कालियह्रदे
भक्ष्यते सर्पराजेन तद् आगच्छत माचिरम्
eṣa mohaṃ gataḥ kṛṣṇo magno vai kāliyahrade
bhakṣyate sarparājena tad āgacchata māciram
- 16
नन्दगोपाय वै क्षिप्रं बल्लवाय निवेद्यताम्
एष ते कृष्यते पुत्रः सर्पेणेति महाह्रदे
nandagopāya vai kṣipraṃ ballavāya nivedyatām
eṣa te kṛṣyate putraḥ sarpeṇeti mahāhrade
- 17
नन्दगोपस्तु तच्छ्रुत्वा वज्रपातोपमं वचः
आर्तः स्खलितविक्रान्तस्तं जगाम ह्रदोत्तमम्
nandagopastu tacchrutvā vajrapātopamaṃ vacaḥ
ārtaḥ skhalitavikrāntastaṃ jagāma hradottamam
- 18
सबालयुवतीवृद्धः स च संकर्षणो युवा
आक्रीडं पन्नगेन्द्रस्य जनस्तं समुपागमत्
sabālayuvatīvṛddhaḥ sa ca saṃkarṣaṇo yuvā
ākrīḍaṃ pannagendrasya janastaṃ samupāgamat
- 19
नन्दगोपमुखा गोपास्ते सर्वे साश्रुलोचनाः
हाहाकारं प्रकुर्वन्तस्तस्थुस्तीरे ह्रदस्य वै
nandagopamukhā gopāste sarve sāśrulocanāḥ
hāhākāraṃ prakurvantastasthustīre hradasya vai
- 20
व्रीडिता विस्मिताश्चैव शोकार्ताश्च पुनः पुनः
केचित्तु कृष्ण हा हेति हा धिग् इत्य् अपरे पुनः
अपरे हा हताः स्मेति रुरुदुर्भृशदुःखिताः
vrīḍitā vismitāścaiva śokārtāśca punaḥ punaḥ
kecittu kṛṣṇa hā heti hā dhig ity apare punaḥ
apare hā hatāḥ smeti rurudurbhṛśaduḥkhitāḥ
- 21
स्त्रियश्चैव यशोदां ताम्हा हतासीति चुक्रुशुः
या पश्यसि प्रियं पुत्रं सर्पराजवशंगतं
संदितं सर्पभोगेन कृष्यमाणं यथा मृगम्
striyaścaiva yaśodāṃ tāmhā hatāsīti cukruśuḥ
yā paśyasi priyaṃ putraṃ sarparājavaśaṃgataṃ
saṃditaṃ sarpabhogena kṛṣyamāṇaṃ yathā mṛgam
- 22
अश्मसारमयं नूनं हृदयं ते ऽभिलक्ष्यते
पुत्रं कथम् इमं दृष्ट्वा यशोदे नावदीर्यते
aśmasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ te 'bhilakṣyate
putraṃ katham imaṃ dṛṣṭvā yaśode nāvadīryate
- 23
दुःखितं बत पश्यामो नन्दगोपं ह्रदान्तिके
न्यस्य पुत्रमुखे दृष्टिं निश्चेतनम् अवस्थितम्
duḥkhitaṃ bata paśyāmo nandagopaṃ hradāntike
nyasya putramukhe dṛṣṭiṃ niścetanam avasthitam
- 24
यशोदाम् अनुगच्छन्त्यः सर्पावासम् इमं ह्रदम्
प्रविशामो न यास्यामः सर्वा दामोदरं विना
yaśodām anugacchantyaḥ sarpāvāsam imaṃ hradam
praviśāmo na yāsyāmaḥ sarvā dāmodaraṃ vinā
- 25
दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा
विना वृषेण का गावो विना कृष्णेन को व्रजः
विना कृष्णं न यास्यामो विवत्सा इव धेनवः
divasaḥ ko vinā sūryaṃ vinā candreṇa kā niśā
vinā vṛṣeṇa kā gāvo vinā kṛṣṇena ko vrajaḥ
vinā kṛṣṇaṃ na yāsyāmo vivatsā iva dhenavaḥ
- 26
तासां विलपितं श्रुत्वा तेषाम्च व्रजवासिनाम्
एकभावशरीरज्ञ एकदेहो द्विधाकृतः
संकर्षणस्तु संक्रुद्धो बभाषे कृष्णम् अव्ययम्
tāsāṃ vilapitaṃ śrutvā teṣāmca vrajavāsinām
ekabhāvaśarīrajña ekadeho dvidhākṛtaḥ
saṃkarṣaṇastu saṃkruddho babhāṣe kṛṣṇam avyayam
- 27
कृष्ण कृष्ण महाबाहो गोपानां नन्दिवर्धन
दम्यताम् एष वै क्षिप्रं सर्पराजो विषायुधः
kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho gopānāṃ nandivardhana
damyatām eṣa vai kṣipraṃ sarparājo viṣāyudhaḥ
- 28
इमे नो बान्धवास्तात त्वां मत्वा मानुषं प्रभो
परिदेवन्ति करुणम्सर्वे मानुषबुद्धयः
ime no bāndhavāstāta tvāṃ matvā mānuṣaṃ prabho
paridevanti karuṇamsarve mānuṣabuddhayaḥ
- 29
तच्छ्रुत्वा रौहिणेयस्य वाक्यं संज्ञासमीरितम्
विक्रीड्यास्फोटयद्बाहू तद्भित्त्वा भोगबन्धनम्
tacchrutvā rauhiṇeyasya vākyaṃ saṃjñāsamīritam
vikrīḍyāsphoṭayadbāhū tadbhittvā bhogabandhanam
- 30
तस्य पद्भ्यां अथाक्रम्य भोगराशिं जलोक्षितम्
शिरो ऽस्य कृष्णो जग्राह स्वहस्तेनावनाम्य च
tasya padbhyāṃ athākramya bhogarāśiṃ jalokṣitam
śiro 'sya kṛṣṇo jagrāha svahastenāvanāmya ca

