56 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
स सृष्टासु प्रजास्व् एवम् आपवो वै प्रजापतिः
लेभे वै पुरुषः पत्नीं शतरूपाम् अयोनिजाम्
vaiśampāyana uvāca
sa sṛṣṭāsu prajāsv evam āpavo vai prajāpatiḥ
lebhe vai puruṣaḥ patnīṃ śatarūpām ayonijām
- 2
आपवस्य महिम्ना तु दिवम् आवृत्य तिष्ठतः
धर्मेणैव महाराज शतरूपा व्यजायत
āpavasya mahimnā tu divam āvṛtya tiṣṭhataḥ
dharmeṇaiva mahārāja śatarūpā vyajāyata
- 3
सा तु वर्षायुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम्
भर्तारं दीप्ततपसं पुरुषं प्रत्यपद्यत
sā tu varṣāyutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram
bhartāraṃ dīptatapasaṃ puruṣaṃ pratyapadyata
- 4
स वै स्वायंभुवस्तात पुरुषो मनुर् उच्यते
तस्यैकसप्ततियुगं मन्वन्तरम् इहोच्यते
sa vai svāyaṃbhuvastāta puruṣo manur ucyate
tasyaikasaptatiyugaṃ manvantaram ihocyate
- 5
वैराजात्पुरुषाद्वीरं शतरूपा व्यजायत
प्रियव्रतोत्तानपादौ वीरात्काम्या व्यजायत
vairājātpuruṣādvīraṃ śatarūpā vyajāyata
priyavratottānapādau vīrātkāmyā vyajāyata
- 6
काम्या नाम महाबाहो कर्दमस्य प्रजापतेः
काम्यापुत्राश्च चत्वारः सम्राट्कुक्षिर्विराट्प्रभुः
kāmyā nāma mahābāho kardamasya prajāpateḥ
kāmyāputrāśca catvāraḥ samrāṭkukṣirvirāṭprabhuḥ
- 7
उत्तानपादं जग्राह पुत्रम् अत्रिः प्रजापतिः
उत्तानपादाच्चतुरः सूनृता सुषुवे सुतान्
uttānapādaṃ jagrāha putram atriḥ prajāpatiḥ
uttānapādāccaturaḥ sūnṛtā suṣuve sutān
- 8
धर्मस्य कन्या सुश्रोणी सूनृता नाम विश्रुता
उत्पन्ना वाचि धर्मेण ध्रुवस्य जननी शुभा
dharmasya kanyā suśroṇī sūnṛtā nāma viśrutā
utpannā vāci dharmeṇa dhruvasya jananī śubhā
- 9
ध्रुवं च कीर्तिमन्तं चाप्य् अयस्मन्तम् अयस्पतिम्
उत्तानपादो ऽजनयत्सूनृतायां प्रजापतिः
dhruvaṃ ca kīrtimantaṃ cāpy ayasmantam ayaspatim
uttānapādo 'janayatsūnṛtāyāṃ prajāpatiḥ
- 10
ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि भारत
तपस्तेपे महाराज प्रार्थयन्सुमहद्यशः
dhruvo varṣasahasrāṇi trīṇi divyāni bhārata
tapastepe mahārāja prārthayansumahadyaśaḥ
- 11
तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतः स्थानम् आत्मसमं प्रभुः
अचलम्चैव पुरतः सप्तर्षीणां प्रजापतिः
tasmai brahmā dadau prītaḥ sthānam ātmasamaṃ prabhuḥ
acalamcaiva purataḥ saptarṣīṇāṃ prajāpatiḥ
- 12
तस्याभिमानम् ऋद्धिं च महिमानं निरीक्ष्य च
देवासुराणाम् आचार्यः श्लोकम् अप्य् उशना जगौ
tasyābhimānam ṛddhiṃ ca mahimānaṃ nirīkṣya ca
devāsurāṇām ācāryaḥ ślokam apy uśanā jagau
- 13
अहो यस्य तपसो वीर्यम् अहो श्रुतम् अहो व्रतम्
यम् अद्य पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः
aho yasya tapaso vīryam aho śrutam aho vratam
yam adya purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ
- 14
तस्माच्छ्लिष्टिं च मान्यं च ध्रुवाच्छम्भुर्व्यजायत
श्लिष्टेर् आधत्त सुच्छाया पञ्च पुत्रान् अकल्मषान्
रिपुं रिपुंजयं विप्रं वृकलम्वृकतेजसम्
tasmācchliṣṭiṃ ca mānyaṃ ca dhruvācchambhurvyajāyata
śliṣṭer ādhatta succhāyā pañca putrān akalmaṣān
ripuṃ ripuṃjayaṃ vipraṃ vṛkalamvṛkatejasam
- 15
रिपोर् आधत्त बृहती चाक्षुषम्सर्वतेजसम्
अजीजनत्पुष्करिण्यां वैरण्यां चाक्षुषो मनुम्
ripor ādhatta bṛhatī cākṣuṣamsarvatejasam
ajījanatpuṣkariṇyāṃ vairaṇyāṃ cākṣuṣo manum
- 16
प्रजापतेर् आत्मजायां वीरणस्य महात्मनः
मनोर् अजायन्त दश नड्वलायां महौजसः
कन्यायां भरतश्रेष्ठ वैराजस्य प्रजापतेः
prajāpater ātmajāyāṃ vīraṇasya mahātmanaḥ
manor ajāyanta daśa naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ
kanyāyāṃ bharataśreṣṭha vairājasya prajāpateḥ
- 17
ऊरुः पूरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवित्कविः
अग्निष्टुद् अतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चेति ते नव
अभिमन्युश्च दशमो नड्वलायां महौजसः
ūruḥ pūruḥ śatadyumnastapasvī satyavitkaviḥ
agniṣṭud atirātraśca sudyumnaśceti te nava
abhimanyuśca daśamo naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ
- 18
ऊरोर् अजनयत्पुत्रान्षडाग्नेयी महाप्रभान्
अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुम् आङ्गिरसं शिवम्
ūror ajanayatputrānṣaḍāgneyī mahāprabhān
aṅgaṃ sumanasaṃ svātiṃ kratum āṅgirasaṃ śivam
- 19
अङ्गात्सुनीथापत्यं वै वेनम् एकं व्यजायत
अपचारेण वेनस्य प्रकोपः सुमहान् अभूत्
aṅgātsunīthāpatyaṃ vai venam ekaṃ vyajāyata
apacāreṇa venasya prakopaḥ sumahān abhūt
- 20
प्रजार्थम् ऋषयो ऽथास्य ममन्थुर्दक्षिणं करम्
वेनस्य पाणौ मथिते संबभूव महान् ऋषिः
prajārtham ṛṣayo 'thāsya mamanthurdakṣiṇaṃ karam
venasya pāṇau mathite saṃbabhūva mahān ṛṣiḥ
- 21
तं दृष्ट्वा मुनयः प्राहुर् एष वै मुदिताः प्रजाः
करिष्यति महातेजा यशश्च प्राप्स्यते महत्
taṃ dṛṣṭvā munayaḥ prāhur eṣa vai muditāḥ prajāḥ
kariṣyati mahātejā yaśaśca prāpsyate mahat
- 22
स धन्वी कवची जातस्तेजसा निर्दहन्न् इव
पृथुर्वैन्यस्तदा चेमां ररक्ष क्षत्रपूर्वजः
sa dhanvī kavacī jātastejasā nirdahann iva
pṛthurvainyastadā cemāṃ rarakṣa kṣatrapūrvajaḥ
- 23
राजसूयाभिषिक्तानाम् आद्यः स वसुधाधिपः
तस्माच्चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ
rājasūyābhiṣiktānām ādyaḥ sa vasudhādhipaḥ
tasmāccaiva samutpannau nipuṇau sūtamāgadhau
- 24
तेनेयं गौर्महाराज दुग्धा सस्यानि भारत
प्रजानां वृत्तिकामेन देवैः सर्षिगणैः सह
teneyaṃ gaurmahārāja dugdhā sasyāni bhārata
prajānāṃ vṛttikāmena devaiḥ sarṣigaṇaiḥ saha
- 25
सर्पैः पुण्यजनैश्चैव वीरुद्भिः पर्वतैस्तथा
sarpaiḥ puṇyajanaiścaiva vīrudbhiḥ parvataistathā
- 26
तेषु तेषु च पात्रेषु दुह्यमाना वसुंधरा
प्रादाद्यथेप्सितं क्षीरं तेन प्राणान् अधारयन्
teṣu teṣu ca pātreṣu duhyamānā vasuṃdharā
prādādyathepsitaṃ kṣīraṃ tena prāṇān adhārayan
- 27
पृथुपुत्रौ तु धर्मज्ञौ जज्ञाते ऽन्तर्धिपालिनौ
शिखण्डिनी हविर्धानम् अन्तर्धानाद्व्यजायत
pṛthuputrau tu dharmajñau jajñāte 'ntardhipālinau
śikhaṇḍinī havirdhānam antardhānādvyajāyata
- 28
हविर्धानात्षडाग्नेयी धिषणाजनयत्सुतान्
प्राचीनबर्हिषं शुक्रम्गयं कृष्णं व्रजाजिनौ
havirdhānātṣaḍāgneyī dhiṣaṇājanayatsutān
prācīnabarhiṣaṃ śukramgayaṃ kṛṣṇaṃ vrajājinau
- 29
प्राचीनबर्हिर्भगवान्महान् आसीत्प्रजापतिः
हविर्धानान्महाराज येन संवर्धिताः प्रजाः
prācīnabarhirbhagavānmahān āsītprajāpatiḥ
havirdhānānmahārāja yena saṃvardhitāḥ prajāḥ
- 30
प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य पृथिव्यां जनमेजय
प्राचीनबर्हेर् अभवन्पृथिवीतलचारिणः
prācīnāgrāḥ kuśāstasya pṛthivyāṃ janamejaya
prācīnabarher abhavanpṛthivītalacāriṇaḥ

