37 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
काले गच्छति सौम्यौ तौ दारकौ कृतनामकौ
कृष्णसंकर्षणौ चोभौ रिङ्गिनौ समपद्यताम्
vaiśampāyana uvāca
kāle gacchati saumyau tau dārakau kṛtanāmakau
kṛṣṇasaṃkarṣaṇau cobhau riṅginau samapadyatām
- 2
ताव् अन्योन्यगतौ बालौ बाल्याद् एवैकतां गतौ
एकमन्त्रधरौ कान्तौ बालचन्द्रार्कवर्चसौ
tāv anyonyagatau bālau bālyād evaikatāṃ gatau
ekamantradharau kāntau bālacandrārkavarcasau
- 3
एकनिर्माणनिर्युक्ताव् एकशय्यासनाशनौ
एकवेषधराव् एकं पुष्यमाणौ शिशुव्रतम्
ekanirmāṇaniryuktāv ekaśayyāsanāśanau
ekaveṣadharāv ekaṃ puṣyamāṇau śiśuvratam
- 4
एककार्यान्तरगताव् एकदेहौ द्विधा कृतौ
एकचर्यौ महावीर्याव् एकस्य शिशुतां गतौ
ekakāryāntaragatāv ekadehau dvidhā kṛtau
ekacaryau mahāvīryāv ekasya śiśutāṃ gatau
- 5
एकप्रमाणौ लोकानां देववृत्तान्तमानुषौ
कृत्स्नस्य जगतो गोपौ संवृत्तौ गोपदारकौ
ekapramāṇau lokānāṃ devavṛttāntamānuṣau
kṛtsnasya jagato gopau saṃvṛttau gopadārakau
- 6
अन्योन्यव्यतिषक्ताभिः क्रीडाभिर् अभिशोभितौ
अन्योन्यकिरणग्रस्तौ चन्द्रसूर्याव् इवाम्बरे
anyonyavyatiṣaktābhiḥ krīḍābhir abhiśobhitau
anyonyakiraṇagrastau candrasūryāv ivāmbare
- 7
विसर्पन्तौ तु सर्वत्र सर्पभोगभुजाव् उभौ
रेजतुः पांशुदिग्धाङ्गौ दृप्तौ कलभकाव् इव
visarpantau tu sarvatra sarpabhogabhujāv ubhau
rejatuḥ pāṃśudigdhāṅgau dṛptau kalabhakāv iva
- 8
क्वचिद्भस्मप्रदिग्धाङ्गौ करीषप्रोक्षितौ क्वचित्
तौ तत्र परिधावेतां कुमाराव् इव पावकी
kvacidbhasmapradigdhāṅgau karīṣaprokṣitau kvacit
tau tatra paridhāvetāṃ kumārāv iva pāvakī
- 9
क्वचिज्जानुभिर् उद्घृष्टैः सर्पमाणौ विरेजतुः
क्रीडन्तौ वत्सशालासु शकृद्दिग्धाङ्गमूर्धजौ
kvacijjānubhir udghṛṣṭaiḥ sarpamāṇau virejatuḥ
krīḍantau vatsaśālāsu śakṛddigdhāṅgamūrdhajau
- 10
शुशुभाते श्रिया जुष्टाव् आनन्दजननौ पितुः
जनं च विप्रकुर्वाणौ हसन्तौ च क्वचित्क्वचित्
śuśubhāte śriyā juṣṭāv ānandajananau pituḥ
janaṃ ca viprakurvāṇau hasantau ca kvacitkvacit
- 11
तौ बालकौ ललितकौ मूर्धजव्याकुलेक्षणौ
रेजतुश्चन्द्रवदनौ दारकौ सुकुमारकौ
tau bālakau lalitakau mūrdhajavyākulekṣaṇau
rejatuścandravadanau dārakau sukumārakau
- 12
अतिप्रसक्तौ तौ दृष्ट्वा सर्वव्रजविचारिणौ
नाशक्नुवद्वारयितुम्नन्दगोपः सुदुर्मदौ
atiprasaktau tau dṛṣṭvā sarvavrajavicāriṇau
nāśaknuvadvārayitumnandagopaḥ sudurmadau
- 13
ततो यशोदा संक्रुद्धा कृष्णं कमललोचनम्
आनाय्य शकटीमूलं भर्त्सयन्ती पुनः पुनः
tato yaśodā saṃkruddhā kṛṣṇaṃ kamalalocanam
ānāyya śakaṭīmūlaṃ bhartsayantī punaḥ punaḥ
- 14
दाम्ना चैवोदरे बद्ध्वा प्रत्यबन्धद् उदूखले
यदि शक्नोषि गच्छेति तम् उक्त्वा कर्म साकरोत्
व्यग्रायाम्तु यशोदायाम्निर्जगाम ततो ऽङ्गणात्
dāmnā caivodare baddhvā pratyabandhad udūkhale
yadi śaknoṣi gaccheti tam uktvā karma sākarot
vyagrāyāmtu yaśodāyāmnirjagāma tato 'ṅgaṇāt
- 15
शिशुलीलां ततः कुर्वन्कृष्णो विस्मापयन्व्रजम्
सो ऽङ्गणान्निःसृतः कृष्णः कर्षमाण उदूखलम्
śiśulīlāṃ tataḥ kurvankṛṣṇo vismāpayanvrajam
so 'ṅgaṇānniḥsṛtaḥ kṛṣṇaḥ karṣamāṇa udūkhalam
- 16
स यमाभ्याम्प्रवृद्धाभ्याम् अर्जुनाभ्यां चरन्वने
निश्चक्राम शिशुर्मध्यात्कर्षमाण उदूखलम्
sa yamābhyāmpravṛddhābhyām arjunābhyāṃ caranvane
niścakrāma śiśurmadhyātkarṣamāṇa udūkhalam
- 17
तत्तस्य कर्षतो बद्धम्तिर्यग्गतम् उदूखलम्
लग्नं ताभ्यां समूलाभ्याम् अर्जुनाभ्यां चकर्ष ह
tattasya karṣato baddhamtiryaggatam udūkhalam
lagnaṃ tābhyāṃ samūlābhyām arjunābhyāṃ cakarṣa ha
- 18
ताव् अर्जुनौ कृष्यमाणौ तेन बालेन रंहसा
समूलविटपौ भग्नौ स तु मध्ये जहास वै
tāv arjunau kṛṣyamāṇau tena bālena raṃhasā
samūlaviṭapau bhagnau sa tu madhye jahāsa vai
- 19
निदर्शनार्थं गोपानां दिव्यं स्वबलम् आस्थितः
तद्दाम तस्य बालस्य प्रभावाद् अभवद्दृढम्
nidarśanārthaṃ gopānāṃ divyaṃ svabalam āsthitaḥ
taddāma tasya bālasya prabhāvād abhavaddṛḍham
- 20
यमुनातीरमार्गस्था गोप्यस्तं ददृशुः शिशुम्
क्रन्दन्त्यो विस्मयन्त्यश्च यशोदानिकटं ययुः
yamunātīramārgasthā gopyastaṃ dadṛśuḥ śiśum
krandantyo vismayantyaśca yaśodānikaṭaṃ yayuḥ
- 21
तास्तु संभ्रान्तवदना यशोदाम् ऊचुर् अङ्गनाः
एह्य् आगच्छ यशोदेति संभ्रमे किं विलम्बसे
tāstu saṃbhrāntavadanā yaśodām ūcur aṅganāḥ
ehy āgaccha yaśodeti saṃbhrame kiṃ vilambase
- 22
यौ ताव् अर्जुनवृक्षौ तु व्रजे सत्योपयाचितौ
पुत्रस्योपरि ताव् एतौ पतितौ ते महीरुहौ
yau tāv arjunavṛkṣau tu vraje satyopayācitau
putrasyopari tāv etau patitau te mahīruhau
- 23
दृढेन दाम्ना तत्रैव बद्धो वत्स इवोदरे
जहास मध्ये वृक्षाभ्यां तव पुत्रः स बालकः
dṛḍhena dāmnā tatraiva baddho vatsa ivodare
jahāsa madhye vṛkṣābhyāṃ tava putraḥ sa bālakaḥ
- 24
उत्तिष्ठ गच्छ दुर्मेधे मूढे पण्डितमानिनि
पुत्रम् आनय जीवन्तं मुक्तं मृत्युमुखाद् इव
uttiṣṭha gaccha durmedhe mūḍhe paṇḍitamānini
putram ānaya jīvantaṃ muktaṃ mṛtyumukhād iva
- 25
सा भीता सहसोत्थाय हाहाकारं प्रकुर्वती
तं देशम् अगमद्यत्र पतितौ तौ महाद्रुमौ
sā bhītā sahasotthāya hāhākāraṃ prakurvatī
taṃ deśam agamadyatra patitau tau mahādrumau
- 26
ददर्श ताभ्यां सा मध्ये द्रुमाभ्याम् आत्मजं शिशुम्
दाम्ना निबद्धम् उदरे कर्षमाणम् उदूखलम्
dadarśa tābhyāṃ sā madhye drumābhyām ātmajaṃ śiśum
dāmnā nibaddham udare karṣamāṇam udūkhalam
- 27
सगोपीगोपवृद्धश्च सयुवा च व्रजस्तदा
पर्यगच्छत्ततो द्रष्टुं गोपेषु महद् अद्भुतम्
sagopīgopavṛddhaśca sayuvā ca vrajastadā
paryagacchattato draṣṭuṃ gopeṣu mahad adbhutam
- 28
जजल्पुस्ते यथाकामं गोपा वनविचारिणः
केनेमौ पातितौ वृक्षौ घोषस्यैवाग्रपादपौ
jajalpuste yathākāmaṃ gopā vanavicāriṇaḥ
kenemau pātitau vṛkṣau ghoṣasyaivāgrapādapau
- 29
विना वातं विना वर्षं विद्युत्प्रपतनं विना
विना हस्तिकृतं दोषम्केनेमौ पातितौ द्रुमौ
vinā vātaṃ vinā varṣaṃ vidyutprapatanaṃ vinā
vinā hastikṛtaṃ doṣamkenemau pātitau drumau
- 30
अहो बत न शोभेतां विमूलाव् अर्जुनाव् इमौ
इमौ निपतितौ भूमौ वितोयौ जलदाव् इव
aho bata na śobhetāṃ vimūlāv arjunāv imau
imau nipatitau bhūmau vitoyau jaladāv iva

