49 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
नारदस्य वचः श्रुत्वा सस्मितं मधुसूदनः
प्रत्युवाच शुभं वाक्यं वरेण्यः प्रभुर् ईश्वरः
vaiśampāyana uvāca
nāradasya vacaḥ śrutvā sasmitaṃ madhusūdanaḥ
pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ vareṇyaḥ prabhur īśvaraḥ
- 2
त्रैलोक्यस्य हितार्थाय यन्मा वदसि नारद
तस्य सम्यक्प्रवृत्तस्य श्रूयताम् उत्तरं वचः
trailokyasya hitārthāya yanmā vadasi nārada
tasya samyakpravṛttasya śrūyatām uttaraṃ vacaḥ
- 3
विदिता देहिनो जाता मयैते भुवि दानवाः
यां यां तनुं समास्थाय दैत्यः पुष्यति विग्रहम्
viditā dehino jātā mayaite bhuvi dānavāḥ
yāṃ yāṃ tanuṃ samāsthāya daityaḥ puṣyati vigraham
- 4
जानामि कंसं सम्भूतम् उग्रसेनसुतं भुवि
केशिनं चापि जानामि दैत्यं तुरगविग्रहम्
jānāmi kaṃsaṃ sambhūtam ugrasenasutaṃ bhuvi
keśinaṃ cāpi jānāmi daityaṃ turagavigraham
- 5
हस्तिनं चोत्पलापीडं मल्लौ चाणूरमुष्टिकौ
अरिष्टं चैव जानामि दैत्यं वृषभरूपिणम्
hastinaṃ cotpalāpīḍaṃ mallau cāṇūramuṣṭikau
ariṣṭaṃ caiva jānāmi daityaṃ vṛṣabharūpiṇam
- 6
विदितो मे खरश्चैव प्रलम्बश्च महासुरः
सा च मे विदिता विप्र पूतना दुहिता बलेः
vidito me kharaścaiva pralambaśca mahāsuraḥ
sā ca me viditā vipra pūtanā duhitā baleḥ
- 7
कालियं चापि जानामि यमुनाह्रदगोचरम्
वैनतेयभयाद्विप्र सर्पम् अज्ञातरूपिणम्
kāliyaṃ cāpi jānāmi yamunāhradagocaram
vainateyabhayādvipra sarpam ajñātarūpiṇam
- 8
विदितो मे जरासंधः स्थितो मूर्ध्नि महीक्षिताम्
प्राग्ज्योतिषपुरे चापि नरकं साधु तर्कये
vidito me jarāsaṃdhaḥ sthito mūrdhni mahīkṣitām
prāgjyotiṣapure cāpi narakaṃ sādhu tarkaye
- 9
मय्य् आसक्तां च जानामि भारतीं महतीं धुरम्
तच्च सर्वं विजानामि यथा स्थास्यन्ति ते नृपाः
mayy āsaktāṃ ca jānāmi bhāratīṃ mahatīṃ dhuram
tacca sarvaṃ vijānāmi yathā sthāsyanti te nṛpāḥ
- 10
क्षयो भुवि मया दृष्टः शक्रलोके च सत्क्रिया
तेषां पुरुषदेहानाम् अपरावृत्तिवर्तिनाम्
kṣayo bhuvi mayā dṛṣṭaḥ śakraloke ca satkriyā
teṣāṃ puruṣadehānām aparāvṛttivartinām
- 11
सम्प्रवेक्ष्याम्य् अहं योगम् आत्मनश्च परस्य च
सम्प्राप्य पार्थिवं लोकं मानुषत्वम् उपागतः
sampravekṣyāmy ahaṃ yogam ātmanaśca parasya ca
samprāpya pārthivaṃ lokaṃ mānuṣatvam upāgataḥ
- 12
कंसादींश्चापि तान्सर्वान्वधिष्यामि महासुरान्
तेन तेन विधानेन येन यः शान्तिम् एष्यति
kaṃsādīṃścāpi tānsarvānvadhiṣyāmi mahāsurān
tena tena vidhānena yena yaḥ śāntim eṣyati
- 13
अनुप्रविश्य योगेन तास्ता हि गतयो मम
अमीषाम् अमरेन्द्राणां हन्तव्या रिपवो युधि
anupraviśya yogena tāstā hi gatayo mama
amīṣām amarendrāṇāṃ hantavyā ripavo yudhi
- 14
जगत्यर्थे कृतो यो ऽयम् अंशोत्सर्गो महात्मभिः
सुरदेवर्षिगन्धर्वैर् एतच्चानुमतं मम
jagatyarthe kṛto yo 'yam aṃśotsargo mahātmabhiḥ
suradevarṣigandharvair etaccānumataṃ mama
- 15
विनिश्चयो हि प्राग् एव नारदायं कृतो मया
निवासं तु न मे ब्रह्मा विदधाति पितामहः
viniścayo hi prāg eva nāradāyaṃ kṛto mayā
nivāsaṃ tu na me brahmā vidadhāti pitāmahaḥ
- 16
यत्र देशे यथा जातो येन वेषेण वा वसन्
तान् अहं समरे हन्यां तन्मे ब्रूहि पितामह
yatra deśe yathā jāto yena veṣeṇa vā vasan
tān ahaṃ samare hanyāṃ tanme brūhi pitāmaha
- 17
ब्रह्मोवाच
नारायणेमं सिद्धार्थम् उपायं शृणु मे विभो
भुवि यस्ते जनयिता जननी च भविष्यति
brahmovāca
nārāyaṇemaṃ siddhārtham upāyaṃ śṛṇu me vibho
bhuvi yaste janayitā jananī ca bhaviṣyati
- 18
यत्र वै त्वं महाबाहो जातः कुलकरो भुवि
यादवानां महद्वंशम् अखिलं धारयिष्यसि
yatra vai tvaṃ mahābāho jātaḥ kulakaro bhuvi
yādavānāṃ mahadvaṃśam akhilaṃ dhārayiṣyasi
- 19
तांश्चासुरान्समुत्साद्य वंशं कृत्वात्मनो महत्
स्थापयिष्यसि मर्यादां नृणां तन्मे निशामय
tāṃścāsurānsamutsādya vaṃśaṃ kṛtvātmano mahat
sthāpayiṣyasi maryādāṃ nṛṇāṃ tanme niśāmaya
- 20
पुरा हि कश्यपो विष्णो वरुणस्य महात्मनः
जहार यज्ञिया गावः पयोदाश्च महामखे
purā hi kaśyapo viṣṇo varuṇasya mahātmanaḥ
jahāra yajñiyā gāvaḥ payodāśca mahāmakhe
- 21
अदितिः सुरभिश्चोभे द्वे भार्ये कश्यपस्य तु
प्रदीयमाना गास्तास्तु नैच्छतां वरुणस्य वै
aditiḥ surabhiścobhe dve bhārye kaśyapasya tu
pradīyamānā gāstāstu naicchatāṃ varuṇasya vai
- 22
ततो मां वरुणो ऽभ्येत्य प्रणम्य शिरसानतः
उवाच भगवन्गावो गुरुणा मे हृता इति
tato māṃ varuṇo 'bhyetya praṇamya śirasānataḥ
uvāca bhagavangāvo guruṇā me hṛtā iti
- 23
कृतकार्यो हि गास्तास्तु नानुजानाति मे गुरुः
अन्ववर्तत भार्ये द्वे अदितिं सुरभिं तथा
kṛtakāryo hi gāstāstu nānujānāti me guruḥ
anvavartata bhārye dve aditiṃ surabhiṃ tathā
- 24
मम ता ह्य् अक्षया गावो दिव्याः कामदुघा विभो
चरन्ति सगारान्सर्वान्रक्षिताः स्वेन तेजसा
mama tā hy akṣayā gāvo divyāḥ kāmadughā vibho
caranti sagārānsarvānrakṣitāḥ svena tejasā
- 25
कस्ता धर्षयितुं शक्तो मम गाः कश्यपाद् ऋते
अक्षयं याः क्षरन्त्य् अग्रं पयो देवामृतोपमम्
kastā dharṣayituṃ śakto mama gāḥ kaśyapād ṛte
akṣayaṃ yāḥ kṣaranty agraṃ payo devāmṛtopamam
- 26
प्रभुर्वा व्युत्थितो ब्रह्मन्गुरुर्वा यदि वेतरः
त्वया नियम्याः सर्वे वै त्वं हि नः परमा गतिः
prabhurvā vyutthito brahmangururvā yadi vetaraḥ
tvayā niyamyāḥ sarve vai tvaṃ hi naḥ paramā gatiḥ
- 27
यदि प्रभवतां दण्डो लोके कार्यम् अजानताम्
न विद्यते लोकगुरो न स्युर्वै लोकसेतवः
yadi prabhavatāṃ daṇḍo loke kāryam ajānatām
na vidyate lokaguro na syurvai lokasetavaḥ
- 28
यथा वास्तु तथा वास्तु कर्तव्ये भगवान्प्रभुः
मम गावः प्रतीयन्तां ततो गन्तास्मि सागरम्
yathā vāstu tathā vāstu kartavye bhagavānprabhuḥ
mama gāvaḥ pratīyantāṃ tato gantāsmi sāgaram
- 29
यस्त आत्मा देवता गावो या गावः स त्वम् अव्ययम्
लोकानां त्वत्प्रवृत्तानाम् एकं गोब्राह्मणं स्मृतम्
yasta ātmā devatā gāvo yā gāvaḥ sa tvam avyayam
lokānāṃ tvatpravṛttānām ekaṃ gobrāhmaṇaṃ smṛtam
- 30
त्रातव्याः प्रथमं गावस्त्रातास्त्रायन्ति ता द्विजान्
गोब्राह्मणपरित्राणात्परित्रातं जगद्भवेत्
trātavyāḥ prathamaṃ gāvastrātāstrāyanti tā dvijān
gobrāhmaṇaparitrāṇātparitrātaṃ jagadbhavet

