26 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
दमिते सर्पराजे तु कृष्णेन यमुनाह्रदे
तम् एव चेरतुर्देशम्सहितौ रामकेशवौ
vaiśaṃpāyana uvāca
damite sarparāje tu kṛṣṇena yamunāhrade
tam eva ceraturdeśamsahitau rāmakeśavau
- 2
जग्मतुस्तौ तु संरक्तौ गोधनैः सह गामिनौ
गिरिं गोवर्धनं रम्यं वसुदेवसुताव् उभौ
jagmatustau tu saṃraktau godhanaiḥ saha gāminau
giriṃ govardhanaṃ ramyaṃ vasudevasutāv ubhau
- 3
गोवर्धनस्योत्तरतो यमुनातीरम् आश्रितम्
ददृशाते ऽथ तौ वीरौ रम्यं तालवनं महत्
govardhanasyottarato yamunātīram āśritam
dadṛśāte 'tha tau vīrau ramyaṃ tālavanaṃ mahat
- 4
तौ तालपर्णप्रतते रम्ये तालवने रतौ
चेरतुः परमप्रीतौ वृषपोताव् इवोद्गतौ
tau tālaparṇapratate ramye tālavane ratau
ceratuḥ paramaprītau vṛṣapotāv ivodgatau
- 5
स तु देशः समः स्निग्धो लोष्टपाषाणवर्जितः
दर्भप्रायस्थलीभूतः सुमहान्कृष्णमृत्तिकः
sa tu deśaḥ samaḥ snigdho loṣṭapāṣāṇavarjitaḥ
darbhaprāyasthalībhūtaḥ sumahānkṛṣṇamṛttikaḥ
- 6
तालैस्तैर्विपुलस्कन्धैर् उच्छ्रितैः श्यामपर्वभिः
फलाग्रशाखिभिर्भाति नागहस्तैर् इवोच्छ्रितैः
tālaistairvipulaskandhair ucchritaiḥ śyāmaparvabhiḥ
phalāgraśākhibhirbhāti nāgahastair ivocchritaiḥ
- 7
तत्र दामोदरो वाक्यम् उवाच वदतां वरः
अहो तालफलैः पक्वैर्वासितेयं वनस्थली
tatra dāmodaro vākyam uvāca vadatāṃ varaḥ
aho tālaphalaiḥ pakvairvāsiteyaṃ vanasthalī
- 8
स्वादून्य् आर्य सुगन्धीनि श्यामानि रसवन्ति च
तालपक्वानि सहितौ पातयावो लघुक्रमौ
svādūny ārya sugandhīni śyāmāni rasavanti ca
tālapakvāni sahitau pātayāvo laghukramau
- 9
यद्य् एषाम् ईदृशो गन्धो मधुरो घ्राणसंमतः
रसेनामृतकल्पेन भविष्यन्तीति मे मतिः
yady eṣām īdṛśo gandho madhuro ghrāṇasaṃmataḥ
rasenāmṛtakalpena bhaviṣyantīti me matiḥ
- 10
दामोदरवचः श्रुत्वा रौहिणेयो हसन्न् इव
पातयंस्तालपक्वानि चालयामास तांस्तरून्
dāmodaravacaḥ śrutvā rauhiṇeyo hasann iva
pātayaṃstālapakvāni cālayāmāsa tāṃstarūn
- 11
तत्तु तालवनं नॄणाम् असेव्यं दुरतिक्रमम्
निर्माणभूतम् इरिणं पुरुषादालयोपमम्
tattu tālavanaṃ nṝṇām asevyaṃ duratikramam
nirmāṇabhūtam iriṇaṃ puruṣādālayopamam
- 12
दारुणो धेनुको नाम दैत्यो गर्दभरूपवान्
खरयूथेन महता वृतः समुपसेवते
dāruṇo dhenuko nāma daityo gardabharūpavān
kharayūthena mahatā vṛtaḥ samupasevate
- 13
स तत्तालवनं घोरं गर्दभः परिरक्षति
नृपक्षिश्वापदगणांस्त्रासयानः स दुर्मतिः
sa tattālavanaṃ ghoraṃ gardabhaḥ parirakṣati
nṛpakṣiśvāpadagaṇāṃstrāsayānaḥ sa durmatiḥ
- 14
तालशब्दं स तं श्रुत्वा संघुष्टं फलपातने
नामर्षयत संक्रुद्धस्तालस्वनम् इव द्विपः
tālaśabdaṃ sa taṃ śrutvā saṃghuṣṭaṃ phalapātane
nāmarṣayata saṃkruddhastālasvanam iva dvipaḥ
- 15
शब्दानुसारी संक्रुद्धो दर्पाविद्धसटाननः
स्तब्धाक्षो हेषितपटुः खुरैर्निर्दारयन्महीम्
śabdānusārī saṃkruddho darpāviddhasaṭānanaḥ
stabdhākṣo heṣitapaṭuḥ khurairnirdārayanmahīm
- 16
आविद्धपुच्छो हृषितो व्यात्तानन इवान्तकः
आपतन्न् एव ददृशे रौहिणेयम् अवस्थितम्
āviddhapuccho hṛṣito vyāttānana ivāntakaḥ
āpatann eva dadṛśe rauhiṇeyam avasthitam
- 17
तालानां तम् अधो दृष्ट्वा स ध्वजाकारम् अव्ययम्
रौहिणेयं खरो दुष्टः सो ऽदशद्दशनायुधः
tālānāṃ tam adho dṛṣṭvā sa dhvajākāram avyayam
rauhiṇeyaṃ kharo duṣṭaḥ so 'daśaddaśanāyudhaḥ
- 18
पद्भ्याम् उभाभ्यां च पुनः पश्चिमाभ्यां पराङ्मुखः
जघानोरसि दैत्यः स रौहिणेयं निरायुधम्
padbhyām ubhābhyāṃ ca punaḥ paścimābhyāṃ parāṅmukhaḥ
jaghānorasi daityaḥ sa rauhiṇeyaṃ nirāyudham
- 19
ताभ्याम् एव स जग्राह पद्भ्यां तं दैत्यगर्दभम्
आवर्जितमुखस्कन्धं प्रैरयत्तालमूर्धनि
tābhyām eva sa jagrāha padbhyāṃ taṃ daityagardabham
āvarjitamukhaskandhaṃ prairayattālamūrdhani
- 20
स भग्नोरुकटिग्रीवो भग्नपृष्ठो दुराकृतिः
खरस्तालफलैः सार्धं पपात धरणीतले
sa bhagnorukaṭigrīvo bhagnapṛṣṭho durākṛtiḥ
kharastālaphalaiḥ sārdhaṃ papāta dharaṇītale
- 21
तं गतासुं गतश्रीकं पतितं वीक्ष्य गर्दभम्
ज्ञातींस्तथापरांस्तस्य चिक्षेप तृणराजनि
taṃ gatāsuṃ gataśrīkaṃ patitaṃ vīkṣya gardabham
jñātīṃstathāparāṃstasya cikṣepa tṛṇarājani
- 22
सा भूर्गर्दभदेहैश्च तालपक्वैश्च पातितैः
बभासे छन्नजलदा द्यौर् इवाव्यक्तशारदी
sā bhūrgardabhadehaiśca tālapakvaiśca pātitaiḥ
babhāse channajaladā dyaur ivāvyaktaśāradī
- 23
तस्मिन्गर्दभदैतेये तु सानुगे विनिपातिते
रम्यं तालवनं तद्धि भूयो रम्यतरं बभौ
tasmingardabhadaiteye tu sānuge vinipātite
ramyaṃ tālavanaṃ taddhi bhūyo ramyataraṃ babhau
- 24
विप्रमुक्तभयं शुभ्रं विविक्ताकारदर्शनम्
चरन्ति स्म सुखं गावस्तत्तालवनम् उत्तमम्
vipramuktabhayaṃ śubhraṃ viviktākāradarśanam
caranti sma sukhaṃ gāvastattālavanam uttamam
- 25
ततः प्रव्याहृताः सर्वे गोपा वननिवासिनः
वीतशोका वनं सर्वे चञ्चूर्यन्ते स्म ते सुखम्
tataḥ pravyāhṛtāḥ sarve gopā vananivāsinaḥ
vītaśokā vanaṃ sarve cañcūryante sma te sukham
- 26
ततः सुखं प्रकीर्णासु गोषु नागेन्द्रविक्रमौ
द्रुमपर्णासने कृत्वा तौ यथार्हं निषीदतुः
tataḥ sukhaṃ prakīrṇāsu goṣu nāgendravikramau
drumaparṇāsane kṛtvā tau yathārhaṃ niṣīdatuḥ

