48 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
पिता सोमस्य वै राजञ्जज्ञे ऽत्रिर्भगवान् ऋषिः
तत्रात्रिः सर्वलोकानां तस्थौ स्वविनयैर्वृतः
कर्मणा मनसा वाचा शुभान्य् एव चचार ह
vaiśaṃpāyana uvāca
pitā somasya vai rājañjajñe 'trirbhagavān ṛṣiḥ
tatrātriḥ sarvalokānāṃ tasthau svavinayairvṛtaḥ
karmaṇā manasā vācā śubhāny eva cacāra ha
- 2
अहिंस्रः सर्वभूतेषु धर्मात्मा संशितव्रतः
काष्ठकुड्यशिलाभूत ऊर्ध्वबाहुर्महाद्युतिः
ahiṃsraḥ sarvabhūteṣu dharmātmā saṃśitavrataḥ
kāṣṭhakuḍyaśilābhūta ūrdhvabāhurmahādyutiḥ
- 3
अनुत्तमं नाम तपो येन तप्तं महत्पुरा
त्रीणि वर्षसहस्राणि दिव्यानीति हि नः श्रुतम्
anuttamaṃ nāma tapo yena taptaṃ mahatpurā
trīṇi varṣasahasrāṇi divyānīti hi naḥ śrutam
- 4
ततोर्ध्वरेतसस्तस्य स्थितस्यानिमिषस्य हि
सोमत्वं तनुर् आपेदे महाबुद्धस्य भारत
tatordhvaretasastasya sthitasyānimiṣasya hi
somatvaṃ tanur āpede mahābuddhasya bhārata
- 5
ऊर्ध्वम् आचक्रमे तस्य सोमत्वं भावितात्मनः
नेत्राभ्यां वारि सुस्राव दशधा द्योतयद्दिशः
ūrdhvam ācakrame tasya somatvaṃ bhāvitātmanaḥ
netrābhyāṃ vāri susrāva daśadhā dyotayaddiśaḥ
- 6
तं गर्भं दशधा दृष्ट्वा दश देव्यो दधुस्ततः
समेत्य धारयामासुर्न च ताः तम् अशक्नुवन्
taṃ garbhaṃ daśadhā dṛṣṭvā daśa devyo dadhustataḥ
sametya dhārayāmāsurna ca tāḥ tam aśaknuvan
- 7
स ताभ्यः सहसैवाथ दिग्भ्यो गर्भः प्रभान्वितः
पपात भासयंल्लोकाञ्शीतांशुः सर्वभावनः
sa tābhyaḥ sahasaivātha digbhyo garbhaḥ prabhānvitaḥ
papāta bhāsayaṃllokāñśītāṃśuḥ sarvabhāvanaḥ
- 8
यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ता दिशः
ततस्ताभिः सहैवाशु निपपात वसुंधराम्
yadā na dhāraṇe śaktāstasya garbhasya tā diśaḥ
tatastābhiḥ sahaivāśu nipapāta vasuṃdharām
- 9
पतितं सोमम् आलोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः
रथम् आरोपयामास लोकानां हितकाम्यया
patitaṃ somam ālokya brahmā lokapitāmahaḥ
ratham āropayāmāsa lokānāṃ hitakāmyayā
- 10
स हि वेदमयस्तात धर्मात्मा सत्यसंगरः
युक्तो वाजिसहस्रेण सितेनेति हि नः श्रुतम्
sa hi vedamayastāta dharmātmā satyasaṃgaraḥ
yukto vājisahasreṇa siteneti hi naḥ śrutam
- 11
तस्मिन्निपतिते देवाः पुत्रे ऽत्रेः परमात्मनि
तुष्टुवुर्ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः सप्त ये श्रुताः
tasminnipatite devāḥ putre 'treḥ paramātmani
tuṣṭuvurbrahmaṇaḥ putrā mānasāḥ sapta ye śrutāḥ
- 12
तथैवाङ्गिरसस्तत्र भृगोर् एवात्मजैः सह
ऋग्भिर्यजुर्भिः सामभिर् अथर्वाङ्गिरसैर् अपि
tathaivāṅgirasastatra bhṛgor evātmajaiḥ saha
ṛgbhiryajurbhiḥ sāmabhir atharvāṅgirasair api
- 13
तस्य संस्तूयमानस्य तेजः सोमस्य भास्वतः
आप्यायमानं लोकांस्त्रीन्भावयामास सर्वतः
tasya saṃstūyamānasya tejaḥ somasya bhāsvataḥ
āpyāyamānaṃ lokāṃstrīnbhāvayāmāsa sarvataḥ
- 14
स तेन रथमुख्येन सागरान्तां वसुंधराम्
त्रिःसप्तकृत्वो ऽतियशाश्चकाराभिप्रदक्षिणाम्
sa tena rathamukhyena sāgarāntāṃ vasuṃdharām
triḥsaptakṛtvo 'tiyaśāścakārābhipradakṣiṇām
- 15
तस्य यच्च्यावितं तेजः पृथिवीम् अन्वपद्यत
ओषध्यस्ताः समुद्भूतास्तेजसा प्रज्वलन्त्य् उत
tasya yaccyāvitaṃ tejaḥ pṛthivīm anvapadyata
oṣadhyastāḥ samudbhūtāstejasā prajvalanty uta
- 16
ताभिर्धार्यो ह्य् अयं लोकः प्रजाश्चैव चतुर्विधाः
पोष्टा हि भगवान्सोमो जगतो जगतीपते
tābhirdhāryo hy ayaṃ lokaḥ prajāścaiva caturvidhāḥ
poṣṭā hi bhagavānsomo jagato jagatīpate
- 17
स लब्धतेजा भगवान्संस्तवैः स्वैश्च कर्मभिः
तपस्तेपे महाभाग पद्मानां दशतीर्दश
sa labdhatejā bhagavānsaṃstavaiḥ svaiśca karmabhiḥ
tapastepe mahābhāga padmānāṃ daśatīrdaśa
- 18
हिरण्यवर्णा या देव्यो धारयन्त्य् आत्मना जगत्
निधिस्तासाम् अभूद्देवः प्रख्यातः स्वेन कर्मणा
hiraṇyavarṇā yā devyo dhārayanty ātmanā jagat
nidhistāsām abhūddevaḥ prakhyātaḥ svena karmaṇā
- 19
ततस्तस्मै ददौ राज्यं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः
बीजौषधीनां विप्राणाम् अपां च जनमेजय
tatastasmai dadau rājyaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ
bījauṣadhīnāṃ viprāṇām apāṃ ca janamejaya
- 20
सो ऽभिषिक्तो महातेजा राजराज्येन राजराट्
त्रींल्लोकान्भावयामास स्वभासा भास्वतां वरः
so 'bhiṣikto mahātejā rājarājyena rājarāṭ
trīṃllokānbhāvayāmāsa svabhāsā bhāsvatāṃ varaḥ
- 21
सप्तविंशतिम् इन्दोस्तु दाक्षायण्यो महाव्रताः
ददौ प्राचेतसो दक्षो नक्षत्राणीति या विदुः
saptaviṃśatim indostu dākṣāyaṇyo mahāvratāḥ
dadau prācetaso dakṣo nakṣatrāṇīti yā viduḥ
- 22
स तत्प्राप्य महद्राज्यं सोमः सोमवतां वरः
समाजह्रे राजसूयं सहस्रशतदक्षिणम्
sa tatprāpya mahadrājyaṃ somaḥ somavatāṃ varaḥ
samājahre rājasūyaṃ sahasraśatadakṣiṇam
- 23
होतास्य भगवान् अत्रिर् अध्वर्युर्भगवान्भृगुः
हिरण्यगर्भश्चोद्गाता ब्रह्मा ब्रह्मत्वम् एयिवान्
hotāsya bhagavān atrir adhvaryurbhagavānbhṛguḥ
hiraṇyagarbhaścodgātā brahmā brahmatvam eyivān
- 24
सदस्यस्तत्र भगवान्हरिर्नारायणः प्रभुः
सनत्कुमारप्रमुखैर् आद्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः
sadasyastatra bhagavānharirnārāyaṇaḥ prabhuḥ
sanatkumārapramukhair ādyairbrahmarṣibhirvṛtaḥ
- 25
दक्षिणाम् अददात्सोमस्त्रींल्लोकान् इति नः श्रुतम्
तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च भारत
dakṣiṇām adadātsomastrīṃllokān iti naḥ śrutam
tebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥ sadasyebhyaśca bhārata
- 26
सिनीवाली कुहूश्चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभा वसुः
कीर्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे
sinīvālī kuhūścaiva dyutiḥ puṣṭiḥ prabhā vasuḥ
kīrtirdhṛtiśca lakṣmīśca nava devyaḥ siṣevire
- 27
प्राप्यावभृथम् अव्यग्रः सर्वदेवर्षिपूजितः
विरराजाति राजेन्द्रो दशधा भावयन्दिशः
prāpyāvabhṛtham avyagraḥ sarvadevarṣipūjitaḥ
virarājāti rājendro daśadhā bhāvayandiśaḥ
- 28
तस्य तत्प्राप्य दुष्प्राप्यम् ऐश्वर्यं मुनिसत्कृतम्
विबभ्राम मतिस्तात विनयाद् अनयाहृता
tasya tatprāpya duṣprāpyam aiśvaryaṃ munisatkṛtam
vibabhrāma matistāta vinayād anayāhṛtā
- 29
बृहस्पतेः स वै भार्यां तारां नाम यशस्विनीम्
जहार तरसा सर्वान् अवमत्याङ्गिरःसुतान्
bṛhaspateḥ sa vai bhāryāṃ tārāṃ nāma yaśasvinīm
jahāra tarasā sarvān avamatyāṅgiraḥsutān
- 30
स याच्यमानो देवैश्च तथा देवर्षिभिः सह
नैव व्यसर्जयत्तारां तस्मा अङ्गिरसे तदा
sa yācyamāno devaiśca tathā devarṣibhiḥ saha
naiva vyasarjayattārāṃ tasmā aṅgirase tadā

