77 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ते श्रुत्वा पृथिवीवाक्यं सर्व एव दिवौकसः
तदर्थकृत्यं संचिन्त्य पितामहम् अथाब्रुवन्
vaiśaṃpāyana uvāca
te śrutvā pṛthivīvākyaṃ sarva eva divaukasaḥ
tadarthakṛtyaṃ saṃcintya pitāmaham athābruvan
- 2
भगवन्क्रियताम् अस्या धरण्या भारसंनतिः
शरीरकर्ता लोकानां त्वं हि लोकस्य चेश्वरः
bhagavankriyatām asyā dharaṇyā bhārasaṃnatiḥ
śarīrakartā lokānāṃ tvaṃ hi lokasya ceśvaraḥ
- 3
यत्कर्तव्यं महेन्द्रेण यमेन वरुणेन च
यद्वा कार्यं धनेशेन स्वयं नारायणेन वा
yatkartavyaṃ mahendreṇa yamena varuṇena ca
yadvā kāryaṃ dhaneśena svayaṃ nārāyaṇena vā
- 4
यद्वा चन्द्रमसा कार्यं भास्करेणानिलेन वा
आदित्यैर्वसुभिर्वापि रुद्रैर्वा लोकभावनैः
yadvā candramasā kāryaṃ bhāskareṇānilena vā
ādityairvasubhirvāpi rudrairvā lokabhāvanaiḥ
- 5
अश्विभ्यां वा सुराग्र्याभ्यां साध्यैर्वा त्रिदिवालयैः
बृहस्पत्युशनोभ्यां वा कालेन कलिनापि वा
aśvibhyāṃ vā surāgryābhyāṃ sādhyairvā tridivālayaiḥ
bṛhaspatyuśanobhyāṃ vā kālena kalināpi vā
- 6
महेश्वरेण वा ब्रह्मन्विशाखेन गुहेन वा
यक्षराक्षसगन्धर्वैश्चारणैर्वा महोरगैः
maheśvareṇa vā brahmanviśākhena guhena vā
yakṣarākṣasagandharvaiścāraṇairvā mahoragaiḥ
- 7
पर्वतैः शैलमुख्यैर्वा सागरैर्वा महोर्मिभिः
गङ्गामुखाभिर्दिव्याभिः सरिद्भिर्वा सुरेश्वर
parvataiḥ śailamukhyairvā sāgarairvā mahormibhiḥ
gaṅgāmukhābhirdivyābhiḥ saridbhirvā sureśvara
- 8
क्षिप्रम् आज्ञापय विभो कथम् अंशः प्रयुज्यताम्
यदि ते पार्थिवं कार्यं कार्यं पार्थिवविग्रहे
kṣipram ājñāpaya vibho katham aṃśaḥ prayujyatām
yadi te pārthivaṃ kāryaṃ kāryaṃ pārthivavigrahe
- 9
कथम् अंशावतरणं कुर्मः सर्वे पितामह
अन्तरिक्षगता ये च पृथिव्यां ये च पार्थिवाः
katham aṃśāvataraṇaṃ kurmaḥ sarve pitāmaha
antarikṣagatā ye ca pṛthivyāṃ ye ca pārthivāḥ
- 10
सदस्यानां च विप्राणां पार्थिवानां कुलेषु च
अयोनिजाश्चापि तनूः सृजाम जगतीतले
sadasyānāṃ ca viprāṇāṃ pārthivānāṃ kuleṣu ca
ayonijāścāpi tanūḥ sṛjāma jagatītale
- 11
सुराणाम् एककार्याणां श्रुत्वैतन्निश्चितं महत्
देवैः परिवृतः प्राह वाक्यं लोकपितामहः
surāṇām ekakāryāṇāṃ śrutvaitanniścitaṃ mahat
devaiḥ parivṛtaḥ prāha vākyaṃ lokapitāmahaḥ
- 12
रोचते मे सुरश्रेष्ठा युष्माकम् अपि निश्चयः
सृजध्वं स्वशरीरांशांस्तेजसात्मसमान्भुवि
rocate me suraśreṣṭhā yuṣmākam api niścayaḥ
sṛjadhvaṃ svaśarīrāṃśāṃstejasātmasamānbhuvi
- 13
सर्व एव सुरश्रेष्ठास्तेजोभिर् अवरोहत
भावयन्तो भुवं देवीं लब्ध्वा त्रिभुवनश्रियम्
sarva eva suraśreṣṭhāstejobhir avarohata
bhāvayanto bhuvaṃ devīṃ labdhvā tribhuvanaśriyam
- 14
पार्थिवे भारते वंशे पूर्वम् एव विजानता
पृथिव्यां संभवम् इमं श्रूयतां यन्मया कृतम्
pārthive bhārate vaṃśe pūrvam eva vijānatā
pṛthivyāṃ saṃbhavam imaṃ śrūyatāṃ yanmayā kṛtam
- 15
समुद्रे ऽहं सुराः पूर्वे वेलाम् आसाद्य पश्चिमाम्
आसे सार्धं तनूजेन कश्यपेन महात्मना
samudre 'haṃ surāḥ pūrve velām āsādya paścimām
āse sārdhaṃ tanūjena kaśyapena mahātmanā
- 16
कथाभिः पूर्ववृत्ताभिर्लोकवेदानुगामिभिः
इतिवृत्तैश्च बहुभिः पुराणप्रभवैर्गुणैः
kathābhiḥ pūrvavṛttābhirlokavedānugāmibhiḥ
itivṛttaiśca bahubhiḥ purāṇaprabhavairguṇaiḥ
- 17
कुर्वतस्तु कथास्तास्ताः समुद्रः सह गङ्गया
समीपम् आजगामाशु युक्तस्तोयदमारुतैः
kurvatastu kathāstāstāḥ samudraḥ saha gaṅgayā
samīpam ājagāmāśu yuktastoyadamārutaiḥ
- 18
स वीचिविषमां कुर्वन्गतिं वेगतरङ्गिणीम्
यादोगणविचित्रेण संछन्नस्तोयवाससा
sa vīciviṣamāṃ kurvangatiṃ vegataraṅgiṇīm
yādogaṇavicitreṇa saṃchannastoyavāsasā
- 19
शङ्खमुक्तामलतनुः प्रवालमणिभूषणः
युक्तश्चन्द्रमसा पूर्णः साभ्रगम्भीरनिस्वनः
śaṅkhamuktāmalatanuḥ pravālamaṇibhūṣaṇaḥ
yuktaścandramasā pūrṇaḥ sābhragambhīranisvanaḥ
- 20
स मां परिभवन्न् एव स्वां वेलां समतिक्रमन्
क्लेदयामास चपलैर्लावणैर् अम्बुविस्रवैः
sa māṃ paribhavann eva svāṃ velāṃ samatikraman
kledayāmāsa capalairlāvaṇair ambuvisravaiḥ
- 21
तं च देशं व्यवसितः समुद्रो ऽद्भिर्विमर्दितुम्
उक्तः संरब्धया वाचा शान्तो ऽसीति ततो मया
taṃ ca deśaṃ vyavasitaḥ samudro 'dbhirvimarditum
uktaḥ saṃrabdhayā vācā śānto 'sīti tato mayā
- 22
शान्तो ऽसीत्य् उक्तमात्रस्तु तनुत्वं सागरो गतः
संहतोर्मितरङ्गौघः स्थितो राजश्रिया ज्वलन्
śānto 'sīty uktamātrastu tanutvaṃ sāgaro gataḥ
saṃhatormitaraṅgaughaḥ sthito rājaśriyā jvalan
- 23
भूयश्चैव मया शप्तः समुद्रः सह गङ्गया
सकारणां मतिं कृत्वा युष्माकं हितकाम्यया
bhūyaścaiva mayā śaptaḥ samudraḥ saha gaṅgayā
sakāraṇāṃ matiṃ kṛtvā yuṣmākaṃ hitakāmyayā
- 24
यस्मात्त्वं राजतुल्येन वपुषा समुपस्थितः
गच्छार्णव महीपालो राजैव त्वं भविष्यसि
yasmāttvaṃ rājatulyena vapuṣā samupasthitaḥ
gacchārṇava mahīpālo rājaiva tvaṃ bhaviṣyasi
- 25
तत्रापि सहजां लीलां धारयन्स्वेन तेजसा
भविष्यसि नृणां भर्ता भारतानां कुलोद्वहः
tatrāpi sahajāṃ līlāṃ dhārayansvena tejasā
bhaviṣyasi nṛṇāṃ bhartā bhāratānāṃ kulodvahaḥ
- 26
शान्तो ऽसीति मयोक्तस्त्वं यच्चासि तनुतां गतः
सुतनुर्यशसा लोके शंतनुस्त्वं भविष्यसि
śānto 'sīti mayoktastvaṃ yaccāsi tanutāṃ gataḥ
sutanuryaśasā loke śaṃtanustvaṃ bhaviṣyasi
- 27
इयम् अप्य् आयतापाङ्गी गङ्गा सर्वाङ्गशोभना
रूपिणी वै सरिच्छ्रेष्ठा तत्र त्वाम् उपयास्यति
iyam apy āyatāpāṅgī gaṅgā sarvāṅgaśobhanā
rūpiṇī vai saricchreṣṭhā tatra tvām upayāsyati
- 28
एवम् उक्तस्तु मां क्रुद्धः सो ऽभिगम्यार्णवो ऽब्रवीत्
मां प्रभो देवदेवेश किमर्थं शप्तवान् असि
evam uktastu māṃ kruddhaḥ so 'bhigamyārṇavo 'bravīt
māṃ prabho devadeveśa kimarthaṃ śaptavān asi
- 29
अहं तव विधेयात्मा त्वत्कृतस्त्वत्परायणः
अशपो ऽसदृशैर्वाक्यैर् आत्मजं मां किम् आत्मना
ahaṃ tava vidheyātmā tvatkṛtastvatparāyaṇaḥ
aśapo 'sadṛśairvākyair ātmajaṃ māṃ kim ātmanā
- 30
भगवंस्त्वत्प्रसादेन वेगात्पर्वणि वर्धितः
यद्य् अहं चलितो ब्रह्मन्को ऽत्र दोषो ममात्मनः
bhagavaṃstvatprasādena vegātparvaṇi vardhitaḥ
yady ahaṃ calito brahmanko 'tra doṣo mamātmanaḥ

