31 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
स नन्दगोपस्य गृहं प्रविष्टः सहकेशवः
गोपवृद्धान्समानीय प्रोवाचामितदक्षिणः
vaiśaṃpāyana uvāca
sa nandagopasya gṛhaṃ praviṣṭaḥ sahakeśavaḥ
gopavṛddhānsamānīya provācāmitadakṣiṇaḥ
- 2
कृष्णं चैवाब्रवीत्प्रीतो रौहिणेयेन संगतम्
श्वः पुरीं मथुरां तात गमिष्यामः शिवाय वै
kṛṣṇaṃ caivābravītprīto rauhiṇeyena saṃgatam
śvaḥ purīṃ mathurāṃ tāta gamiṣyāmaḥ śivāya vai
- 3
यास्यन्ति च व्रजाः सर्वे सगोकुलपरिग्रहाः
कंसाज्ञया समुचितं करम् आदाय वार्षिकम्
yāsyanti ca vrajāḥ sarve sagokulaparigrahāḥ
kaṃsājñayā samucitaṃ karam ādāya vārṣikam
- 4
समृद्धस्तस्य कंसस्य भविष्यति धनुर्महः
तं द्रक्ष्यथ समृद्धं च स्वजनं च समेष्यथ
samṛddhastasya kaṃsasya bhaviṣyati dhanurmahaḥ
taṃ drakṣyatha samṛddhaṃ ca svajanaṃ ca sameṣyatha
- 5
पितरं वसुदेवं च सततं दुःखभाजनम्
दीनं पुत्रवधश्रान्तं युवाम् अथ समेष्यथः
pitaraṃ vasudevaṃ ca satataṃ duḥkhabhājanam
dīnaṃ putravadhaśrāntaṃ yuvām atha sameṣyathaḥ
- 6
सततं पीड्यमानं च कंसेनाशुभबुद्धिना
दशान्ते शोषितं वृद्धं दुःखैः शिथिलतां गतम्
satataṃ pīḍyamānaṃ ca kaṃsenāśubhabuddhinā
daśānte śoṣitaṃ vṛddhaṃ duḥkhaiḥ śithilatāṃ gatam
- 7
कंसस्य च भयात्त्रस्तं भवद्भ्यां च विनाकृतम्
दह्यमानं दिवा रात्रौ सोत्कण्ठेनान्तरात्मना
kaṃsasya ca bhayāttrastaṃ bhavadbhyāṃ ca vinākṛtam
dahyamānaṃ divā rātrau sotkaṇṭhenāntarātmanā
- 8
तां च द्रक्ष्यामि गोविन्द पुत्रैर् अमृदितस्तनीम्
देवकीं देवसंकाशां सीदन्तीं विहतप्रभाम्
tāṃ ca drakṣyāmi govinda putrair amṛditastanīm
devakīṃ devasaṃkāśāṃ sīdantīṃ vihataprabhām
- 9
पुत्रशोकेन शुष्यन्तीं त्वद्दर्शनपरायणाम्
वियोगशोकसंतप्तां विवत्साम् इव सौरभीम्
putraśokena śuṣyantīṃ tvaddarśanaparāyaṇām
viyogaśokasaṃtaptāṃ vivatsām iva saurabhīm
- 10
उपप्लुतेक्षणां नित्यं नित्यं मलिनवाससम्
स्वर्भानुवदनग्रस्तां शशाङ्कस्य प्रभाम् इव
upaplutekṣaṇāṃ nityaṃ nityaṃ malinavāsasam
svarbhānuvadanagrastāṃ śaśāṅkasya prabhām iva
- 11
त्वद्दर्शनपरां नित्यं तवागमनकाङ्क्षिणीम्
त्वत्प्रवृत्तेन शोकेन सीदन्तीं वै तपस्विनीम्
tvaddarśanaparāṃ nityaṃ tavāgamanakāṅkṣiṇīm
tvatpravṛttena śokena sīdantīṃ vai tapasvinīm
- 12
त्वत्प्रलापेष्व् अकुशलां त्वया बाल्ये वियोजिताम्
अरूपज्ञां तव विभो वक्त्रस्यास्येन्दुवर्चसः
tvatpralāpeṣv akuśalāṃ tvayā bālye viyojitām
arūpajñāṃ tava vibho vaktrasyāsyenduvarcasaḥ
- 13
यदि त्वां जनयित्वा सा क्लिश्यते कृष्ण देवकी
अपत्यार्थो नु कस्तस्या वरं ह्य् एवानपत्यता
yadi tvāṃ janayitvā sā kliśyate kṛṣṇa devakī
apatyārtho nu kastasyā varaṃ hy evānapatyatā
- 14
एकः शोको हि नारीणाम् अपुत्राणां विधीयते
सपुत्रा त्व् अफले पुत्रे धिक्प्रजातेन तप्यते
ekaḥ śoko hi nārīṇām aputrāṇāṃ vidhīyate
saputrā tv aphale putre dhikprajātena tapyate
- 15
त्वं तु शक्रसमः पुत्रो यस्यास्त्वत्सदृशो गुणैः
परेषाम् अप्य् अभयदो न सा शोचितुम् अर्हति
tvaṃ tu śakrasamaḥ putro yasyāstvatsadṛśo guṇaiḥ
pareṣām apy abhayado na sā śocitum arhati
- 16
वृद्धौ तवाम्बापितरौ परभृत्यत्वम् आगतौ
त्वत्कृते भर्त्स्यमानौ तौ कंसेनादीर्घदर्शिना
vṛddhau tavāmbāpitarau parabhṛtyatvam āgatau
tvatkṛte bhartsyamānau tau kaṃsenādīrghadarśinā
- 17
यदि ते देवकी मान्या पृथिवीवात्मधारिणी
तां शोकसलिले मग्नाम् उत्तारयितुम् अर्हसि
yadi te devakī mānyā pṛthivīvātmadhāriṇī
tāṃ śokasalile magnām uttārayitum arhasi
- 18
तं च वृद्धं प्रियसुतं वसुदेवं महाबलम्
पुत्रयोगेन संयोज्य कृष्ण धर्मम् अवाप्स्यसि
taṃ ca vṛddhaṃ priyasutaṃ vasudevaṃ mahābalam
putrayogena saṃyojya kṛṣṇa dharmam avāpsyasi
- 19
यथा नागः सुदुर्वृत्तो दमितो यमुनाह्रदे
विपुलश्च धृतः शैलो यथा वै भूधरस्त्वया
yathā nāgaḥ sudurvṛtto damito yamunāhrade
vipulaśca dhṛtaḥ śailo yathā vai bhūdharastvayā
- 20
दर्पोद्वृत्तश्च बलवान् अरिष्टो विनिपातितः
परप्राणहरः केशी दुष्टात्मा च हतस्त्वया
darpodvṛttaśca balavān ariṣṭo vinipātitaḥ
paraprāṇaharaḥ keśī duṣṭātmā ca hatastvayā
- 21
एतेनैव प्रयत्नेन वृद्धाव् उद्धृत्य दुःखितौ
यथा धर्मम् अवाप्नोषि तत्कृष्ण परिचिन्त्यताम्
etenaiva prayatnena vṛddhāv uddhṛtya duḥkhitau
yathā dharmam avāpnoṣi tatkṛṣṇa paricintyatām
- 22
निर्भर्त्स्यमानो यैर्दृष्टः पिता ते कृष्ण संसदि
ते सर्वे चक्रुर् अश्रूणि नेत्रैर्दुःखान्विता भृशम्
nirbhartsyamāno yairdṛṣṭaḥ pitā te kṛṣṇa saṃsadi
te sarve cakrur aśrūṇi netrairduḥkhānvitā bhṛśam
- 23
गर्भावकर्तनादीनि दुःखानि सुबहूनि सा
माता ते देवकी कृष्ण कंसस्य सहते ऽवशा
garbhāvakartanādīni duḥkhāni subahūni sā
mātā te devakī kṛṣṇa kaṃsasya sahate 'vaśā
- 24
मातापितृभ्यां सर्वेण जातेन निभृतेन वै
ऋणं वै प्रतिकर्तव्यं यथायोगम् उदाहृतम्
mātāpitṛbhyāṃ sarveṇa jātena nibhṛtena vai
ṛṇaṃ vai pratikartavyaṃ yathāyogam udāhṛtam
- 25
एवं ते कुर्वतः कृष्ण मातापित्रोर् अनुग्रहम्
परित्यजेतां तौ शोकं स्याच्च धर्मस्तवातुलः
evaṃ te kurvataḥ kṛṣṇa mātāpitror anugraham
parityajetāṃ tau śokaṃ syācca dharmastavātulaḥ
- 26
कृष्णस्तु विदितार्थो वै तम् आहामितदक्षिणम्
बाढम् इत्य् एव तेजस्वी न च चुक्रोध केशवः
kṛṣṇastu viditārtho vai tam āhāmitadakṣiṇam
bāḍham ity eva tejasvī na ca cukrodha keśavaḥ
- 27
ते च गोपाः समागम्य नन्दगोपपुरोगमाः
अक्रूरवचनं श्रुत्वा संचेलुः कंसशासनात्
te ca gopāḥ samāgamya nandagopapurogamāḥ
akrūravacanaṃ śrutvā saṃceluḥ kaṃsaśāsanāt
- 28
गमनाय च ते सज्जा बभूवुर्व्रजवासिनः
सज्जं चोपायनं कृत्वा गोपवृद्धाः प्रतस्थिरे
gamanāya ca te sajjā babhūvurvrajavāsinaḥ
sajjaṃ copāyanaṃ kṛtvā gopavṛddhāḥ pratasthire
- 29
करं चानडुहः सर्पिर्महिषांश्चोपनायिकान्
यथासारं यथायूथम् उपनीय पयो घृतम्
karaṃ cānaḍuhaḥ sarpirmahiṣāṃścopanāyikān
yathāsāraṃ yathāyūtham upanīya payo ghṛtam
- 30
तं सज्जयित्वा कंसस्य करं चोपायनानि च
ते सर्वे गोपपतयो गमनायोपतस्थिरे
taṃ sajjayitvā kaṃsasya karaṃ copāyanāni ca
te sarve gopapatayo gamanāyopatasthire

