45 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
भजमानस्य पुत्रो ऽथ रथमुख्यो विदूरथः
राजाधिदेवः शूरस्तु विदूरथसुतो ऽभवत्
vaiśampāyana uvāca
bhajamānasya putro 'tha rathamukhyo vidūrathaḥ
rājādhidevaḥ śūrastu vidūrathasuto 'bhavat
- 2
राजाधिदेवस्य सुता जज्ञिरे वीर्यवत्तराः
दत्तातिदत्तौ बलिनौ शोणाश्वः श्वेतवाहनः
rājādhidevasya sutā jajñire vīryavattarāḥ
dattātidattau balinau śoṇāśvaḥ śvetavāhanaḥ
- 3
शमी च दण्डशर्मा च दत्तशत्रुश्च शत्रुजित्
श्रवणा च श्रविष्ठा च स्वसारौ संबभूवतुः
śamī ca daṇḍaśarmā ca dattaśatruśca śatrujit
śravaṇā ca śraviṣṭhā ca svasārau saṃbabhūvatuḥ
- 4
शमीपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः
स्वयंभोजः स्वयंभोजाद्धृदिकः संबभूव ह
śamīputraḥ pratikṣatraḥ pratikṣatrasya cātmajaḥ
svayaṃbhojaḥ svayaṃbhojāddhṛdikaḥ saṃbabhūva ha
- 5
तस्य पुत्रा बभूवुर्हि सर्वे भीमपराक्रमाः
कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा तु मध्यमः
tasya putrā babhūvurhi sarve bhīmaparākramāḥ
kṛtavarmāgrajasteṣāṃ śatadhanvā tu madhyamaḥ
- 6
देवान्तश्च नरान्तश्च भिषग्वैतरणश्च यः
सुदान्तश्चाधिदान्तश्च कीनाशो दामदम्भकौ
devāntaśca narāntaśca bhiṣagvaitaraṇaśca yaḥ
sudāntaścādhidāntaśca kīnāśo dāmadambhakau
- 7
देवान्तस्याभवत्पुत्रो विद्वान्कम्बलबर्हिषः
असमौजास्तथा वीरो नासमौजाश्च ताव् उभौ
devāntasyābhavatputro vidvānkambalabarhiṣaḥ
asamaujāstathā vīro nāsamaujāśca tāv ubhau
- 8
अजातपुत्राय सुतान्प्रददाव् असमौजसे
सुदंष्ट्रं च सुचारुं च कृष्णम् इत्य् अन्धकाः स्मृताः
ajātaputrāya sutānpradadāv asamaujase
sudaṃṣṭraṃ ca sucāruṃ ca kṛṣṇam ity andhakāḥ smṛtāḥ
- 9
गान्धारी चैव माद्री च क्रोष्टोर्भार्ये बभूवतुः
गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम्
gāndhārī caiva mādrī ca kroṣṭorbhārye babhūvatuḥ
gāndhārī janayāmāsa sumitraṃ mitranandanam
- 10
माद्री युधाजितं पुत्रं ततो वै देवमीढुषम्
अनमित्रम् अमित्राणां जेतारं च महाबलम्
mādrī yudhājitaṃ putraṃ tato vai devamīḍhuṣam
anamitram amitrāṇāṃ jetāraṃ ca mahābalam
- 11
अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः
प्रसेनश्चाथ सत्राजिच्छत्रुसेनाजिताव् उभौ
anamitrasuto nighno nighnasya dvau babhūvatuḥ
prasenaścātha satrājicchatrusenājitāv ubhau
- 12
प्रसेनो द्वारवत्यां तु निविशन्त्यां महामणिम्
दिव्यं स्यमन्तकं नाम समुद्राद् उपलब्धवान्
praseno dvāravatyāṃ tu niviśantyāṃ mahāmaṇim
divyaṃ syamantakaṃ nāma samudrād upalabdhavān
- 13
स मणिः स्यन्दते रुक्मं वृष्ण्यन्धकनिवेशने
कालवर्षी च पर्जन्यो न च व्याधिभयं भवेत्
sa maṇiḥ syandate rukmaṃ vṛṣṇyandhakaniveśane
kālavarṣī ca parjanyo na ca vyādhibhayaṃ bhavet
- 14
लिप्सां चक्रे प्रसेनात्तु मणिरत्नं स्यमन्तकम्
गोविन्दो न च तं लेभे शक्तो ऽपि न जहार सः
lipsāṃ cakre prasenāttu maṇiratnaṃ syamantakam
govindo na ca taṃ lebhe śakto 'pi na jahāra saḥ
- 15
कदाचिन्मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः
स्यमन्तककृते सिंहाद्वधं प्राप वनेचरात्
kadācinmṛgayāṃ yātaḥ prasenastena bhūṣitaḥ
syamantakakṛte siṃhādvadhaṃ prāpa vanecarāt
- 16
अथ सिंहं प्रधावन्तम् ऋक्षराजो महाबलः
निहत्य मणिरत्नं तम् आदाय बिलम् आविशत्
atha siṃhaṃ pradhāvantam ṛkṣarājo mahābalaḥ
nihatya maṇiratnaṃ tam ādāya bilam āviśat
- 17
ततो वृष्ण्यन्धकाः कृष्णं प्रसेनवधकारणात्
प्रार्थनां तां मणेर्बुद्ध्वा सर्व एव शशङ्किरे
tato vṛṣṇyandhakāḥ kṛṣṇaṃ prasenavadhakāraṇāt
prārthanāṃ tāṃ maṇerbuddhvā sarva eva śaśaṅkire
- 18
स शङ्क्यमानो धर्मात्मा नकारी तस्य कर्मणः
आहरिष्ये मणिम् इति प्रतिज्ञाय वनं ययौ
sa śaṅkyamāno dharmātmā nakārī tasya karmaṇaḥ
āhariṣye maṇim iti pratijñāya vanaṃ yayau
- 19
प्रसेनस्य पदं गृह्य पुरुषैर् आप्तकारिभिः
ऋक्षवन्तं गिरिवरं विन्ध्यं च गिरिम् उत्तमम्
prasenasya padaṃ gṛhya puruṣair āptakāribhiḥ
ṛkṣavantaṃ girivaraṃ vindhyaṃ ca girim uttamam
- 20
अन्वेषयन्परिश्रान्तः स ददर्श महामनाः
साश्वं हतं प्रसेनं तु नाविन्दच्चैव तं मणिम्
anveṣayanpariśrāntaḥ sa dadarśa mahāmanāḥ
sāśvaṃ hataṃ prasenaṃ tu nāvindaccaiva taṃ maṇim
- 21
अथ सिंहः प्रसेनस्य शरीरस्याविदूरतः
ऋक्षेन निहतो दृष्टः पादैर् ऋक्षस्य सूचितः
atha siṃhaḥ prasenasya śarīrasyāvidūrataḥ
ṛkṣena nihato dṛṣṭaḥ pādair ṛkṣasya sūcitaḥ
- 22
पादैस्तैर् अन्वियायाथ गुहाम् ऋक्षस्य माधवः
महत्य् ऋक्षबिले वाणीं शुश्राव प्रमदेरिताम्
pādaistair anviyāyātha guhām ṛkṣasya mādhavaḥ
mahaty ṛkṣabile vāṇīṃ śuśrāva pramaderitām
- 23
धात्र्या कुमारम् आदाय सुतं जाम्बवतो नृप
क्रीडापयन्त्या मणिना मा रोदीर् इत्य् अथेरिताम्
dhātryā kumāram ādāya sutaṃ jāmbavato nṛpa
krīḍāpayantyā maṇinā mā rodīr ity atheritām
- 24
धात्र्युवाच
सिंहः प्रसेनम् अवधीत्सिंहो जाम्बवता हतः
सुकुमारक मा रोदीस्तव ह्य् एष स्यमन्तकः
dhātryuvāca
siṃhaḥ prasenam avadhītsiṃho jāmbavatā hataḥ
sukumāraka mā rodīstava hy eṣa syamantakaḥ
- 25
व्यक्तीकृतश्च शब्दः स तूर्णं चापि ययौ बिलम्
शार्ङ्गधन्वा बिलस्थं तु जाम्बवन्तं ददर्श ह
vyaktīkṛtaśca śabdaḥ sa tūrṇaṃ cāpi yayau bilam
śārṅgadhanvā bilasthaṃ tu jāmbavantaṃ dadarśa ha
- 26
युयुधे वासुदेवस्तु बिले जाम्बवता सह
बाहुभ्याम् एव गोविन्दो दिवसान् एकविंशतिम्
yuyudhe vāsudevastu bile jāmbavatā saha
bāhubhyām eva govindo divasān ekaviṃśatim
- 27
प्रविष्टे तु बिलं कृष्णे वसुदेवपुरःसराः
पुनर्द्वारवतीम् एत्य हतं कृष्णं न्यवेदयन्
praviṣṭe tu bilaṃ kṛṣṇe vasudevapuraḥsarāḥ
punardvāravatīm etya hataṃ kṛṣṇaṃ nyavedayan
- 28
वासुदेवस्तु निर्जित्य जाम्बवन्तं महाबलम्
लेभे जाम्बवतीं कन्याम् ऋक्षराजस्य संमताम्
vāsudevastu nirjitya jāmbavantaṃ mahābalam
lebhe jāmbavatīṃ kanyām ṛkṣarājasya saṃmatām
- 29
मणिं स्यमन्तकं चैव जग्राहात्मविशुद्धये
अनुनीयर्क्षराजानं निर्ययौ च तदा बिलात्
maṇiṃ syamantakaṃ caiva jagrāhātmaviśuddhaye
anunīyarkṣarājānaṃ niryayau ca tadā bilāt
- 30
एवं स मणिम् आहृत्य विशोध्यात्मानम् अच्युतः
ददौ सत्राजिते तं वै सर्वसात्वतसंसदि
evaṃ sa maṇim āhṛtya viśodhyātmānam acyutaḥ
dadau satrājite taṃ vai sarvasātvatasaṃsadi

