129 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततस्ते सहिताः सर्वे त्रयस्त्रय इवाग्नयः
वैनतेयं समारुह्य युध्यमाना रणे स्थिताः
vaiśaṃpāyana uvāca
tataste sahitāḥ sarve trayastraya ivāgnayaḥ
vainateyaṃ samāruhya yudhyamānā raṇe sthitāḥ
- 2
ततः सर्वाण्य् अनीकानि बाणवर्षैर्महाबलाः
अर्दयन्वैनतेयस्था नदन्तो ऽतिबला रणे
tataḥ sarvāṇy anīkāni bāṇavarṣairmahābalāḥ
ardayanvainateyasthā nadanto 'tibalā raṇe
- 3
चक्रलाङ्गलपातैश्च बाणवर्षैश्च पीडितम्
संचुकोप महानीकं दानवानां महात्मनाम्
cakralāṅgalapātaiśca bāṇavarṣaiśca pīḍitam
saṃcukopa mahānīkaṃ dānavānāṃ mahātmanām
- 4
कक्षे ऽग्निर् इव संवृद्धः शुष्केन्धनसमीरितः
कृष्णबाणाग्निर् उद्भूतो विवृद्धिम् उपगच्छति
kakṣe 'gnir iva saṃvṛddhaḥ śuṣkendhanasamīritaḥ
kṛṣṇabāṇāgnir udbhūto vivṛddhim upagacchati
- 5
स दानवसहस्राणि तस्मिन्समरमूर्धनि
युगान्ताग्निर् इवार्चिष्मान्दहमानो व्यराजत
sa dānavasahasrāṇi tasminsamaramūrdhani
yugāntāgnir ivārciṣmāndahamāno vyarājata
- 6
तां दीर्यमाणां महतीं नानाप्रहरणोद्यताम्
सेनां बाणः समासाद्य वारयन्वाक्यम् अब्रवीत्
tāṃ dīryamāṇāṃ mahatīṃ nānāpraharaṇodyatām
senāṃ bāṇaḥ samāsādya vārayanvākyam abravīt
- 7
लाघवं समुपागम्य किम् एवं भयविक्लवाः
दैत्यवंशसमुत्पन्नाः पलायध्वं महामृधे
lāghavaṃ samupāgamya kim evaṃ bhayaviklavāḥ
daityavaṃśasamutpannāḥ palāyadhvaṃ mahāmṛdhe
- 8
कवचासिगदाप्रासान्खड्गचर्मपरश्वधान्
उत्सृज्योत्सृज्य गच्छन्ति किं भवन्तो ऽन्तरिक्षगाः
kavacāsigadāprāsānkhaḍgacarmaparaśvadhān
utsṛjyotsṛjya gacchanti kiṃ bhavanto 'ntarikṣagāḥ
- 9
स्वजातिं चैव वासं च हरसंसर्गम् एव च
मानयद्भिर्न गन्तव्यम् एषो ह्य् अहम् अवस्थितः
svajātiṃ caiva vāsaṃ ca harasaṃsargam eva ca
mānayadbhirna gantavyam eṣo hy aham avasthitaḥ
- 10
एवम् उच्चारितां वाचं शृण्वन्तस्ताम् अचिन्त्य वै
अपक्रामन्त ते सर्वे दानवा भयपीडिताः
evam uccāritāṃ vācaṃ śṛṇvantastām acintya vai
apakrāmanta te sarve dānavā bhayapīḍitāḥ
- 11
प्रमाथगणशेषं तु तदनीकपुरःसरम्
भग्नावशेषं युद्धाय मनश्चक्रे पुनस्तदा
pramāthagaṇaśeṣaṃ tu tadanīkapuraḥsaram
bhagnāvaśeṣaṃ yuddhāya manaścakre punastadā
- 12
कुम्भाण्डो नाम बाणस्य सखामात्यश्च वीर्यवान्
बलं भग्नं समालोक्य वचनं चेदम् अब्रवीत्
kumbhāṇḍo nāma bāṇasya sakhāmātyaśca vīryavān
balaṃ bhagnaṃ samālokya vacanaṃ cedam abravīt
- 13
एष बाणः स्थितो युद्धे शंकरो ऽयं गुहस्तथा
किमर्थं युद्धम् उत्सृज्य भवन्तो भयमोहिताः
eṣa bāṇaḥ sthito yuddhe śaṃkaro 'yaṃ guhastathā
kimarthaṃ yuddham utsṛjya bhavanto bhayamohitāḥ
- 14
नन्दीश्वरसमायुक्तं रथम् आस्थाय वीर्यवान्
संदष्टौष्ठपुटो रुद्रः प्रधावति यतो हरिः
nandīśvarasamāyuktaṃ ratham āsthāya vīryavān
saṃdaṣṭauṣṭhapuṭo rudraḥ pradhāvati yato hariḥ
- 15
पिबन्न् इव तदाकाशं सिंहयुक्तो महास्वनः
रथो भाति घनोन्मुक्तः पौर्णमास्यां यथा शशी
pibann iva tadākāśaṃ siṃhayukto mahāsvanaḥ
ratho bhāti ghanonmuktaḥ paurṇamāsyāṃ yathā śaśī
- 16
वैनतेयस्थम् अस्यन्तम् आयान्तम् अग्रणीर्हरः
हरिं विव्याध कुपितो नाराचानां शतेन सः
vainateyastham asyantam āyāntam agraṇīrharaḥ
hariṃ vivyādha kupito nārācānāṃ śatena saḥ
- 17
स शरैर् अर्दितस्तेन हरेणामित्रघातिना
हरिर्जग्राह कुपितो ह्य् अस्त्रं पार्जन्यम् उत्तमम्
sa śarair arditastena hareṇāmitraghātinā
harirjagrāha kupito hy astraṃ pārjanyam uttamam
- 18
ततः शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम्
निष्पेतुः सर्वतो दिग्भ्यो यतो हरतनुस्ततः
tataḥ śatasahasrāṇi śarāṇāṃ nataparvaṇām
niṣpetuḥ sarvato digbhyo yato haratanustataḥ
- 19
अथाग्नेयं महारौद्रम् अस्त्रम् अस्त्रविदां वरः
मुमोच रुषितो रुद्रस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
athāgneyaṃ mahāraudram astram astravidāṃ varaḥ
mumoca ruṣito rudrastad adbhutam ivābhavat
- 20
ततो विशीर्णदेहास्ते चत्वारो ऽपि समन्ततः
नादृश्यन्त शरैश्छन्ना दह्यमानाश्च वह्निना
tato viśīrṇadehāste catvāro 'pi samantataḥ
nādṛśyanta śaraiśchannā dahyamānāśca vahninā
- 21
सिंहनादं ततश्चक्रुः सर्व एवासुरोत्तमाः
हतो ऽयम् इति विज्ञाय आग्नेयान्तर्हिते हरौ
siṃhanādaṃ tataścakruḥ sarva evāsurottamāḥ
hato 'yam iti vijñāya āgneyāntarhite harau
- 22
ततस्तद्विषहित्वाजौ ह्य् अस्त्रम् अस्त्रविदां वरः
जग्राह वारुणं सो ऽस्त्रं वासुदेवः प्रतापवान्
tatastadviṣahitvājau hy astram astravidāṃ varaḥ
jagrāha vāruṇaṃ so 'straṃ vāsudevaḥ pratāpavān
- 23
उद्यते वारुणास्त्रे तु वासुदेवेन धीमता
आग्नेयं प्रशमं यातम् अस्त्रं वारुणतेजसा
udyate vāruṇāstre tu vāsudevena dhīmatā
āgneyaṃ praśamaṃ yātam astraṃ vāruṇatejasā
- 24
पैशाचं राक्षसं चैव रौद्रम् आङ्गिरसं भवः
मुमोचास्त्राणि चत्वारि युगान्ताग्निनिभानि सः
paiśācaṃ rākṣasaṃ caiva raudram āṅgirasaṃ bhavaḥ
mumocāstrāṇi catvāri yugāntāgninibhāni saḥ
- 25
वायव्यम् अथ सावित्रं वासवं मोहनं तथा
अस्त्राणां वारणार्थाय वासुदेवो मुमोच ह
vāyavyam atha sāvitraṃ vāsavaṃ mohanaṃ tathā
astrāṇāṃ vāraṇārthāya vāsudevo mumoca ha
- 26
अस्त्रैश्चतुर्भिश्चत्वारि वारयित्वा च केशवः
जग्राह वैष्णवं सो ऽस्त्रं व्यादितास्यान्तकोपमम्
astraiścaturbhiścatvāri vārayitvā ca keśavaḥ
jagrāha vaiṣṇavaṃ so 'straṃ vyāditāsyāntakopamam
- 27
वैष्णवास्त्रे विमुक्ते तु सर्व एवासुरोत्तमाः
दिशः प्रदुद्रुवुः सर्वे भयमोहितलोचनाः
vaiṣṇavāstre vimukte tu sarva evāsurottamāḥ
diśaḥ pradudruvuḥ sarve bhayamohitalocanāḥ
- 28
अन्धकारीकृते लोके प्रदीप्ते त्र्यम्बके तदा
न नन्दी नापि च रथो न रुद्रः प्रत्यदृश्यत
andhakārīkṛte loke pradīpte tryambake tadā
na nandī nāpi ca ratho na rudraḥ pratyadṛśyata
- 29
द्विगुणं दीप्तदेहस्तु रोषेण च बलेन च
त्रिपुरान्तकरं बाणं जग्राह च चतुर्मुखः
dviguṇaṃ dīptadehastu roṣeṇa ca balena ca
tripurāntakaraṃ bāṇaṃ jagrāha ca caturmukhaḥ
- 30
संदधत्कार्मुके चैव क्षेप्तुकामस्त्रिलोचनः
विज्ञातो वासुदेवेन चित्तज्ञेन महात्मना
saṃdadhatkārmuke caiva kṣeptukāmastrilocanaḥ
vijñāto vāsudevena cittajñena mahātmanā

