30 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो युद्धानि वृष्णीनां बभूवुः सुमहान्त्य् अथ
मागधस्य महामात्यैर्नृपैश्चैवानुयायिभिः
vaiśaṃpāyana uvāca
tato yuddhāni vṛṣṇīnāṃ babhūvuḥ sumahānty atha
māgadhasya mahāmātyairnṛpaiścaivānuyāyibhiḥ
- 2
रुक्मिणा वासुदेवस्य भीष्मकस्याहुकेन च
क्राथस्य वसुदेवेन कौशिकस्य च बभ्रुणा
गदेन चेदिराजस्य दन्तवक्त्रस्य शंभुना
rukmiṇā vāsudevasya bhīṣmakasyāhukena ca
krāthasya vasudevena kauśikasya ca babhruṇā
gadena cedirājasya dantavaktrasya śaṃbhunā
- 3
तथान्यैर्वृष्णिवीराणां नृपाणां च महात्मनाम्
युद्धम् आसीद्धि सैन्यानां सैनिकैर्भरतर्षभ
tathānyairvṛṣṇivīrāṇāṃ nṛpāṇāṃ ca mahātmanām
yuddham āsīddhi sainyānāṃ sainikairbharatarṣabha
- 4
गजैर्गजा हयैर् अश्वाः पदाताश्च पदातिभिः
रथा रथैर्विमिश्रैश्च योधा युयुधिरे नृप
gajairgajā hayair aśvāḥ padātāśca padātibhiḥ
rathā rathairvimiśraiśca yodhā yuyudhire nṛpa
- 5
जरासंधस्य राज्ञस्तु रामेणासीत्समागमः
महेन्द्रस्येव वृत्रेण दारुणो लोमहर्षणः
jarāsaṃdhasya rājñastu rāmeṇāsītsamāgamaḥ
mahendrasyeva vṛtreṇa dāruṇo lomaharṣaṇaḥ
- 6
अन्येषां सुमहान् आसीद्बलौघानां परिक्षयः
उभयोः सेनयो राजन्मांसशोणितकर्दमः
anyeṣāṃ sumahān āsīdbalaughānāṃ parikṣayaḥ
ubhayoḥ senayo rājanmāṃsaśoṇitakardamaḥ
- 7
कबन्धानि समुत्तस्थुः सुबहूनि समन्ततः
तस्मिन्विमर्दे योधानां संख्याव्यक्तिर्न विद्यते
kabandhāni samuttasthuḥ subahūni samantataḥ
tasminvimarde yodhānāṃ saṃkhyāvyaktirna vidyate
- 8
रथी रामो जरासंधं शरैर् आशीविषोपमैः
आवृन्वन्न् अभ्ययाद्वीरस्तं च राजा स मागधः
rathī rāmo jarāsaṃdhaṃ śarair āśīviṣopamaiḥ
āvṛnvann abhyayādvīrastaṃ ca rājā sa māgadhaḥ
- 9
तौ क्षीणशस्त्रौ विरथौ हताश्वौ हतसारथी
गदे गृहीत्वा विक्रान्ताव् अन्योन्यम् अभिधावताम्
tau kṣīṇaśastrau virathau hatāśvau hatasārathī
gade gṛhītvā vikrāntāv anyonyam abhidhāvatām
- 10
कम्पयन्तौ भुवं वीरौ ताव् उद्यतमहागदौ
ददृशाते महात्मानौ गिरी सशिखराव् उभौ
kampayantau bhuvaṃ vīrau tāv udyatamahāgadau
dadṛśāte mahātmānau girī saśikharāv ubhau
- 11
व्युपारमन्त युद्धानि प्रेक्षन्तौ पुरुषर्षभौ
संरब्धाव् अभिधावन्तौ गदायुद्धेषु विश्रुतौ
vyupāramanta yuddhāni prekṣantau puruṣarṣabhau
saṃrabdhāv abhidhāvantau gadāyuddheṣu viśrutau
- 12
उभौ तौ परमाचार्यौ लोके ख्यातौ महाबलौ
मत्ताव् इव गजौ युद्धे अन्योन्यम् अभिधावताम्
ubhau tau paramācāryau loke khyātau mahābalau
mattāv iva gajau yuddhe anyonyam abhidhāvatām
- 13
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः
समन्ततश्चाप्सरसः समाजग्मुः सहस्रशः
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ
samantataścāpsarasaḥ samājagmuḥ sahasraśaḥ
- 14
तद्देवयक्षगन्धर्वमहर्षिभिर् अलंकृतम्
शुशुभे ऽभ्यधिकं राजन्दिवं ज्योतिर्गणैर् इव
taddevayakṣagandharvamaharṣibhir alaṃkṛtam
śuśubhe 'bhyadhikaṃ rājandivaṃ jyotirgaṇair iva
- 15
अभिदुद्राव रामं तु जरासंधो महाबलः
सव्यं मण्डलम् आवृत्य बलदेवस्तु दक्षिणम्
abhidudrāva rāmaṃ tu jarāsaṃdho mahābalaḥ
savyaṃ maṇḍalam āvṛtya baladevastu dakṣiṇam
- 16
तौ प्रजह्रतुर् अन्योन्यं गदायुद्धविशारदौ
दन्ताभ्याम् इव मातङ्गौ नादयन्तौ दिशो दश
tau prajahratur anyonyaṃ gadāyuddhaviśāradau
dantābhyām iva mātaṅgau nādayantau diśo daśa
- 17
गदानिपातो रामस्य शुश्रुवे ऽशनिनिस्वनः
जरासंधस्य चरणे पर्वतस्येव दीर्यतः
gadānipāto rāmasya śuśruve 'śaninisvanaḥ
jarāsaṃdhasya caraṇe parvatasyeva dīryataḥ
- 18
न स्म कम्पयते रामं जरासंधकरच्युता
गदा गदाभृतां श्रेष्ठं विन्ध्यं गिरिम् इवाचलम्
na sma kampayate rāmaṃ jarāsaṃdhakaracyutā
gadā gadābhṛtāṃ śreṣṭhaṃ vindhyaṃ girim ivācalam
- 19
रामस्य तु गदावेगं वीर्यात्स मगधेश्वरः
सेहे धैर्येण महता शिक्षया च व्यपोहयत्
rāmasya tu gadāvegaṃ vīryātsa magadheśvaraḥ
sehe dhairyeṇa mahatā śikṣayā ca vyapohayat
- 20
ततो ऽन्तरिक्षे वाग् आसीत्सुस्वरा लोकसाक्षिणी
न त्वया राम वध्यो ऽयम् अलं खेदेन माधव
tato 'ntarikṣe vāg āsītsusvarā lokasākṣiṇī
na tvayā rāma vadhyo 'yam alaṃ khedena mādhava
- 21
विहितो ऽस्य मया मृत्युस्तस्मात्साधु व्युपारम
अचिरेणैव कालेन प्राणांस्त्यक्ष्यति मागधः
vihito 'sya mayā mṛtyustasmātsādhu vyupārama
acireṇaiva kālena prāṇāṃstyakṣyati māgadhaḥ
- 22
जरासंधस्तु तच्छ्रुत्वा विमनाः समपद्यत
न प्रजह्रे ततस्तस्मै पुनर् एव हलायुधः
तौ व्युपारमतां चैव वृष्णयस्ते च पार्थिवाः
jarāsaṃdhastu tacchrutvā vimanāḥ samapadyata
na prajahre tatastasmai punar eva halāyudhaḥ
tau vyupāramatāṃ caiva vṛṣṇayaste ca pārthivāḥ
- 23
प्रसक्तम् अभवद्युद्धं तेषाम् एव महात्मनाम्
दीर्घकालं महाराज निघ्नताम् इतरेतरम्
prasaktam abhavadyuddhaṃ teṣām eva mahātmanām
dīrghakālaṃ mahārāja nighnatām itaretaram
- 24
पराजिते त्व् अपक्रान्ते जरासंधे महीपतौ
अस्तं याते दिनकरे नानुसस्रुस्तदा निशि
parājite tv apakrānte jarāsaṃdhe mahīpatau
astaṃ yāte dinakare nānusasrustadā niśi
- 25
समानीय स्वसैन्यं तु लब्धलक्ष्या महाबलाः
पुरीं प्रविविशुर्हृष्टाः केशवेनाभिपूजिताः
samānīya svasainyaṃ tu labdhalakṣyā mahābalāḥ
purīṃ praviviśurhṛṣṭāḥ keśavenābhipūjitāḥ
- 26
जरासंधं तु ते जित्वा मन्यन्ते नैव तं जितम्
वृष्णयः कुरुशार्दूल राजा ह्य् अतिबलः स वै
jarāsaṃdhaṃ tu te jitvā manyante naiva taṃ jitam
vṛṣṇayaḥ kuruśārdūla rājā hy atibalaḥ sa vai
- 27
दश चाष्टौ च संग्रामाञ्जरासंधस्य यादवाः
ददुर्न चैनं समरे हन्तुं शेकुर्महारथाः
daśa cāṣṭau ca saṃgrāmāñjarāsaṃdhasya yādavāḥ
dadurna cainaṃ samare hantuṃ śekurmahārathāḥ
- 28
अक्षौहिण्यो हि तस्यासन्विंशतिर्भरतर्षभ
जरासंधस्य नृपतेस्तदर्थं याः समागताः
akṣauhiṇyo hi tasyāsanviṃśatirbharatarṣabha
jarāsaṃdhasya nṛpatestadarthaṃ yāḥ samāgatāḥ
- 29
अल्पत्वाद् अभिभूतास्तु वृष्णयो भरतर्षभ
बार्हद्रथेन राजेन्द्र राजभिः सहितेन वै
alpatvād abhibhūtāstu vṛṣṇayo bharatarṣabha
bārhadrathena rājendra rājabhiḥ sahitena vai
- 30
जित्वा तु मागधं संख्ये जरासंधं महीपतिम्
विहरन्ति स्म सुखिनो वृष्णिसिंहा महारथाः
jitvā tu māgadhaṃ saṃkhye jarāsaṃdhaṃ mahīpatim
viharanti sma sukhino vṛṣṇisiṃhā mahārathāḥ

