80 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततः प्रभाते विमले भास्करे ऽभ्युदिते तदा
कृतजप्यो हृषीकेशो वनान्ते निषसाद ह
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ prabhāte vimale bhāskare 'bhyudite tadā
kṛtajapyo hṛṣīkeśo vanānte niṣasāda ha
- 2
परिचक्राम तं देशं दुर्गस्थानदिदृक्षया
उपतस्थुः कुलप्राग्र्या यादवा यदुनन्दनम्
paricakrāma taṃ deśaṃ durgasthānadidṛkṣayā
upatasthuḥ kulaprāgryā yādavā yadunandanam
- 3
रोहिण्याम् अहनि श्रेष्ठे स्वस्ति वाच्य द्विजोत्तमान्
पुण्याहघोषैर्विपुलैर्दुर्गस्यारब्धवान्क्रियां
rohiṇyām ahani śreṣṭhe svasti vācya dvijottamān
puṇyāhaghoṣairvipulairdurgasyārabdhavānkriyāṃ
- 4
ततः पङ्कजपत्राक्षो यादवान्केशिसूदनः
प्रोवाच वदतां श्रेष्ठो देवान्वृत्ररिपुर्यथा
tataḥ paṅkajapatrākṣo yādavānkeśisūdanaḥ
provāca vadatāṃ śreṣṭho devānvṛtraripuryathā
- 5
कल्पितेयं मया भूमिः पश्यध्वं देवसद्मवत्
नाम चास्याः कृतं पुर्याः ख्यातिं यद् उपयास्यति
kalpiteyaṃ mayā bhūmiḥ paśyadhvaṃ devasadmavat
nāma cāsyāḥ kṛtaṃ puryāḥ khyātiṃ yad upayāsyati
- 6
इयं द्वारवती नाम पृथिव्यां निर्मिता मया
भविष्यति पुरी रम्या शक्रस्येवामरावती
iyaṃ dvāravatī nāma pṛthivyāṃ nirmitā mayā
bhaviṣyati purī ramyā śakrasyevāmarāvatī
- 7
तान्य् एवास्याः कारयिष्ये चिह्नान्य् आयतनानि च
चत्वरान्राजमार्गांश्च समान् अन्तःपुराणि च
tāny evāsyāḥ kārayiṣye cihnāny āyatanāni ca
catvarānrājamārgāṃśca samān antaḥpurāṇi ca
- 8
देवा इवात्र मोदन्तु भवन्तो विगतज्वराः
बाधमाना रिपुगणान् उग्रसेनपुरोगमाः
devā ivātra modantu bhavanto vigatajvarāḥ
bādhamānā ripugaṇān ugrasenapurogamāḥ
- 9
गृह्यन्तां वेश्मवास्तूनि कल्प्यन्तां त्रिकचत्वराः
मीयन्तां राजमार्गाश्च प्राकारस्य च या गतिः
gṛhyantāṃ veśmavāstūni kalpyantāṃ trikacatvarāḥ
mīyantāṃ rājamārgāśca prākārasya ca yā gatiḥ
- 10
प्रेष्यन्तां शिल्पिमुख्याश्च नियुक्ता वेश्मकर्मसु
नियुज्यन्तां च देशेषु प्रेष्यकर्मकरा जनाः
preṣyantāṃ śilpimukhyāśca niyuktā veśmakarmasu
niyujyantāṃ ca deśeṣu preṣyakarmakarā janāḥ
- 11
एवम् उक्तास्तु कृष्णेन गृहसंग्रहतत्पराः
यथानिदेशं संहृष्टाश्चक्रुर्वास्तुपरिग्रहान्
evam uktāstu kṛṣṇena gṛhasaṃgrahatatparāḥ
yathānideśaṃ saṃhṛṣṭāścakrurvāstuparigrahān
- 12
सूत्रहस्तास्ततो मानं चक्रुर्यादवसत्तमाः
पुण्ये ऽहनि महाराज द्विजातीन् अभिपूज्य च
sūtrahastāstato mānaṃ cakruryādavasattamāḥ
puṇye 'hani mahārāja dvijātīn abhipūjya ca
- 13
वास्तुदैवतकर्माणि विधिना कारयन्ति च
स्थपतीन् अथ गोविन्दस्तत्रोवाच महामतिः
vāstudaivatakarmāṇi vidhinā kārayanti ca
sthapatīn atha govindastatrovāca mahāmatiḥ
- 14
अस्मदर्थे सुविहितं क्रियताम् अत्र मन्दिरम्
विभक्तचत्वरपथं सुनिविष्टेष्टदैवतम्
asmadarthe suvihitaṃ kriyatām atra mandiram
vibhaktacatvarapathaṃ suniviṣṭeṣṭadaivatam
- 15
ते तथेति महाबाहुम् उक्त्वा स्थपतयस्तदा
दुर्गकर्मणि संभारान् उपलभ्य यथाविधि
te tatheti mahābāhum uktvā sthapatayastadā
durgakarmaṇi saṃbhārān upalabhya yathāvidhi
- 16
यथान्यायं निर्मिमिरे द्वाराण्य् आयतनानि च
स्थानानि विदधुश्चात्र ब्रह्मादीनां यथाक्रमम्
yathānyāyaṃ nirmimire dvārāṇy āyatanāni ca
sthānāni vidadhuścātra brahmādīnāṃ yathākramam
- 17
अपाम् अग्नेः सुरेशस्य दृषदोलूखलस्य च
चतुर्दैवानि चत्वारि द्वाराणि विदधुश्च ते
गृहक्षेत्रेन्द्रभल्लाटं पुष्पदन्तं तथैव च
apām agneḥ sureśasya dṛṣadolūkhalasya ca
caturdaivāni catvāri dvārāṇi vidadhuśca te
gṛhakṣetrendrabhallāṭaṃ puṣpadantaṃ tathaiva ca
- 18
तेषु वेश्मसु युक्तेषु यादवेषु महात्मसु
पुर्याः क्षिप्रं निवेशार्थं चिन्तयामास माधवः
teṣu veśmasu yukteṣu yādaveṣu mahātmasu
puryāḥ kṣipraṃ niveśārthaṃ cintayāmāsa mādhavaḥ
- 19
तस्य दैवी स्थिता बुद्धिश्चपला क्षिप्रकारिणी
पुरी सा वै प्रियकरी यदूनाम् अभिवर्धनी
tasya daivī sthitā buddhiścapalā kṣiprakāriṇī
purī sā vai priyakarī yadūnām abhivardhanī
- 20
शिल्पिमुख्यो ऽस्ति देवानां प्रजापतिसुतः प्रभुः
विश्वकर्मा स्वमत्या वै पुरीं संस्थापयिष्यति
śilpimukhyo 'sti devānāṃ prajāpatisutaḥ prabhuḥ
viśvakarmā svamatyā vai purīṃ saṃsthāpayiṣyati
- 21
मनसा तम् अनुध्याय तस्यागमनकारणम्
त्रिदशाभिमुखः कृष्णो विविक्ते समपद्यत
manasā tam anudhyāya tasyāgamanakāraṇam
tridaśābhimukhaḥ kṛṣṇo vivikte samapadyata
- 22
तस्मिन्न् एव ततः काले शिल्पाचार्यो महामतिः
विश्वकर्मा सुरश्रेष्ठः कृष्णस्य प्रमुखे स्थितः
tasminn eva tataḥ kāle śilpācāryo mahāmatiḥ
viśvakarmā suraśreṣṭhaḥ kṛṣṇasya pramukhe sthitaḥ
- 23
विश्वकर्मोवाच
दैवेन मनसा क्षिप्रं तव विष्णो धृतव्रत
किंकरः समनुप्राप्तः शाधि मां किं करोमि ते
viśvakarmovāca
daivena manasā kṣipraṃ tava viṣṇo dhṛtavrata
kiṃkaraḥ samanuprāptaḥ śādhi māṃ kiṃ karomi te
- 24
यथा स्याद्देवदेवेशस्त्र्यम्बकश्च यथाव्ययः
तथा त्वं देव मान्यो ऽसि विशेषो नास्ति मे प्रभो
yathā syāddevadeveśastryambakaśca yathāvyayaḥ
tathā tvaṃ deva mānyo 'si viśeṣo nāsti me prabho
- 25
त्रैलोक्यज्ञापिकां वाचम् उत्सृजस्व महाभुज
एषो ऽस्मि परिदृष्टार्थः किं करोमि प्रशाधि माम्
trailokyajñāpikāṃ vācam utsṛjasva mahābhuja
eṣo 'smi paridṛṣṭārthaḥ kiṃ karomi praśādhi mām
- 26
श्रुत्वा विनीतवचनं केशवो विश्वकर्मणः
प्रत्युवाच यदुश्रेष्ठः कंसारिर् अतुलं वचः
śrutvā vinītavacanaṃ keśavo viśvakarmaṇaḥ
pratyuvāca yaduśreṣṭhaḥ kaṃsārir atulaṃ vacaḥ
- 27
श्रुतार्थो देवगुह्यस्य भवान्यत्र वयं स्थिताः
अवश्यं त्व् इह कर्तव्यं सदनं मे सुरोत्तम
śrutārtho devaguhyasya bhavānyatra vayaṃ sthitāḥ
avaśyaṃ tv iha kartavyaṃ sadanaṃ me surottama
- 28
तद् इयं भूः प्रकाशार्थं निवेश्या मयि सुव्रत
मत्प्रभावानुरूपैश्च गृहैश्चेयं समन्ततः
tad iyaṃ bhūḥ prakāśārthaṃ niveśyā mayi suvrata
matprabhāvānurūpaiśca gṛhaiśceyaṃ samantataḥ
- 29
उत्तमा च पृथिव्यां वै यथा स्वर्गे ऽमरावती
तथेयं हि त्वया कार्या शक्तो ह्य् असि महामते
uttamā ca pṛthivyāṃ vai yathā svarge 'marāvatī
tatheyaṃ hi tvayā kāryā śakto hy asi mahāmate
- 30
मम स्थानम् इदं कार्यं यथा वै त्रिदिवे तथा
मर्त्याः पश्यन्तु मे लक्ष्मीं पुर्या यदुकुलस्य च
mama sthānam idaṃ kāryaṃ yathā vai tridive tathā
martyāḥ paśyantu me lakṣmīṃ puryā yadukulasya ca

