25 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
स चिन्तयित्वा धनुषो भङ्गं भोजविवर्धनः
प्रेक्षागारं जगामाशु मञ्चानाम् अवलोककः
vaiśaṃpāyana uvāca
sa cintayitvā dhanuṣo bhaṅgaṃ bhojavivardhanaḥ
prekṣāgāraṃ jagāmāśu mañcānām avalokakaḥ
- 2
स दृष्ट्वा सर्वनिर्युक्तं प्रेक्षागारं नृपोत्तमः
श्रेणीनां दृढसंयुक्तैर्मञ्चवाटैर्निरन्तरम्
sa dṛṣṭvā sarvaniryuktaṃ prekṣāgāraṃ nṛpottamaḥ
śreṇīnāṃ dṛḍhasaṃyuktairmañcavāṭairnirantaram
- 3
सोत्तमागारयुक्ताभिर्वलभीभिर्विभूषितम्
कुटीभिश्च प्रवृद्धाभिर् एकस्तम्भैश्च भूषितम्
sottamāgārayuktābhirvalabhībhirvibhūṣitam
kuṭībhiśca pravṛddhābhir ekastambhaiśca bhūṣitam
- 4
सर्वतः सारनिर्युक्तं स्वायतं सुप्रतिष्ठितम्
उदक्प्रवणसंश्लिष्टं मञ्चारोहणम् उत्तमम्
sarvataḥ sāraniryuktaṃ svāyataṃ supratiṣṭhitam
udakpravaṇasaṃśliṣṭaṃ mañcārohaṇam uttamam
- 5
नृपासनपरिक्षिप्तं संचारपथसंकुलम्
छन्नं तद्वेदिकाभिश्च मानवौघभरक्षमम्
nṛpāsanaparikṣiptaṃ saṃcārapathasaṃkulam
channaṃ tadvedikābhiśca mānavaughabharakṣamam
- 6
स दृष्ट्वा भूषितं रङ्गम् आज्ञापयत बुद्धिमान्
श्वः सचित्राः समाल्याश्च सपताकास्तथैव च
sa dṛṣṭvā bhūṣitaṃ raṅgam ājñāpayata buddhimān
śvaḥ sacitrāḥ samālyāśca sapatākāstathaiva ca
- 7
सुवासिता वपुष्मन्त उपनीतोत्तरच्छदाः
क्रियन्तां मञ्चवाटाश्च वलभीवीथयस्तथा
suvāsitā vapuṣmanta upanītottaracchadāḥ
kriyantāṃ mañcavāṭāśca valabhīvīthayastathā
- 8
अक्षवाटे करीषस्य कल्प्यन्तां राशयो ऽव्ययाः
पटास्तरणशोभाश्च बलयश्चानुरूपतः
akṣavāṭe karīṣasya kalpyantāṃ rāśayo 'vyayāḥ
paṭāstaraṇaśobhāśca balayaścānurūpataḥ
- 9
स्थाप्यन्तां सुनिखाताश्च महाकुम्भा यथाक्रमम्
उदभारसहाः सर्वे सकाञ्चनघटोत्तराः
sthāpyantāṃ sunikhātāśca mahākumbhā yathākramam
udabhārasahāḥ sarve sakāñcanaghaṭottarāḥ
- 10
बलयश्चोपकल्प्यन्तां कषायाश्चैव कुम्भशः
प्राश्निकाश्च निमन्त्र्यन्तां श्रेण्यश्च सपुरोगमाः
balayaścopakalpyantāṃ kaṣāyāścaiva kumbhaśaḥ
prāśnikāśca nimantryantāṃ śreṇyaśca sapurogamāḥ
- 11
आज्ञा च देया मल्लानां प्रेक्षकाणां तथैव च
समाजे मञ्चशोभाश्च कल्प्यन्तां सूपकल्पिताः
ājñā ca deyā mallānāṃ prekṣakāṇāṃ tathaiva ca
samāje mañcaśobhāśca kalpyantāṃ sūpakalpitāḥ
- 12
एवम् आज्ञाप्य राजा स समाजविधिम् उत्तमम्
समाजवाटान्निष्क्रम्य विवेश स्वं निवेशनम्
evam ājñāpya rājā sa samājavidhim uttamam
samājavāṭānniṣkramya viveśa svaṃ niveśanam
- 13
आह्वानं तत्र संचक्रे तस्य मल्लद्वयस्य वै
चाणूरस्याप्रमेयस्य मुष्टिकस्य तथैव च
āhvānaṃ tatra saṃcakre tasya malladvayasya vai
cāṇūrasyāprameyasya muṣṭikasya tathaiva ca
- 14
तौ तु मल्लौ महावीर्यौ बलिनौ युद्धशालिनौ
कंसस्याज्ञां पुरस्कृत्य हृष्टौ विविशतुस्तदा
tau tu mallau mahāvīryau balinau yuddhaśālinau
kaṃsasyājñāṃ puraskṛtya hṛṣṭau viviśatustadā
- 15
तौ समीपगतौ मल्लौ दृष्ट्वा जगति विश्रुतौ
उवाच कंसो नृपतिः सोपन्यासम् इदं वचः
tau samīpagatau mallau dṛṣṭvā jagati viśrutau
uvāca kaṃso nṛpatiḥ sopanyāsam idaṃ vacaḥ
- 16
भवन्तौ मम विख्यातौ मल्लौ वीरध्वजोचितौ
पूजितौ च यथान्यायं सत्कारार्हौ विशेषतः
bhavantau mama vikhyātau mallau vīradhvajocitau
pūjitau ca yathānyāyaṃ satkārārhau viśeṣataḥ
- 17
तन्मत्तो यदि सत्कारः स्मर्यते सुकृतानि वा
कर्तव्यं मे महत्कर्म भवद्भ्यां स्वेन तेजसा
tanmatto yadi satkāraḥ smaryate sukṛtāni vā
kartavyaṃ me mahatkarma bhavadbhyāṃ svena tejasā
- 18
याव् एतौ मम संवृद्धौ व्रजे गोपालकाव् उभौ
संकर्षणश्च कृष्णश्च बालाव् अपि जितश्रमौ
yāv etau mama saṃvṛddhau vraje gopālakāv ubhau
saṃkarṣaṇaśca kṛṣṇaśca bālāv api jitaśramau
- 19
एतौ रङ्गगतौ युद्धे युध्यमानौ वनेचरौ
निपातानन्तरं शीघ्रं हन्तव्यौ नात्र संशयः
etau raṅgagatau yuddhe yudhyamānau vanecarau
nipātānantaraṃ śīghraṃ hantavyau nātra saṃśayaḥ
- 20
बालाव् इमौ चपलकाव् अक्रियाव् इति सर्वथा
नावज्ञा तत्र कर्तव्या कर्तव्यो यत्न एव हि
bālāv imau capalakāv akriyāv iti sarvathā
nāvajñā tatra kartavyā kartavyo yatna eva hi
- 21
ताभ्यां युधि निरस्ताभ्यां गोपाभ्यां रङ्गसंनिधौ
आयत्यां च तदात्वे च श्रेयो मम भविष्यति
tābhyāṃ yudhi nirastābhyāṃ gopābhyāṃ raṅgasaṃnidhau
āyatyāṃ ca tadātve ca śreyo mama bhaviṣyati
- 22
नृपतेः स्नेहसंयुक्तैर्वचोभिर्हृष्टमानसौ
ऊचतुर्युद्धसंमत्तौ मल्लौ चाणूरमुष्टिकौ
nṛpateḥ snehasaṃyuktairvacobhirhṛṣṭamānasau
ūcaturyuddhasaṃmattau mallau cāṇūramuṣṭikau
- 23
यद्यावयास्तौ प्रमुखे स्थास्येते गोपकिल्बिषौ
हताव् इत्य् अवगन्तव्यौ प्रेतरूपौ तपस्विनौ
yadyāvayāstau pramukhe sthāsyete gopakilbiṣau
hatāv ity avagantavyau pretarūpau tapasvinau
- 24
यदि वा प्रतियोत्स्येते ताव् अरिष्टपरिप्लुतौ
आवाभ्यां रोषयुक्ताभ्यां प्रमुखस्थौ वनौकसौ
yadi vā pratiyotsyete tāv ariṣṭapariplutau
āvābhyāṃ roṣayuktābhyāṃ pramukhasthau vanaukasau
- 25
एवं वाग्विषम् उत्सृज्य ताव् उभौ मल्लपुंगवौ
अनुज्ञातौ नरेन्द्रेण स्वगृहं प्रतिजग्मतुः
evaṃ vāgviṣam utsṛjya tāv ubhau mallapuṃgavau
anujñātau narendreṇa svagṛhaṃ pratijagmatuḥ

