87 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
क्रीडाविहारोपगतः कदाचिद् अभवद्भवः
देव्या सह नदीतीरे रम्ये श्रीमति स प्रभुः
vaiśaṃpāyana uvāca
krīḍāvihāropagataḥ kadācid abhavadbhavaḥ
devyā saha nadītīre ramye śrīmati sa prabhuḥ
- 2
शतानि तत्राप्सरसां चिक्रीडुश्च समन्ततः
सर्वर्तुकवने रम्ये गन्धर्वपतयस्तथा
śatāni tatrāpsarasāṃ cikrīḍuśca samantataḥ
sarvartukavane ramye gandharvapatayastathā
- 3
कुसुमैः पारिजातस्य पुष्पैः संतानकस्य च
गन्धोद्दामम् इवाकाशं नदीतीरं च सर्वशः
kusumaiḥ pārijātasya puṣpaiḥ saṃtānakasya ca
gandhoddāmam ivākāśaṃ nadītīraṃ ca sarvaśaḥ
- 4
वेणुवीणामृदङ्गैश्च पणवैश्च सहस्रशः
वाद्यमानैः स शुश्राव गीतम् अप्सरसां तदा
veṇuvīṇāmṛdaṅgaiśca paṇavaiśca sahasraśaḥ
vādyamānaiḥ sa śuśrāva gītam apsarasāṃ tadā
- 5
सूतमागधकल्पैश्चाप्य् अस्तुवन्न् अप्सरोगणाः
देवदेवं सुवपुषं स्रग्विणं रक्तवाससम्
sūtamāgadhakalpaiścāpy astuvann apsarogaṇāḥ
devadevaṃ suvapuṣaṃ sragviṇaṃ raktavāsasam
- 6
ततस्तु देव्या रूपेण चित्रलेखा वराप्सराः
भवं प्रसादयामास देवी च प्राहसत्तदा
tatastu devyā rūpeṇa citralekhā varāpsarāḥ
bhavaṃ prasādayāmāsa devī ca prāhasattadā
- 7
ततो देव्यास्तु रूपेण लीलया वदनेन च
देवी प्रहासं मुमुचे ताश्चैवाप्सरसस्तदा
tato devyāstu rūpeṇa līlayā vadanena ca
devī prahāsaṃ mumuce tāścaivāpsarasastadā
- 8
ततः किलिकिलाशब्दः प्रादुर्भूतः समन्ततः
प्रहर्षम् अतुलं चापि लेभे प्रीतमना भवः
tataḥ kilikilāśabdaḥ prādurbhūtaḥ samantataḥ
praharṣam atulaṃ cāpi lebhe prītamanā bhavaḥ
- 9
बाणस्य दुहिता कन्या तत्रोषा नाम भामिनी
देवं प्रक्रीडितं दृष्ट्वा देव्या सह नदीगतम्
bāṇasya duhitā kanyā tatroṣā nāma bhāminī
devaṃ prakrīḍitaṃ dṛṣṭvā devyā saha nadīgatam
- 10
उषा मनोरथं चक्रे पार्वत्याः संनिधौ तदा
धन्या हि भर्तृसहिता रमन्त्य् एवं समागताः
uṣā manorathaṃ cakre pārvatyāḥ saṃnidhau tadā
dhanyā hi bhartṛsahitā ramanty evaṃ samāgatāḥ
- 11
विज्ञाय तम् अभिप्रायम् उषायाः पर्वतात्मजा
प्राह देवी ततो वाक्यम् उषां हर्षयती शनैः
vijñāya tam abhiprāyam uṣāyāḥ parvatātmajā
prāha devī tato vākyam uṣāṃ harṣayatī śanaiḥ
- 12
उषे शीघ्रं त्वम् अप्य् एवं भर्त्रा सह रमिष्यसि
यथा देवो मया सार्धं शंकरः शत्रुसूदनः
uṣe śīghraṃ tvam apy evaṃ bhartrā saha ramiṣyasi
yathā devo mayā sārdhaṃ śaṃkaraḥ śatrusūdanaḥ
- 13
एवम् उक्ते तदा देव्या वाक्ये चिन्ताविलेक्षणा
उषा भावं हृदा चक्रे भर्त्रा रंस्ये कदा सह
evam ukte tadā devyā vākye cintāvilekṣaṇā
uṣā bhāvaṃ hṛdā cakre bhartrā raṃsye kadā saha
- 14
ततो हैमवती वाक्यं सम्प्रहस्येदम् अब्रवीत्
उषे शृणुष्व कल्याणि यदा संयोगम् एष्यसि
tato haimavatī vākyaṃ samprahasyedam abravīt
uṣe śṛṇuṣva kalyāṇi yadā saṃyogam eṣyasi
- 15
वैशाखे मासि हर्म्यस्थां द्वादश्यां त्वां दिनक्षये
धर्षयिष्यति यः स्वप्ने स ते भर्ता भविष्यति
vaiśākhe māsi harmyasthāṃ dvādaśyāṃ tvāṃ dinakṣaye
dharṣayiṣyati yaḥ svapne sa te bhartā bhaviṣyati
- 16
एवम् उक्ता दैत्यसुता कन्यागणसमावृता
अपाक्रामत हर्षेण रममाणा यथासुखम्
evam uktā daityasutā kanyāgaṇasamāvṛtā
apākrāmata harṣeṇa ramamāṇā yathāsukham
- 17
ततः क्रीडाविहारं तम् अनुभूय सहोमया
गते ऽहनि पुनः सर्वास्ता नार्यो जग्मुर् अद्भुताः
tataḥ krīḍāvihāraṃ tam anubhūya sahomayā
gate 'hani punaḥ sarvāstā nāryo jagmur adbhutāḥ
- 18
काश्चिद् अश्वैस्तथा यानैर्गजैर् अन्यास्तथा रथैः
पुरं प्रविविशुर्हृष्टाः काश्चिद् आकाशम् आस्थिताः
kāścid aśvaistathā yānairgajair anyāstathā rathaiḥ
puraṃ praviviśurhṛṣṭāḥ kāścid ākāśam āsthitāḥ
- 19
ततो हर्म्ये शयानां तु वैशाखे मासि भामिनीम्
द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य सखीगणवृतां तदा
tato harmye śayānāṃ tu vaiśākhe māsi bhāminīm
dvādaśyāṃ śuklapakṣasya sakhīgaṇavṛtāṃ tadā
- 20
यथोक्तः पुरुषः स्वप्ने धर्षयामास ताम् उषाम्
विवेष्टमानां रुदतीं देव्या वचनचोदितः
yathoktaḥ puruṣaḥ svapne dharṣayāmāsa tām uṣām
viveṣṭamānāṃ rudatīṃ devyā vacanacoditaḥ
- 21
सा स्वप्ने धर्षिता तेन स्त्रीभावं चापि लम्भिता
शोणिताक्ता प्ररुदती सहसैवोत्थिता निशि
sā svapne dharṣitā tena strībhāvaṃ cāpi lambhitā
śoṇitāktā prarudatī sahasaivotthitā niśi
- 22
तां तथा रुदतीं दृष्ट्वा सखी भयसमन्विताम्
चित्रलेखा वचः स्निग्धम् उवाच परमाद्भुतम्
tāṃ tathā rudatīṃ dṛṣṭvā sakhī bhayasamanvitām
citralekhā vacaḥ snigdham uvāca paramādbhutam
- 23
उषे मा भैः किम् एवं त्वं रुदती परितप्यसे
बलेः सुतसुता च त्वं प्रख्याता किं भयान्विता
uṣe mā bhaiḥ kim evaṃ tvaṃ rudatī paritapyase
baleḥ sutasutā ca tvaṃ prakhyātā kiṃ bhayānvitā
- 24
न भयं विद्यते लोके तव सुभ्रु विशेषतः
भयदस्तव वामोरु पिता देवान्तको रणे
na bhayaṃ vidyate loke tava subhru viśeṣataḥ
bhayadastava vāmoru pitā devāntako raṇe
- 25
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते विषादं मा कृथाः शुभे
नैवंविधेषु वासेषु भयम् अस्ति वरानने
uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te viṣādaṃ mā kṛthāḥ śubhe
naivaṃvidheṣu vāseṣu bhayam asti varānane
- 26
असकृद्देवसहितः शचीभर्ता सुरेश्वरः
अप्राप्त एव नगरं पित्रा ते मृदितो रणे
अयं देवसमूहस्य भयदस्ते पिता रणे
asakṛddevasahitaḥ śacībhartā sureśvaraḥ
aprāpta eva nagaraṃ pitrā te mṛdito raṇe
ayaṃ devasamūhasya bhayadaste pitā raṇe
- 27
उषोवाच
एवं संदूषिता साध्वी कथं जीवितुम् उत्सहे
पितरं किं नु वक्ष्यामि देवशत्रुम् अरिंदमम्
uṣovāca
evaṃ saṃdūṣitā sādhvī kathaṃ jīvitum utsahe
pitaraṃ kiṃ nu vakṣyāmi devaśatrum ariṃdamam
- 28
एवं संदूषणकरी वंशस्यास्य महौजसः
श्रेयो हि मरणं मन्ये न मे श्रेयो ऽद्य जीवितम्
evaṃ saṃdūṣaṇakarī vaṃśasyāsya mahaujasaḥ
śreyo hi maraṇaṃ manye na me śreyo 'dya jīvitam
- 29
कथम् एवं कृता नाम कन्या जीवितुम् उत्सहे
कुलोपक्रोशनकरी कुलाङ्गारा निराश्रया
जीवितुं स्पृहयेन्नारी साध्वीनाम् अग्रतः स्थिता
katham evaṃ kṛtā nāma kanyā jīvitum utsahe
kulopakrośanakarī kulāṅgārā nirāśrayā
jīvituṃ spṛhayennārī sādhvīnām agrataḥ sthitā
- 30
इत्य् एवं बाष्पपूर्णाक्षी सखीजनवृता तदा
विललाप चिरं कालम् उषा कमललोचना
ity evaṃ bāṣpapūrṇākṣī sakhījanavṛtā tadā
vilalāpa ciraṃ kālam uṣā kamalalocanā

