47 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
उग्रसेनस्तु कृष्णस्य समीपं दुःखितो ययौ
पुत्रशोकाभिसंतप्तो विषपीत इव स्खलन्
vaiśaṃpāyana uvāca
ugrasenastu kṛṣṇasya samīpaṃ duḥkhito yayau
putraśokābhisaṃtapto viṣapīta iva skhalan
- 2
स ददर्श गृहे कृष्णं यादवैर् अभिसंवृतम्
पश्चानुतापाद्ध्यायन्तं कंसस्य निधनाविलम्
sa dadarśa gṛhe kṛṣṇaṃ yādavair abhisaṃvṛtam
paścānutāpāddhyāyantaṃ kaṃsasya nidhanāvilam
- 3
कंसनारीप्रलापांश्च श्रुत्वा सुकरुणान्बहून्
विगर्हमाणम् आत्मानं तस्मिन्यादवसंसदि
kaṃsanārīpralāpāṃśca śrutvā sukaruṇānbahūn
vigarhamāṇam ātmānaṃ tasminyādavasaṃsadi
- 4
अहो मयातिबाल्येन नररोषानुवर्तिना
वैधव्यं स्त्रीसहस्राणां कंसस्यास्य कृते कृतम्
aho mayātibālyena nararoṣānuvartinā
vaidhavyaṃ strīsahasrāṇāṃ kaṃsasyāsya kṛte kṛtam
- 5
कारुण्यं खलु नारीषु प्राकृतस्यापि जायते
एवम् आर्तं रुदन्तीषु मया भर्तरि पातिते
kāruṇyaṃ khalu nārīṣu prākṛtasyāpi jāyate
evam ārtaṃ rudantīṣu mayā bhartari pātite
- 6
परिदेवितमात्रेण शोकः खलु विधीयते
कृतान्तस्यानभिज्ञातः स्त्रीणां कारुण्यसंभवः
paridevitamātreṇa śokaḥ khalu vidhīyate
kṛtāntasyānabhijñātaḥ strīṇāṃ kāruṇyasaṃbhavaḥ
- 7
कंसस्य हि वधः श्रेयान्प्राग् एवाभिमतो मम
सताम् उद्वेजनीयस्य पापेष्व् अभिरतस्य च
kaṃsasya hi vadhaḥ śreyānprāg evābhimato mama
satām udvejanīyasya pāpeṣv abhiratasya ca
- 8
लोके पतितवृत्तस्य पुरुषस्याल्पमेधसः
अक्लिष्टं मरणं श्रेयो न विद्विष्टस्य जीवितम्
loke patitavṛttasya puruṣasyālpamedhasaḥ
akliṣṭaṃ maraṇaṃ śreyo na vidviṣṭasya jīvitam
- 9
कंसः पापरतिश्चैव साधूनां चाप्य् असंमतः
धिक्शब्दपतितश्चैव जीविते चास्य का दया
kaṃsaḥ pāparatiścaiva sādhūnāṃ cāpy asaṃmataḥ
dhikśabdapatitaścaiva jīvite cāsya kā dayā
- 10
स्वर्गे तपोभृतां वासः फलं पुण्यस्य कर्मणः
इहापि यशसा युक्तस्तत्रस्थैर् उपधार्यते
svarge tapobhṛtāṃ vāsaḥ phalaṃ puṇyasya karmaṇaḥ
ihāpi yaśasā yuktastatrasthair upadhāryate
- 11
यदि स्युर्निर्वृत्ता लोकाः स्युश्च धर्मपराः प्रजाः
नरा धर्मप्रवृत्ताश्च न नृपो विकृतो भवेत्
yadi syurnirvṛttā lokāḥ syuśca dharmaparāḥ prajāḥ
narā dharmapravṛttāśca na nṛpo vikṛto bhavet
- 12
गुणेषु दुष्टवृत्तानां कृतान्तः कुरुते पदम्
इष्टधर्मेषु लोकेषु कर्तव्यं पारलौकिकम्
guṇeṣu duṣṭavṛttānāṃ kṛtāntaḥ kurute padam
iṣṭadharmeṣu lokeṣu kartavyaṃ pāralaukikam
- 13
अतीव देवा रक्षन्ति नरं धर्मपरायणम्
कर्तारः सुलभा लोके दुष्कृतस्येह कर्मणः
atīva devā rakṣanti naraṃ dharmaparāyaṇam
kartāraḥ sulabhā loke duṣkṛtasyeha karmaṇaḥ
- 14
हतः सो ऽयं मया कंसः साध्व् एतद् अवगम्यताम्
मूलच्छेदः कृतस्तस्य विपरीतस्य कर्मणः
hataḥ so 'yaṃ mayā kaṃsaḥ sādhv etad avagamyatām
mūlacchedaḥ kṛtastasya viparītasya karmaṇaḥ
- 15
तद् एष सान्त्व्यतां सर्वः शोकार्तः प्रमदाजनः
पौराश्च पुर्यां श्रेण्यश्च सान्त्व्यतां सर्व एव हि
tad eṣa sāntvyatāṃ sarvaḥ śokārtaḥ pramadājanaḥ
paurāśca puryāṃ śreṇyaśca sāntvyatāṃ sarva eva hi
- 16
एवं ब्रुवति गोविन्दे विवेशावनताननः
उग्रसेनो यदून्गृह्य पुत्रकिल्बिषशङ्कितः
evaṃ bruvati govinde viveśāvanatānanaḥ
ugraseno yadūngṛhya putrakilbiṣaśaṅkitaḥ
- 17
स कृष्णं पुण्डरीकाक्षम् उवाच यदुसंसदि
बाष्पसंदिग्धया वाचा दीनया सज्जमानया
sa kṛṣṇaṃ puṇḍarīkākṣam uvāca yadusaṃsadi
bāṣpasaṃdigdhayā vācā dīnayā sajjamānayā
- 18
पुत्र निर्यातितः क्रोधो नीतो याम्यां दिशं रिपुः
स्वधर्माधिगता कीर्तिर्नाम विश्रावितं भुवि
putra niryātitaḥ krodho nīto yāmyāṃ diśaṃ ripuḥ
svadharmādhigatā kīrtirnāma viśrāvitaṃ bhuvi
- 19
स्थापितं सत्सु माहात्म्यं शङ्किता रिपवः कृताः
स्थापितो यादवो वंशो गर्विताः सुहृदः कृताः
sthāpitaṃ satsu māhātmyaṃ śaṅkitā ripavaḥ kṛtāḥ
sthāpito yādavo vaṃśo garvitāḥ suhṛdaḥ kṛtāḥ
- 20
सामन्तेषु नरेन्द्रेषु प्रतापस्ते प्रकाशितः
मित्राणि त्वां भजिष्यन्ति संश्रयिष्यन्ति चार्थिनः
sāmanteṣu narendreṣu pratāpaste prakāśitaḥ
mitrāṇi tvāṃ bhajiṣyanti saṃśrayiṣyanti cārthinaḥ
- 21
प्रकृतयो ऽनुयास्यन्ति स्तोष्यन्ति त्वां द्विजातयः
संधिविग्रहमुख्यास्त्वां प्रणमिष्यन्ति मन्त्रिणः
prakṛtayo 'nuyāsyanti stoṣyanti tvāṃ dvijātayaḥ
saṃdhivigrahamukhyāstvāṃ praṇamiṣyanti mantriṇaḥ
- 22
हस्त्यश्वरथसम्पूर्णं पदातिगणसंकुलम्
प्रतिगृहाण कृष्णेदं कंसस्य बलम् अव्ययम्
hastyaśvarathasampūrṇaṃ padātigaṇasaṃkulam
pratigṛhāṇa kṛṣṇedaṃ kaṃsasya balam avyayam
- 23
धनं धान्यं च यत्किंचिद्रत्नान्य् आच्छादनानि च
स्त्रियो हिरण्यं वासांसि यच्चान्यद्वसु किंचन
dhanaṃ dhānyaṃ ca yatkiṃcidratnāny ācchādanāni ca
striyo hiraṇyaṃ vāsāṃsi yaccānyadvasu kiṃcana
- 24
एवं हि विहिते योगे पर्याप्ते कृष्ण विग्रहे
प्रतिष्ठितायां मेदिन्यां यदूनां शत्रुसूदन
evaṃ hi vihite yoge paryāpte kṛṣṇa vigrahe
pratiṣṭhitāyāṃ medinyāṃ yadūnāṃ śatrusūdana
- 25
शृणु तद्ब्रुवतां वीर कृपणानाम् इदं वचः
अस्य त्वत्क्रोधदग्धस्य कंसस्याशुभकर्मणः
तव प्रसादाद्गोविन्दे प्रेतकार्यं क्रियेत ह
śṛṇu tadbruvatāṃ vīra kṛpaṇānām idaṃ vacaḥ
asya tvatkrodhadagdhasya kaṃsasyāśubhakarmaṇaḥ
tava prasādādgovinde pretakāryaṃ kriyeta ha
- 26
अस्य कृत्वा नरेन्द्रस्य विपन्नस्यौर्ध्वदेहिकम्
सस्नुषो ऽहं सभार्यश्च चरिष्यामि मृगैः सह
asya kṛtvā narendrasya vipannasyaurdhvadehikam
sasnuṣo 'haṃ sabhāryaśca cariṣyāmi mṛgaiḥ saha
- 27
प्रेतसंस्कारमात्रेण कृते बान्धवकर्मणि
आनृण्यं लौकिकं कृष्ण गतः किल भवाम्य् अहम्
pretasaṃskāramātreṇa kṛte bāndhavakarmaṇi
ānṛṇyaṃ laukikaṃ kṛṣṇa gataḥ kila bhavāmy aham
- 28
अस्याग्निं पश्चिमं दत्त्वा चितिस्थाने विधिं विना
तोयप्रदानमात्रेण कंसस्यानृण्यम् आप्नुयाम्
asyāgniṃ paścimaṃ dattvā citisthāne vidhiṃ vinā
toyapradānamātreṇa kaṃsasyānṛṇyam āpnuyām
- 29
एतन्मे कृष्ण विज्ञाप्यं स्नेहो ऽत्र मम युज्यताम्
प्राप्नोतु सुगतिं तत्र कृपणः पश्चिमां क्रियाम्
etanme kṛṣṇa vijñāpyaṃ sneho 'tra mama yujyatām
prāpnotu sugatiṃ tatra kṛpaṇaḥ paścimāṃ kriyām
- 30
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य कृष्णः परमहर्षितः
प्रत्युवाचोग्रसेनं वै सान्त्वपूर्वम् इदं वचः
etacchrutvā vacastasya kṛṣṇaḥ paramaharṣitaḥ
pratyuvācograsenaṃ vai sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ

