53 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
आसीद्धर्मस्य संगोप्ता पूर्वम् अत्रिसमः प्रभुः
अत्रिवंशसमुत्पन्नस्त्व् अङ्गो नाम प्रजापतिः
vaiśampāyana uvāca
āsīddharmasya saṃgoptā pūrvam atrisamaḥ prabhuḥ
atrivaṃśasamutpannastv aṅgo nāma prajāpatiḥ
- 2
तस्य पुत्रो ऽभवद्वेनो नात्यर्थं धार्मिको ऽभवत्
जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः
tasya putro 'bhavadveno nātyarthaṃ dhārmiko 'bhavat
jāto mṛtyusutāyāṃ vai sunīthāyāṃ prajāpatiḥ
- 3
स मातामहदोषेण वेनः कालात्मजात्मजः
स्वधर्मं पृष्ठतः कृत्वा कामाल्लोकेष्व् अवर्तत
sa mātāmahadoṣeṇa venaḥ kālātmajātmajaḥ
svadharmaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā kāmāllokeṣv avartata
- 4
मर्यादां स्थापयामास धर्मापेतां स पार्थिवः
वेदधर्मान् अतिक्रम्य सो ऽधर्मनिरतो ऽभवत्
maryādāṃ sthāpayāmāsa dharmāpetāṃ sa pārthivaḥ
vedadharmān atikramya so 'dharmanirato 'bhavat
- 5
निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रजापतौ
प्रावर्तन्न पपुः सोमं हुतं यज्ञेषु देवताः
niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ prajāstasminprajāpatau
prāvartanna papuḥ somaṃ hutaṃ yajñeṣu devatāḥ
- 6
न यष्टव्यं न होतव्यम् इति तस्य प्रजापतेः
आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते
na yaṣṭavyaṃ na hotavyam iti tasya prajāpateḥ
āsītpratijñā krūreyaṃ vināśe pratyupasthite
- 7
अहम् ईज्यश्च यष्टा च यज्ञश्चेति कुरूद्वह
मयि यज्ञो विधातव्यो मयि होतव्यम् इत्य् अपि
aham ījyaśca yaṣṭā ca yajñaśceti kurūdvaha
mayi yajño vidhātavyo mayi hotavyam ity api
- 8
तम् अतिक्रान्तमर्यादम् आददानम् असांप्रतम्
ऊचुर्महर्षयः सर्वे मरीचिप्रमुखास्तदा
tam atikrāntamaryādam ādadānam asāṃpratam
ūcurmaharṣayaḥ sarve marīcipramukhāstadā
- 9
वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामः संवत्सरगणान्बहून्
अधर्मं कुरु मा वेन नैष धर्मः सतां मतः
vayaṃ dīkṣāṃ pravekṣyāmaḥ saṃvatsaragaṇānbahūn
adharmaṃ kuru mā vena naiṣa dharmaḥ satāṃ mataḥ
- 10
निधने हि प्रसूतस्त्वं प्रजापतिर् असंशयम्
प्रजाश्च पालयिष्ये ऽहम् इति ते समयः कृतः
nidhane hi prasūtastvaṃ prajāpatir asaṃśayam
prajāśca pālayiṣye 'ham iti te samayaḥ kṛtaḥ
- 11
तांस्तथा ब्रुवतः सर्वान्महर्षीन् अब्रवीत्तदा
वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिर् इमम् अर्थम् अनर्थवत्
tāṃstathā bruvataḥ sarvānmaharṣīn abravīttadā
venaḥ prahasya durbuddhir imam artham anarthavat
- 12
स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया
संमूढा न विदुर्नूनं भवन्तो मां विशेषतः
sraṣṭā dharmasya kaścānyaḥ śrotavyaṃ kasya vā mayā
saṃmūḍhā na vidurnūnaṃ bhavanto māṃ viśeṣataḥ
- 13
इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं तथा जलैः
द्यां वै भुवं च रुन्धेयं नात्र कार्या विचारणा
icchandaheyaṃ pṛthivīṃ plāvayeyaṃ tathā jalaiḥ
dyāṃ vai bhuvaṃ ca rundheyaṃ nātra kāryā vicāraṇā
- 14
यदा न शक्यते मानाद् अवलेपाच्च पार्थिवः
अनुनेतुं तदा वेनं ततः क्रुद्धा महर्षयः
yadā na śakyate mānād avalepācca pārthivaḥ
anunetuṃ tadā venaṃ tataḥ kruddhā maharṣayaḥ
- 15
निगृह्य तं महात्मानो विस्फुरन्तं महाबलम्
ततो ऽस्य सव्यम् ऊरुं ते ममन्थुर्जातमन्यवः
nigṛhya taṃ mahātmāno visphurantaṃ mahābalam
tato 'sya savyam ūruṃ te mamanthurjātamanyavaḥ
- 16
तस्मिंस्तु मथ्यमाने वै राज्ञ ऊरौ प्रजज्ञिवान्
ह्रस्वो ऽतिमात्रः पुरुषः कृष्णश्चापि बभूव ह
tasmiṃstu mathyamāne vai rājña ūrau prajajñivān
hrasvo 'timātraḥ puruṣaḥ kṛṣṇaścāpi babhūva ha
- 17
स भीतः प्राञ्जलिर्भूत्वा स्थितवाञ्जनमेजय
तम् अत्रिर्विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्य् अब्रवीत्तदा
sa bhītaḥ prāñjalirbhūtvā sthitavāñjanamejaya
tam atrirvihvalaṃ dṛṣṭvā niṣīdety abravīttadā
- 18
निषादवंशकर्ता स बभूव वदतां वर
धीवरान् असृजच्चापि वेनकल्मषसंभवान्
niṣādavaṃśakartā sa babhūva vadatāṃ vara
dhīvarān asṛjaccāpi venakalmaṣasaṃbhavān
- 19
ये चान्ये विन्ध्यनिलयास्तुमुरास्तुम्बुरास्तथा
अधर्मरुचयस्तात विद्धि तान्वेनकल्मषान्
ye cānye vindhyanilayāstumurāstumburāstathā
adharmarucayastāta viddhi tānvenakalmaṣān
- 20
ततः पुनर्महात्मानः पाणिं वेनस्य दक्षिणम्
अरणीम् इव संरब्धा ममन्थुस्ते महर्षयः
tataḥ punarmahātmānaḥ pāṇiṃ venasya dakṣiṇam
araṇīm iva saṃrabdhā mamanthuste maharṣayaḥ
- 21
पृथुस्तस्मात्समुत्तस्थौ कराज्ज्वलनसंनिभः
दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षाद् अग्निर् इव ज्वलन्
pṛthustasmātsamuttasthau karājjvalanasaṃnibhaḥ
dīpyamānaḥ svavapuṣā sākṣād agnir iva jvalan
- 22
आद्यम् आजगवं नाम धनुर्गृह्य महारवम्
शरांश्च दिव्यान्रक्षार्थं कवचं च महाप्रभम्
ādyam ājagavaṃ nāma dhanurgṛhya mahāravam
śarāṃśca divyānrakṣārthaṃ kavacaṃ ca mahāprabham
- 23
तस्मिञ्जाते ऽथ भूतानि सम्प्रहृष्टानि सर्वशः
समापेतुर्महाराज वेनश्च त्रिदिवं ययौ
tasmiñjāte 'tha bhūtāni samprahṛṣṭāni sarvaśaḥ
samāpeturmahārāja venaśca tridivaṃ yayau
- 24
समुत्पन्नेन कौरव्य सत्पुत्रेण महात्मना
त्रातः स पुरुषव्याघ्र पुन्नाम्नो नरकात्तदा
samutpannena kauravya satputreṇa mahātmanā
trātaḥ sa puruṣavyāghra punnāmno narakāttadā
- 25
तं समुद्राश्च नद्यश्च रत्नान्य् आदाय सर्वशः
तोयानि चाभिषेकार्थं सर्व एवोपतस्थिरे
taṃ samudrāśca nadyaśca ratnāny ādāya sarvaśaḥ
toyāni cābhiṣekārthaṃ sarva evopatasthire
- 26
पितामहश्च भगवान्देवैर् आङ्गिरसैः सह
स्थावराणि च भूतानि जंगमानि च सर्वशः
pitāmahaśca bhagavāndevair āṅgirasaiḥ saha
sthāvarāṇi ca bhūtāni jaṃgamāni ca sarvaśaḥ
- 27
समागम्य तदा वैन्यम् अभ्यषिञ्चन्नराधिपम्
महता राजराज्येन प्रजापालं महाद्युतिम्
samāgamya tadā vainyam abhyaṣiñcannarādhipam
mahatā rājarājyena prajāpālaṃ mahādyutim
- 28
सो ऽभिषिक्तो महातेजा विधिवद्धर्मकोविदैः
आधिराज्ये तदा राजा पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्
so 'bhiṣikto mahātejā vidhivaddharmakovidaiḥ
ādhirājye tadā rājā pṛthurvainyaḥ pratāpavān
- 29
पित्रापरञ्जितास्तस्य प्रजास्तेनानुरञ्जिताः
अनुरागात्ततस्तस्य नाम राजेत्य् अजायत
pitrāparañjitāstasya prajāstenānurañjitāḥ
anurāgāttatastasya nāma rājety ajāyata
- 30
आपस्तस्तम्भिरे तस्य समुद्रम् अभियास्यतः
पर्वताश्च ददुर्मार्गं ध्वजसङ्गश्च नाभवत्
āpastastambhire tasya samudram abhiyāsyataḥ
parvatāśca dadurmārgaṃ dhvajasaṅgaśca nābhavat

