32 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
ते योगधर्मनिरताः सप्त मानसचारिणः
वाय्वम्बुभक्षाः सततं शरीराण्य् उपशोषयन्
mārkaṇḍeya uvāca
te yogadharmaniratāḥ sapta mānasacāriṇaḥ
vāyvambubhakṣāḥ satataṃ śarīrāṇy upaśoṣayan
- 2
राजा विभ्राजमानस्तु वपुषा तद्वनं तदा
चचारान्तःपुरवृतो नन्दनं मघवान् इव
rājā vibhrājamānastu vapuṣā tadvanaṃ tadā
cacārāntaḥpuravṛto nandanaṃ maghavān iva
- 3
स तान् अबुध्यत्खचरान्योगधर्मात्मकान्बुधः
निर्वेदाच्च तम् एवार्थम् अनुध्यात्वा पुरं ययौ
sa tān abudhyatkhacarānyogadharmātmakānbudhaḥ
nirvedācca tam evārtham anudhyātvā puraṃ yayau
- 4
अणुहो नाम तस्यासीत्पुत्रः परमधार्मिकः
अणुधर्मरतिर्नित्यम् अणुहो ऽध्यगमत्पदम्
aṇuho nāma tasyāsītputraḥ paramadhārmikaḥ
aṇudharmaratirnityam aṇuho 'dhyagamatpadam
- 5
प्रादात्कन्यां शुकस्तस्मै कृत्वीं पूजितलक्षणाम्
सत्त्वशीलगुणोपेतां योगधर्मरतां सदा
prādātkanyāṃ śukastasmai kṛtvīṃ pūjitalakṣaṇām
sattvaśīlaguṇopetāṃ yogadharmaratāṃ sadā
- 6
सा ह्य् उद्दिष्टा पुरा भीष्म पितृकन्या मनीषिणा
सनत्कुमारेण तदा संनिधौ मम शोभना
sā hy uddiṣṭā purā bhīṣma pitṛkanyā manīṣiṇā
sanatkumāreṇa tadā saṃnidhau mama śobhanā
- 7
सत्यधर्मभृतां श्रेष्ठा दुर्विज्ञेयाकृतात्मभिः
योगा च योगपत्नी च योगमाता तथैव च
यथा ते कथितं पूर्वं पितृसर्गेषु वै मया
satyadharmabhṛtāṃ śreṣṭhā durvijñeyākṛtātmabhiḥ
yogā ca yogapatnī ca yogamātā tathaiva ca
yathā te kathitaṃ pūrvaṃ pitṛsargeṣu vai mayā
- 8
विभ्राजस्त्व् अणुहं राज्ये स्थापयित्वा नरेश्वरः
आमन्त्र्य पौरान्प्रीतात्मा ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च
प्रायात्सरस्तपश्चर्तुं यत्र ते सहचारिणः
vibhrājastv aṇuhaṃ rājye sthāpayitvā nareśvaraḥ
āmantrya paurānprītātmā brāhmaṇānsvasti vācya ca
prāyātsarastapaścartuṃ yatra te sahacāriṇaḥ
- 9
स वै तत्र निराहारो वायुभक्षो महातपाः
त्यक्त्वा कामांस्तपस्तेपे सरसस्तस्य पार्श्वतः
sa vai tatra nirāhāro vāyubhakṣo mahātapāḥ
tyaktvā kāmāṃstapastepe sarasastasya pārśvataḥ
- 10
तस्य संकल्प आसीच्च तेषाम् अन्यतरस्य वै
पुत्रत्वं प्राप्य योगेन युज्येयम् इति भारत
tasya saṃkalpa āsīcca teṣām anyatarasya vai
putratvaṃ prāpya yogena yujyeyam iti bhārata
- 11
कृत्वाभिसंधिं तपसा महता स समन्वितः
महातपाः स विभ्राजो विरराजांशुमान् इव
kṛtvābhisaṃdhiṃ tapasā mahatā sa samanvitaḥ
mahātapāḥ sa vibhrājo virarājāṃśumān iva
- 12
ततो विभ्राजितं तेन वैभ्राजम् इति तद्वनम्
सरस्तच्च कुरुश्रेष्ठ वैभ्राजम् इति शब्दितम्
tato vibhrājitaṃ tena vaibhrājam iti tadvanam
sarastacca kuruśreṣṭha vaibhrājam iti śabditam
- 13
यत्र ते शकुना राजंश्चत्वारो योगधर्मिणः
योगभ्रष्टास्त्रयश्चैव देहन्यासकृतो ऽभवन्
yatra te śakunā rājaṃścatvāro yogadharmiṇaḥ
yogabhraṣṭāstrayaścaiva dehanyāsakṛto 'bhavan
- 14
काम्पिल्ये नगरे ते तु ब्रह्मदत्तपुरोगमाः
जाताः सप्त महात्मानः सर्वे विगतकल्मषाः
स्मृतिमन्तो ऽत्र चत्वारस्त्रयस्तु परिमोहिताः
kāmpilye nagare te tu brahmadattapurogamāḥ
jātāḥ sapta mahātmānaḥ sarve vigatakalmaṣāḥ
smṛtimanto 'tra catvārastrayastu parimohitāḥ
- 15
स्वतन्त्रस्त्व् अणुहाज्जज्ञे ब्रह्मदत्तो महायशाः
यथास्यासीत्पक्षिभावे संकल्पः पूर्वचिन्तितः
svatantrastv aṇuhājjajñe brahmadatto mahāyaśāḥ
yathāsyāsītpakṣibhāve saṃkalpaḥ pūrvacintitaḥ
- 16
छिद्रदर्शी सुनेत्रश्च तथा बाभ्रव्यवत्सयोः
जातौ श्रोत्रियदायादौ वेदवेदाङ्गपारगौ
chidradarśī sunetraśca tathā bābhravyavatsayoḥ
jātau śrotriyadāyādau vedavedāṅgapāragau
- 17
सखायौ ब्रह्मदत्तस्य पूर्वजातिसहोषितौ
पाञ्चालः पञ्चमस्तत्र कण्डरीकस्तथापरः
sakhāyau brahmadattasya pūrvajātisahoṣitau
pāñcālaḥ pañcamastatra kaṇḍarīkastathāparaḥ
- 18
पाञ्चालो बह्वृचस्त्व् आसीद् आचार्यत्वं चकार ह
द्विवेदः कण्डरीकस्तु छन्दोगो ऽध्वर्युर् एव च
pāñcālo bahvṛcastv āsīd ācāryatvaṃ cakāra ha
dvivedaḥ kaṇḍarīkastu chandogo 'dhvaryur eva ca
- 19
सर्वसत्त्वरुतज्ञश्च राजासीद् अणुहात्मजः
पाञ्चालकण्डरीकाभ्यां तस्य संविद् अभूत्तदा
sarvasattvarutajñaśca rājāsīd aṇuhātmajaḥ
pāñcālakaṇḍarīkābhyāṃ tasya saṃvid abhūttadā
- 20
ते ग्राम्यधर्मनिरताः कामस्य वशवर्तिनः
पूर्वजातिकृतेनासन्धर्मकामार्थकोविदाः
te grāmyadharmaniratāḥ kāmasya vaśavartinaḥ
pūrvajātikṛtenāsandharmakāmārthakovidāḥ
- 21
अणुहस्तु नृपश्रेष्ठो ब्रह्मदत्तम् अकल्मषम्
अभिषिच्य तदा राज्ये परां गतिम् अवाप्तवान्
aṇuhastu nṛpaśreṣṭho brahmadattam akalmaṣam
abhiṣicya tadā rājye parāṃ gatim avāptavān
- 22
ब्रह्मदत्तस्य भार्या तु देवलस्यात्मजाभवत्
असितस्य योगदुर्धर्षा संनतिर्नाम भारत
brahmadattasya bhāryā tu devalasyātmajābhavat
asitasya yogadurdharṣā saṃnatirnāma bhārata
- 23
ताम् एकभावसंयुक्तां लेभे कन्याम् अनुत्तमाम्
संनतिं संनतिमतीं देवलाद्योगधर्मिणीम्
tām ekabhāvasaṃyuktāṃ lebhe kanyām anuttamām
saṃnatiṃ saṃnatimatīṃ devalādyogadharmiṇīm
- 24
शेषास्तु चक्रवाका वै काम्पिल्ये सहचारिणः
ते जाताः श्रोत्रियकुले सुदरिद्रे सहोदराः
śeṣāstu cakravākā vai kāmpilye sahacāriṇaḥ
te jātāḥ śrotriyakule sudaridre sahodarāḥ
- 25
धृतिर्महामना विद्वांस्तत्त्वदर्शी च नामतः
वेदाध्ययनसम्पन्नाश्चत्वारो ऽच्छिन्नदर्शिनः
dhṛtirmahāmanā vidvāṃstattvadarśī ca nāmataḥ
vedādhyayanasampannāścatvāro 'cchinnadarśinaḥ
- 26
तेषां संविदथोत्पन्ना पूर्वजातिकृता तदा
ते योगनिरताः सिद्धाः प्रस्थिताः सर्व एव हि
teṣāṃ saṃvidathotpannā pūrvajātikṛtā tadā
te yoganiratāḥ siddhāḥ prasthitāḥ sarva eva hi
- 27
आमन्त्र्य पितरं तात पिता तान् अब्रवीत्तदा
अधर्म एष युष्माकं यन्मां त्यक्त्वा गमिष्यथ
āmantrya pitaraṃ tāta pitā tān abravīttadā
adharma eṣa yuṣmākaṃ yanmāṃ tyaktvā gamiṣyatha
- 28
दारिद्र्यम् अनपाकृत्य पुत्रार्थांश्चैव पुष्कलान्
शुश्रूषाम् अप्रयुक्त्वा च कथं वै गन्तुम् अर्हथ
dāridryam anapākṛtya putrārthāṃścaiva puṣkalān
śuśrūṣām aprayuktvā ca kathaṃ vai gantum arhatha
- 29
ते तम् ऊचुर्द्विजाः सर्वे पितरं पुनर् एव हि
करिष्यामो विधानं ते येन त्वं वर्तयिष्यसि
te tam ūcurdvijāḥ sarve pitaraṃ punar eva hi
kariṣyāmo vidhānaṃ te yena tvaṃ vartayiṣyasi
- 30
इमं श्लोकं महार्थं त्वं राजानं सहमन्त्रिणम्
श्रावयेथाः समागम्य ब्रह्मदत्तम् अकल्मषम्
imaṃ ślokaṃ mahārthaṃ tvaṃ rājānaṃ sahamantriṇam
śrāvayethāḥ samāgamya brahmadattam akalmaṣam

