104 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
मथुरोपवने गत्वा निविष्टांस्तान्नराधिपान्
अपश्यन्वृष्णयः सर्वे पुरस्कृत्य जनार्दनम्
vaiśaṃpāyana uvāca
mathuropavane gatvā niviṣṭāṃstānnarādhipān
apaśyanvṛṣṇayaḥ sarve puraskṛtya janārdanam
- 2
ततो हृष्टमनाः कृष्णो रामं वचनम् अब्रवीत्
त्वरते खलु कार्यार्थो देवतानां न संशयः
tato hṛṣṭamanāḥ kṛṣṇo rāmaṃ vacanam abravīt
tvarate khalu kāryārtho devatānāṃ na saṃśayaḥ
- 3
यथायं संनिकृष्टो हि जरासंधो नराधिपः
लक्ष्यन्ते हि ध्वजाग्राणि रथानां वातरंहसाम्
yathāyaṃ saṃnikṛṣṭo hi jarāsaṃdho narādhipaḥ
lakṣyante hi dhvajāgrāṇi rathānāṃ vātaraṃhasām
- 4
एतानि शशिकल्पानि नराणां विजिगीषताम्
छत्राण्य् आर्य विराजन्ते प्रोच्छ्रितानि सितानि च
etāni śaśikalpāni narāṇāṃ vijigīṣatām
chatrāṇy ārya virājante procchritāni sitāni ca
- 5
अहो नृपरथोदग्रा विमलाश्छत्रपङ्क्तयः
अभिवर्तन्ति नः शुभ्रा यथा खे हंसपङ्क्तयः
aho nṛparathodagrā vimalāśchatrapaṅktayaḥ
abhivartanti naḥ śubhrā yathā khe haṃsapaṅktayaḥ
- 6
काले खलु नृपः प्राप्तो जरासंधो महीपतिः
आवयोर्युद्धनिकषः प्रथमः समरातिथिः
kāle khalu nṛpaḥ prāpto jarāsaṃdho mahīpatiḥ
āvayoryuddhanikaṣaḥ prathamaḥ samarātithiḥ
- 7
आर्य तिष्ठाव सहिताव् अनुप्राप्ते महीपतौ
युद्धारम्भः प्रयोक्तव्यो बलं तावद्विमृश्यताम्
ārya tiṣṭhāva sahitāv anuprāpte mahīpatau
yuddhārambhaḥ prayoktavyo balaṃ tāvadvimṛśyatām
- 8
एवम् उक्त्वा ततः कृष्णः स्वस्थः संग्रामलालसः
जरासंधम् अभिप्रेप्सुश्चकार बलदर्शनम्
evam uktvā tataḥ kṛṣṇaḥ svasthaḥ saṃgrāmalālasaḥ
jarāsaṃdham abhiprepsuścakāra baladarśanam
- 9
वीक्षमाणश्च तान्सर्वान्नृपान्यदुवरो ऽव्ययः
आत्मानम् आत्मना वाक्यम् उवाच हृदि मन्त्रवित्
vīkṣamāṇaśca tānsarvānnṛpānyaduvaro 'vyayaḥ
ātmānam ātmanā vākyam uvāca hṛdi mantravit
- 10
इमे ते पृथिवीपालाः पार्थिवे वर्त्मनि स्थिताः
ये विनाशम् इहेष्यन्ति शास्त्रदृष्टेन कर्मणा
ime te pṛthivīpālāḥ pārthive vartmani sthitāḥ
ye vināśam iheṣyanti śāstradṛṣṭena karmaṇā
- 11
प्रोक्षिताः खल्व् इमे मन्ये मृत्युना नृपपुंगवाः
स्वर्गगानि तथा ह्य् एषां वपूंषि प्रचकाशिरे
prokṣitāḥ khalv ime manye mṛtyunā nṛpapuṃgavāḥ
svargagāni tathā hy eṣāṃ vapūṃṣi pracakāśire
- 12
स्थाने भारपरिश्रान्ता वसुधेयं दिवं गता
एषां नृपतिमुख्यानां बलौघैर् अभिपीडिता
भूमिर्निरन्तरा चेयं बलराष्ट्राभिसंवृता
sthāne bhārapariśrāntā vasudheyaṃ divaṃ gatā
eṣāṃ nṛpatimukhyānāṃ balaughair abhipīḍitā
bhūmirnirantarā ceyaṃ balarāṣṭrābhisaṃvṛtā
- 13
स्वल्पेन खलु कालेन विविक्तं पृथिवीतलम्
भविष्यति नरेन्द्रौघैः शतशो विनिपातितैः
svalpena khalu kālena viviktaṃ pṛthivītalam
bhaviṣyati narendraughaiḥ śataśo vinipātitaiḥ
- 14
जरासंधस्ततः क्रुद्धः प्रभुः सर्वमहीक्षिताम्
नराधिपसहस्रौघैर् अनुयातो महाद्युतिः
jarāsaṃdhastataḥ kruddhaḥ prabhuḥ sarvamahīkṣitām
narādhipasahasraughair anuyāto mahādyutiḥ
- 15
व्यायतोदग्रतुरगैः सयन्त्रैः सुसमाहितैः
रथैः सांग्रामिकैर्युक्तैर् असङ्गगतिभिः क्व चित्
vyāyatodagraturagaiḥ sayantraiḥ susamāhitaiḥ
rathaiḥ sāṃgrāmikairyuktair asaṅgagatibhiḥ kva cit
- 16
हेमकक्ष्यैर्महाघण्टैर्वारणैर्वारिदोपमैः
महामात्रोत्तमारूढैः कल्पितै रणकोविदैः
hemakakṣyairmahāghaṇṭairvāraṇairvāridopamaiḥ
mahāmātrottamārūḍhaiḥ kalpitai raṇakovidaiḥ
- 17
स्वारूढैः सादिभिर्युक्तैः प्रेक्षमाणैः प्रवल्गितैः
वाजिभिर्मेघसंकाशैः प्लवद्भिर् इव पत्तिभिः
svārūḍhaiḥ sādibhiryuktaiḥ prekṣamāṇaiḥ pravalgitaiḥ
vājibhirmeghasaṃkāśaiḥ plavadbhir iva pattibhiḥ
- 18
खड्गचर्मधरोदग्रैः पत्तिभिर्वल्गिताम्बरैः
सहस्रसंख्यासंयुक्तैर् उत्पतद्भिर् इवोरगैः
khaḍgacarmadharodagraiḥ pattibhirvalgitāmbaraiḥ
sahasrasaṃkhyāsaṃyuktair utpatadbhir ivoragaiḥ
- 19
एवं चतुर्विधैः सैन्यैः कम्पमानैर् इवाम्बुदैः
नृपो ऽभियातो बलवाञ्जरासंधो धृतव्रतः
evaṃ caturvidhaiḥ sainyaiḥ kampamānair ivāmbudaiḥ
nṛpo 'bhiyāto balavāñjarāsaṃdho dhṛtavrataḥ
- 20
स रथैर्मेघनिर्घोषैर्गजैश्च मदशिञ्जितैः
हेषमाणैश्च तुरगैः क्ष्वेडमाणैश्च पत्तिभिः
sa rathairmeghanirghoṣairgajaiśca madaśiñjitaiḥ
heṣamāṇaiśca turagaiḥ kṣveḍamāṇaiśca pattibhiḥ
- 21
नादयानो दिशः सर्वास्तस्याः पुर्या वनानि च
स राजा सागराकारः ससैन्यः प्रत्यदृश्यत
nādayāno diśaḥ sarvāstasyāḥ puryā vanāni ca
sa rājā sāgarākāraḥ sasainyaḥ pratyadṛśyata
- 22
तद्बलं पृथिवीशानां दृप्तयोधजनाकुलम्
क्ष्वेडितास्फोटितरवं मेघसैन्यम् इवाबभौ
tadbalaṃ pṛthivīśānāṃ dṛptayodhajanākulam
kṣveḍitāsphoṭitaravaṃ meghasainyam ivābabhau
- 23
रथैः पवनसंपातैर्गजैश्च जलदोपमैः
तुरगैश्च जवोपेतैः पत्तिभिः खगमैर् इव
rathaiḥ pavanasaṃpātairgajaiśca jaladopamaiḥ
turagaiśca javopetaiḥ pattibhiḥ khagamair iva
- 24
विमिश्रं सर्वतो भाति मत्तद्विपरथाकुलम्
घर्मान्ते सागरगतं यथैवाभ्रबलं तथा
vimiśraṃ sarvato bhāti mattadviparathākulam
gharmānte sāgaragataṃ yathaivābhrabalaṃ tathā
- 25
सबलास्ते महीपाला जरासंधपुरोगमाः
परिवार्य पुरीं सर्वे निवेशायोपचक्रिरे
sabalāste mahīpālā jarāsaṃdhapurogamāḥ
parivārya purīṃ sarve niveśāyopacakrire
- 26
बभौ तस्य निविष्टस्य बलश्रीः शिबिरस्य वै
शुक्लपर्यन्तपूर्णस्य यथा रूपं महोदधेः
babhau tasya niviṣṭasya balaśrīḥ śibirasya vai
śuklaparyantapūrṇasya yathā rūpaṃ mahodadheḥ
- 27
वीतरात्रे ततः काले समुत्तस्थुर्महीक्षितः
आरोहणार्थं पुर्यास्ते समीयुर्युद्धलालसाः
vītarātre tataḥ kāle samuttasthurmahīkṣitaḥ
ārohaṇārthaṃ puryāste samīyuryuddhalālasāḥ
- 28
समवायीकृताः सर्वे यमुनाम् अनु ते नृपाः
निविष्टा मन्त्रयामासुर्युद्धकालकुतूहलाः
samavāyīkṛtāḥ sarve yamunām anu te nṛpāḥ
niviṣṭā mantrayāmāsuryuddhakālakutūhalāḥ
- 29
तेषां सुतुमुलः शब्दः शुश्रुवे पृथिवीक्षिताम्
युगान्ते भिद्यमानानां सागराणां यथा स्वनः
teṣāṃ sutumulaḥ śabdaḥ śuśruve pṛthivīkṣitām
yugānte bhidyamānānāṃ sāgarāṇāṃ yathā svanaḥ
- 30
तेषां सकञ्चुकोष्णीषाः स्थविरा वेत्रपाणयः
चेरुर्मा शब्द इत्य् एवं ब्रुवन्तो राजशासनात्
teṣāṃ sakañcukoṣṇīṣāḥ sthavirā vetrapāṇayaḥ
cerurmā śabda ity evaṃ bruvanto rājaśāsanāt

