91 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततो ऽनिरुद्धस्य गृहे रुरुदुः सर्वयोषितः
प्रियं नाथम् अपश्यन्त्यः किंनर्य इव संघशः
vaiśaṃpāyana uvāca
tato 'niruddhasya gṛhe ruruduḥ sarvayoṣitaḥ
priyaṃ nātham apaśyantyaḥ kiṃnarya iva saṃghaśaḥ
- 2
अहो धिक्किम् इदं लोके नाथे कृष्णे व्यवस्थिते
अनाथा इव संत्रस्ता रुदिमो भयमोहिताः
aho dhikkim idaṃ loke nāthe kṛṣṇe vyavasthite
anāthā iva saṃtrastā rudimo bhayamohitāḥ
- 3
यस्येन्द्रप्रमुखा देवाः सादित्याः समरुद्गणाः
बाहुच्छायां समाश्रित्य वसन्ति दिवि देवताः
yasyendrapramukhā devāḥ sādityāḥ samarudgaṇāḥ
bāhucchāyāṃ samāśritya vasanti divi devatāḥ
- 4
तस्योत्पन्नम् इदं लोके भयदस्य महद्भयम्
यस्यानिरुद्धः पौत्रः स वीरः केनापि नो हृतः
tasyotpannam idaṃ loke bhayadasya mahadbhayam
yasyāniruddhaḥ pautraḥ sa vīraḥ kenāpi no hṛtaḥ
- 5
अहो नास्ति भयं नूनं तस्य लोके सुदुर्मतेः
वासुदेवस्य यः क्रोधं प्रज्वालयति दुःसहम्
aho nāsti bhayaṃ nūnaṃ tasya loke sudurmateḥ
vāsudevasya yaḥ krodhaṃ prajvālayati duḥsaham
- 6
व्यादितास्यस्य यो मृत्योर्दंष्ट्राग्रे परिवर्तते
स वासुदेवं समरे मोहात्प्रत्युदियाद्रिपुः
vyāditāsyasya yo mṛtyordaṃṣṭrāgre parivartate
sa vāsudevaṃ samare mohātpratyudiyādripuḥ
- 7
इदम् एवंविधं कृत्वा विप्रियं यदुपुंगवे
कथं जीवन्विमुच्येत साक्षाद् अपि शतक्रतुः
idam evaṃvidhaṃ kṛtvā vipriyaṃ yadupuṃgave
kathaṃ jīvanvimucyeta sākṣād api śatakratuḥ
- 8
कृतागा न स शोच्यस्तु वयं त्व् अद्य विनाकृताः
विप्रयोगेन नाथस्य कृतान्तवशगाः कृताः
kṛtāgā na sa śocyastu vayaṃ tv adya vinākṛtāḥ
viprayogena nāthasya kṛtāntavaśagāḥ kṛtāḥ
- 9
इत्य् एवं ता रुदन्त्यश्च वदन्त्यश्च पुनः पुनः
नेत्रजं वारि मुमुचुर् अशिवं परमाङ्गनाः
ity evaṃ tā rudantyaśca vadantyaśca punaḥ punaḥ
netrajaṃ vāri mumucur aśivaṃ paramāṅganāḥ
- 10
तासां बाष्पाभिपूर्णानि नयनानि चकाशिरे
सलिलेनाप्लुतानीव पङ्कजानि जलागमे
tāsāṃ bāṣpābhipūrṇāni nayanāni cakāśire
salilenāplutānīva paṅkajāni jalāgame
- 11
तासाम् अरालपक्ष्माणि राजिमन्ति शुभानि च
रुधिरेणाप्लुतानीव नयनानि चकाशिरे
tāsām arālapakṣmāṇi rājimanti śubhāni ca
rudhireṇāplutānīva nayanāni cakāśire
- 12
तासां हर्म्यतलस्थानां तूर्णम् आसीन्महास्वनः
कुररीणाम् इवाकाशे रुदतीनां सहस्रशः
tāsāṃ harmyatalasthānāṃ tūrṇam āsīnmahāsvanaḥ
kurarīṇām ivākāśe rudatīnāṃ sahasraśaḥ
- 13
तं श्रुत्वा निनदं घोरम् अपूर्वं भयम् आगतम्
उत्पेतुः सहसा स्वेभ्यो गृहेभ्यः पुरुषर्षभाः
taṃ śrutvā ninadaṃ ghoram apūrvaṃ bhayam āgatam
utpetuḥ sahasā svebhyo gṛhebhyaḥ puruṣarṣabhāḥ
- 14
कस्माद् एषो ऽनिरुद्धस्य श्रूयते सुमहास्वनः
गृहे कृष्णाभिगुप्तानां कुतो नो भयम् आगतम्
kasmād eṣo 'niruddhasya śrūyate sumahāsvanaḥ
gṛhe kṛṣṇābhiguptānāṃ kuto no bhayam āgatam
- 15
इत्य् एवम् ऊचुस्ते ऽन्योन्यं स्नेहविक्लवगद्गदाः
प्रधर्षिता यथा सिंहा गुहाभ्य इव निःसृताः
ity evam ūcuste 'nyonyaṃ snehaviklavagadgadāḥ
pradharṣitā yathā siṃhā guhābhya iva niḥsṛtāḥ
- 16
संनाहभेरी कृष्णस्य सभायाम् आहता तदा
तस्याः शब्देन ते सर्वे सभाम् आगम्य विष्ठिताः
saṃnāhabherī kṛṣṇasya sabhāyām āhatā tadā
tasyāḥ śabdena te sarve sabhām āgamya viṣṭhitāḥ
- 17
किम् एतद् इति चान्योन्यं समपृच्छन्त यादवाः
अन्योन्यस्य हि ते सर्वे यथान्यायम् अवेदयन्
kim etad iti cānyonyaṃ samapṛcchanta yādavāḥ
anyonyasya hi te sarve yathānyāyam avedayan
- 18
ततस्ते बाष्पपूर्णाक्षाः क्रोधसंरक्तलोचनाः
निःश्वसन्तो व्यतिष्ठन्त यादवा युद्धदुर्मदाः
tataste bāṣpapūrṇākṣāḥ krodhasaṃraktalocanāḥ
niḥśvasanto vyatiṣṭhanta yādavā yuddhadurmadāḥ
- 19
तूष्णींभूतेषु सर्वेषु विपृथुर्वाक्यम् अब्रवीत्
कृष्णं प्रहरतां श्रेष्ठं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः
tūṣṇīṃbhūteṣu sarveṣu vipṛthurvākyam abravīt
kṛṣṇaṃ praharatāṃ śreṣṭhaṃ niḥśvasantaṃ muhurmuhuḥ
- 20
किम् एवं चिन्तयाविष्टः पुरुषेन्द्र भवान् इह
तव बाहुबलप्राणम् आश्रिताः सर्वयादवाः
भवन्तम् आश्रिताः कृष्ण संविभक्ताश्च सर्वशः
kim evaṃ cintayāviṣṭaḥ puruṣendra bhavān iha
tava bāhubalaprāṇam āśritāḥ sarvayādavāḥ
bhavantam āśritāḥ kṛṣṇa saṃvibhaktāśca sarvaśaḥ
- 21
तथैव बलहा शक्रस्त्वय्य् आवेश्य जयाजयौ
सुखं स्वपिति निश्चिन्तः कथं त्वं चिन्तयान्वितः
tathaiva balahā śakrastvayy āveśya jayājayau
sukhaṃ svapiti niścintaḥ kathaṃ tvaṃ cintayānvitaḥ
- 22
शोकसागरम् अक्षोभ्यं सर्वे ते ज्ञातयो गताः
तान्मज्जमानान् एकस्त्वं समुद्धर महाभुज
śokasāgaram akṣobhyaṃ sarve te jñātayo gatāḥ
tānmajjamānān ekastvaṃ samuddhara mahābhuja
- 23
किम् एवं चिन्तयाविष्टो न किंचिद् अपि भाषसे
चिन्तां कर्तुं वृथा देव न त्वम् अर्हसि माधव
kim evaṃ cintayāviṣṭo na kiṃcid api bhāṣase
cintāṃ kartuṃ vṛthā deva na tvam arhasi mādhava
- 24
इत्य् एवम् उक्तः कृष्णस्तु निःश्वस्य सुचिरं पुनः
प्राह वाक्यं स वाक्यज्ञो बृहस्पतिर् इव स्वयम्
ity evam uktaḥ kṛṣṇastu niḥśvasya suciraṃ punaḥ
prāha vākyaṃ sa vākyajño bṛhaspatir iva svayam
- 25
विपृथो चिन्तयाविष्ट एतत्कार्यं विचिन्तयन्
तथाहं भवताप्य् उक्तो नोत्तरं विदधे क्वचित्
vipṛtho cintayāviṣṭa etatkāryaṃ vicintayan
tathāhaṃ bhavatāpy ukto nottaraṃ vidadhe kvacit
- 26
दाशार्हगणमध्ये ऽद्य वदाम्य् अर्थवतीं गिरम्
शृणुध्वं यादवाः सर्वे यथा चिन्तान्वितो ह्य् अहम्
dāśārhagaṇamadhye 'dya vadāmy arthavatīṃ giram
śṛṇudhvaṃ yādavāḥ sarve yathā cintānvito hy aham
- 27
अनिरुद्धे हृते वीरे पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः
अशक्तान् इव मन्यन्ते सर्वान् अस्मान्सबान्धवान्
aniruddhe hṛte vīre pṛthivyāṃ sarvapārthivāḥ
aśaktān iva manyante sarvān asmānsabāndhavān
- 28
आहुकश्चैव नो राजा हृतः साल्वेन वै पुरा
प्रत्यानीतस्ततो ऽस्माभिर्युद्धं कृत्वा सुदारुणम्
āhukaścaiva no rājā hṛtaḥ sālvena vai purā
pratyānītastato 'smābhiryuddhaṃ kṛtvā sudāruṇam
- 29
प्रद्युम्नश्चापि नो बाल्ये शम्बरेण हृतो ह्य् अभूत्
स तं निहत्य समरे प्राप्तो रुक्मिणिनन्दनः
pradyumnaścāpi no bālye śambareṇa hṛto hy abhūt
sa taṃ nihatya samare prāpto rukmiṇinandanaḥ
- 30
इदं तु सुमहत्कष्टं प्राद्युम्निः क्व प्रवासितः
नैवंविधम् अहं दोषं स्मरामि मनुजर्षभाः
idaṃ tu sumahatkaṣṭaṃ prādyumniḥ kva pravāsitaḥ
naivaṃvidham ahaṃ doṣaṃ smarāmi manujarṣabhāḥ

