35 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
कस्यचित्त्व् अथ कालस्य सभायां यदुसंसदि
बभाषे पुण्डरीकाक्षो हेतुमद्वाक्यम् उत्तमम्
vaiśaṃpāyana uvāca
kasyacittv atha kālasya sabhāyāṃ yadusaṃsadi
babhāṣe puṇḍarīkākṣo hetumadvākyam uttamam
- 2
यादवानाम् इयं भूमिर्मथुरा राष्ट्रवर्धनी
वयं चैवेह सम्भूता व्रजे च परिवर्धिताः
yādavānām iyaṃ bhūmirmathurā rāṣṭravardhanī
vayaṃ caiveha sambhūtā vraje ca parivardhitāḥ
- 3
तद् इदानीं गतं दुःखं शत्रवश्च पराजिताः
नृपेषु जनितं वैरं जरासंधे च विग्रहः
tad idānīṃ gataṃ duḥkhaṃ śatravaśca parājitāḥ
nṛpeṣu janitaṃ vairaṃ jarāsaṃdhe ca vigrahaḥ
- 4
वाहनानि च नः सन्ति पादातं चाप्य् अनन्तकम्
रत्नानि च विचित्राणि मित्राणि बहुलानि च
vāhanāni ca naḥ santi pādātaṃ cāpy anantakam
ratnāni ca vicitrāṇi mitrāṇi bahulāni ca
- 5
इयं च माथुरी भूमिर् अल्पा गम्या परस्य नः
वृद्धिश्चापि परास्माकं बलतो मित्रतस्तथा
iyaṃ ca māthurī bhūmir alpā gamyā parasya naḥ
vṛddhiścāpi parāsmākaṃ balato mitratastathā
- 6
कुमारकोट्यो याश्चेमा गणाश्चैव पदातिनाम्
एषाम् अपीह वसतां संमर्दम् उपलक्षये
kumārakoṭyo yāścemā gaṇāścaiva padātinām
eṣām apīha vasatāṃ saṃmardam upalakṣaye
- 7
तन्मे न रोचते ह्य् अत्र निवासो यदुपुंगवाः
पुरीं निवेशयिष्यामि मम तत्क्षन्तुम् अर्हथ
tanme na rocate hy atra nivāso yadupuṃgavāḥ
purīṃ niveśayiṣyāmi mama tatkṣantum arhatha
- 8
एतद्यद्य् अनुकूलं वो ममाभिप्रायजं वचः
भवाय भवतां काले रोचतां यदुसंसदि
etadyady anukūlaṃ vo mamābhiprāyajaṃ vacaḥ
bhavāya bhavatāṃ kāle rocatāṃ yadusaṃsadi
- 9
तम् ऊचुर्यादवाः सर्वे हृष्टेन मनसा तदा
साध्यतां यद् अभिप्रेतं जनस्यास्य भवाय च
tam ūcuryādavāḥ sarve hṛṣṭena manasā tadā
sādhyatāṃ yad abhipretaṃ janasyāsya bhavāya ca
- 10
ततः संमन्त्रयामासुर्वृष्णयो मन्त्रम् उत्तमम्
अवध्यो ऽसौ कृतो ऽस्माकं सुमहच्च रिपोर्बलम्
tataḥ saṃmantrayāmāsurvṛṣṇayo mantram uttamam
avadhyo 'sau kṛto 'smākaṃ sumahacca riporbalam
- 11
कृतः सैन्यक्षयश्चापि महान् इह नराधिपैः
बलानि च ससैन्यानि हन्तुं वर्षशतैर् अपि
न शक्ष्यामो ह्य् अतस्तेषाम् अपयाने ऽभवन्मतिः
kṛtaḥ sainyakṣayaścāpi mahān iha narādhipaiḥ
balāni ca sasainyāni hantuṃ varṣaśatair api
na śakṣyāmo hy atasteṣām apayāne 'bhavanmatiḥ
- 12
एतस्मिन्न् अन्तरे राजा स कालयवनो महान्
सैन्येन तद्विधेनैव मथुराम् अभ्युपागमत्
etasminn antare rājā sa kālayavano mahān
sainyena tadvidhenaiva mathurām abhyupāgamat
- 13
ततो जरासंधबलं दुर्निवार्यं महत्तदा
ते कालयवनं चैव श्रुत्वैवं प्रतिपेदिरे
tato jarāsaṃdhabalaṃ durnivāryaṃ mahattadā
te kālayavanaṃ caiva śrutvaivaṃ pratipedire
- 14
केशवः पुनरेवाह यादवान्सत्यसंगरान्
अद्यैव दिवसः पुण्यो निर्याम सपदानुगाः
keśavaḥ punarevāha yādavānsatyasaṃgarān
adyaiva divasaḥ puṇyo niryāma sapadānugāḥ
- 15
निश्चक्रमुस्ते यदवः सर्वे केशवशासनात्
ओघा इव समुद्रस्य बलौघप्रतिवारणाः
niścakramuste yadavaḥ sarve keśavaśāsanāt
oghā iva samudrasya balaughaprativāraṇāḥ
- 16
संगृह्य ते कलत्राणि वसुदेवपुरोगमाः
सुसंनद्धैर्गजैर्मत्तै रथैर् अश्वैश्च दंशितैः
saṃgṛhya te kalatrāṇi vasudevapurogamāḥ
susaṃnaddhairgajairmattai rathair aśvaiśca daṃśitaiḥ
- 17
आहत्य दुंदुभीन्सर्वे सधनज्ञातिबान्धवाः
निर्ययुर्यादवाः सर्वे मथुराम् अपहाय वै
āhatya duṃdubhīnsarve sadhanajñātibāndhavāḥ
niryayuryādavāḥ sarve mathurām apahāya vai
- 18
स्यन्दनैः काञ्चनापीडैर्मत्तैश्च वरवारणैः
सृतप्लुतैश्च तुरगैः कशापार्ष्णिप्रचोदितैः
syandanaiḥ kāñcanāpīḍairmattaiśca varavāraṇaiḥ
sṛtaplutaiśca turagaiḥ kaśāpārṣṇipracoditaiḥ
- 19
स्वानि स्वानि बलाग्राणि शोभयन्तः प्रकर्षिणः
प्रत्यङ्मुखा ययुर्हृष्टा वृष्णयो भरतर्षभ
svāni svāni balāgrāṇi śobhayantaḥ prakarṣiṇaḥ
pratyaṅmukhā yayurhṛṣṭā vṛṣṇayo bharatarṣabha
- 20
ततो मुख्यतमाः सर्वे यादवा रणशोभिनः
अनीकाग्राणि कर्षन्तो वासुदेवपुरोगमाः
tato mukhyatamāḥ sarve yādavā raṇaśobhinaḥ
anīkāgrāṇi karṣanto vāsudevapurogamāḥ
- 21
ते स्म नानालताचित्रं नारिकेलवनायुतम्
कीर्णं नागवनैः कान्तैः केतकीषण्डमण्डितम्
te sma nānālatācitraṃ nārikelavanāyutam
kīrṇaṃ nāgavanaiḥ kāntaiḥ ketakīṣaṇḍamaṇḍitam
- 22
पुंनागतालीबहुलं द्राक्षावनघनं क्वचित्
अनूपं सिन्धुराजस्य प्रपेदुर्यदुपुंगवाः
puṃnāgatālībahulaṃ drākṣāvanaghanaṃ kvacit
anūpaṃ sindhurājasya prapeduryadupuṃgavāḥ
- 23
ते तत्र रमणीयेषु विषयेषु सखप्रियाः
मुमुदुर्यादवाः सर्वे देवाः स्वर्गगता इव
te tatra ramaṇīyeṣu viṣayeṣu sakhapriyāḥ
mumuduryādavāḥ sarve devāḥ svargagatā iva
- 24
पुरवास्तु विचिन्वन्स कृष्णस्तु परवीरहा
ददर्श विपुलं देशं सागरानूपभूषितम्
puravāstu vicinvansa kṛṣṇastu paravīrahā
dadarśa vipulaṃ deśaṃ sāgarānūpabhūṣitam
- 25
वाहनानां हितं चैव सिकताताम्रमृत्तिकम्
पुरलक्षणसम्पन्नं कृतास्पदम् इव श्रिया
vāhanānāṃ hitaṃ caiva sikatātāmramṛttikam
puralakṣaṇasampannaṃ kṛtāspadam iva śriyā
- 26
सागरानिलसंवीतं सागराम्बुनिषेवितम्
विषयं सिन्धुराजस्य शोभितं पुरलक्षणैः
sāgarānilasaṃvītaṃ sāgarāmbuniṣevitam
viṣayaṃ sindhurājasya śobhitaṃ puralakṣaṇaiḥ
- 27
तत्र रैवतको नाम पर्वतो नातिदूरतः
मन्दरोदारशिखरः सर्वतो ऽभिविराजते
tatra raivatako nāma parvato nātidūrataḥ
mandarodāraśikharaḥ sarvato 'bhivirājate
- 28
तत्रैकलव्यसंवासो द्रोणेनाध्युषितश्चिरम्
बभूव पुरुषोपेतः सर्वरत्नसमाकुलः
tatraikalavyasaṃvāso droṇenādhyuṣitaściram
babhūva puruṣopetaḥ sarvaratnasamākulaḥ
- 29
विहारभूमिस्तत्रैव तस्य राज्ञः सुनिर्मिता
नाम्ना द्वारवती नाम स्वायताष्टापदोपमा
vihārabhūmistatraiva tasya rājñaḥ sunirmitā
nāmnā dvāravatī nāma svāyatāṣṭāpadopamā
- 30
केशवस्य मतिस्तत्र पुर्यर्थे विनिवेशिता
निवेशं तत्र सैन्यानां रोचयन्ति स्म यादवाः
keśavasya matistatra puryarthe viniveśitā
niveśaṃ tatra sainyānāṃ rocayanti sma yādavāḥ

