26 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
अभिषिच्याधिराज्ये तु पृथुं वैन्यं पितामहः
ततः क्रमेण राज्यानि व्यादेष्टुम् उपचक्रमे
vaiśampāyana uvāca
abhiṣicyādhirājye tu pṛthuṃ vainyaṃ pitāmahaḥ
tataḥ krameṇa rājyāni vyādeṣṭum upacakrame
- 2
द्विजानां वीरुधां चैव नक्षत्रग्रहयोस्तथा
यज्ञानां तपसां चैव सोमं राज्ये ऽभ्यषेचयत्
dvijānāṃ vīrudhāṃ caiva nakṣatragrahayostathā
yajñānāṃ tapasāṃ caiva somaṃ rājye 'bhyaṣecayat
- 3
अपां तु वरुणं राज्ये राज्ञां वैश्रवणं पतिम्
आदित्यानां तथा विष्णुं वसूनाम् अथ पावकम्
apāṃ tu varuṇaṃ rājye rājñāṃ vaiśravaṇaṃ patim
ādityānāṃ tathā viṣṇuṃ vasūnām atha pāvakam
- 4
प्रजापतीनां दक्षं तु मरुताम् अथ वासवम्
दैत्यानां दानवानां च प्रह्लादम् अमितौजसम्
prajāpatīnāṃ dakṣaṃ tu marutām atha vāsavam
daityānāṃ dānavānāṃ ca prahlādam amitaujasam
- 5
वैवस्वतं पितॄणां च यमं राज्ये ऽभ्यषेचयत्
यक्षाणां राक्षसानां च पार्थिवानां तथैव च
vaivasvataṃ pitṝṇāṃ ca yamaṃ rājye 'bhyaṣecayat
yakṣāṇāṃ rākṣasānāṃ ca pārthivānāṃ tathaiva ca
- 6
सर्वभूतपिशाचानाम्गिरीशं शूलपाणिनम्
शैलानां हिमवन्तं च नदीनाम् अथ सागरम्
sarvabhūtapiśācānāmgirīśaṃ śūlapāṇinam
śailānāṃ himavantaṃ ca nadīnām atha sāgaram
- 7
गन्धर्वाणाम् अधिपतिं चक्रे चित्ररथं प्रभुः
नागानां वासुकिं चक्रे सर्पाणाम् अथ तक्षकम्
gandharvāṇām adhipatiṃ cakre citrarathaṃ prabhuḥ
nāgānāṃ vāsukiṃ cakre sarpāṇām atha takṣakam
- 8
वारणानां च राजानम् ऐरावतम् अथादिशत्
उच्चैःश्रवसम् अश्वानां गरुडं चैव पक्षिणाम्
vāraṇānāṃ ca rājānam airāvatam athādiśat
uccaiḥśravasam aśvānāṃ garuḍaṃ caiva pakṣiṇām
- 9
मृगाणाम् अथ शार्दूलं गोवृषं तु गवाम् अपि
वनस्पतीनां राजानं प्लक्षम् एवाभ्यषेचयत्
mṛgāṇām atha śārdūlaṃ govṛṣaṃ tu gavām api
vanaspatīnāṃ rājānaṃ plakṣam evābhyaṣecayat
- 10
एवं विभज्य राज्यानि क्रमेण स पितामहः
दिशां पालान् अथ ततः स्थापयामास भारत
evaṃ vibhajya rājyāni krameṇa sa pitāmahaḥ
diśāṃ pālān atha tataḥ sthāpayāmāsa bhārata
- 11
पूर्वस्यां दिशि पुत्रं तु वैराजस्य प्रजापतेः
दिशापालं सुधन्वानं राजानं सो ऽभ्यषेचयत्
pūrvasyāṃ diśi putraṃ tu vairājasya prajāpateḥ
diśāpālaṃ sudhanvānaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat
- 12
दक्षिणस्यां महात्मानं कर्दमस्य प्रजापतेः
पुत्रं शङ्खपदं नाम राजानं सो ऽभ्यषेचयत्
dakṣiṇasyāṃ mahātmānaṃ kardamasya prajāpateḥ
putraṃ śaṅkhapadaṃ nāma rājānaṃ so 'bhyaṣecayat
- 13
पश्चिमस्यां दिशि तथा रजसः पुत्रमच्युतम्
केतुमन्तं महात्मानं राजानं सो ऽभ्यषेचयत्
paścimasyāṃ diśi tathā rajasaḥ putramacyutam
ketumantaṃ mahātmānaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat
- 14
तथा हिरण्यलोमानं पर्जन्यस्य प्रजापतेः
उदीच्यां दिशि दुर्धर्षं राजानं सो ऽभ्यषेचयत्
tathā hiraṇyalomānaṃ parjanyasya prajāpateḥ
udīcyāṃ diśi durdharṣaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat
- 15
तैर् इयं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना
यथाप्रदेशम् अद्यापि धर्मेण परिपाल्यते
tair iyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā
yathāpradeśam adyāpi dharmeṇa paripālyate
- 16
राजसूयाभिषिक्तश्च पृथुर् एभिर्नराधिपैः
वेददृष्टेन विधिना राजराज्येन राजभिः
rājasūyābhiṣiktaśca pṛthur ebhirnarādhipaiḥ
vedadṛṣṭena vidhinā rājarājyena rājabhiḥ
- 17
ततो मन्वन्तरे ऽतीते चाक्षुषे ऽमिततेजसि
वैवस्वताय मनवे पृथिवीराज्यम् आदिशत्
tato manvantare 'tīte cākṣuṣe 'mitatejasi
vaivasvatāya manave pṛthivīrājyam ādiśat
- 18
तस्य विस्तरम् आख्यास्ये मनोर्वैवस्वतस्य ह
तवानुकूल्याद्राजेन्द्र यदि शुश्रूषसे ऽनघ
महद्ध्य् एतद् अधिष्ठानं पुराणे परिनिष्ठितम्
tasya vistaram ākhyāsye manorvaivasvatasya ha
tavānukūlyādrājendra yadi śuśrūṣase 'nagha
mahaddhy etad adhiṣṭhānaṃ purāṇe pariniṣṭhitam
- 19
जनमेजय उवाच
विस्तरेण पृथोर्जन्म वैशम्पायन कीर्तय
यथा महात्मना तेन दुग्धा चेयं वसुंधरा
janamejaya uvāca
vistareṇa pṛthorjanma vaiśampāyana kīrtaya
yathā mahātmanā tena dugdhā ceyaṃ vasuṃdharā
- 20
यथा च पितृभिर्दुग्धा यथा देवैर्यथर्षिभिः
यथा दैत्यैश्च नागैश्च यथा यक्षैर्यथा द्रुमैः
yathā ca pitṛbhirdugdhā yathā devairyatharṣibhiḥ
yathā daityaiśca nāgaiśca yathā yakṣairyathā drumaiḥ
- 21
तेषां पात्रविशेषांश्च वैशंपायन कीर्तय
वत्सान्क्षीरविशेषांश्च सर्वम् एवानुपूर्वशः
teṣāṃ pātraviśeṣāṃśca vaiśaṃpāyana kīrtaya
vatsānkṣīraviśeṣāṃśca sarvam evānupūrvaśaḥ
- 22
यस्मिंश्च कारणे पाणिर्वेनस्य मथितः पुरा
क्रुद्धैर्महर्षिभिस्तात कारणं तच्च कीर्तय
yasmiṃśca kāraṇe pāṇirvenasya mathitaḥ purā
kruddhairmaharṣibhistāta kāraṇaṃ tacca kīrtaya
- 23
वैशम्पायन उवाच
हन्त ते कथयिष्यामि पृथोर्वैन्यस्य संभवम्
एकाग्रः प्रयतश्चैव शुश्रूषुर्जनमेजय
vaiśampāyana uvāca
hanta te kathayiṣyāmi pṛthorvainyasya saṃbhavam
ekāgraḥ prayataścaiva śuśrūṣurjanamejaya
- 24
नाशुचेः क्षुद्रमनसो नाशिष्यस्याव्रतस्य वा
कीर्तयेयम् अहं राजन्कृतघ्नस्याहितस्य वा
nāśuceḥ kṣudramanaso nāśiṣyasyāvratasya vā
kīrtayeyam ahaṃ rājankṛtaghnasyāhitasya vā
- 25
स्वर्ग्यं यशस्यम् आयुष्यं धन्यं वेदेन संमितम्
रहस्यम् ऋषिभिः प्रोक्तं शृणु राजन्यथातथम्
svargyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ dhanyaṃ vedena saṃmitam
rahasyam ṛṣibhiḥ proktaṃ śṛṇu rājanyathātatham
- 26
यश्चैनं कीर्तयेन्नित्यं पृथोर्वैन्यस्य संभवम्
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य न स शोचेत्कृताकृतम्
yaścainaṃ kīrtayennityaṃ pṛthorvainyasya saṃbhavam
brāhmaṇebhyo namaskṛtya na sa śocetkṛtākṛtam

