37 shlokas
- 1
ततो रामो महातेजा धनुरादाय वीर्यवान्
किरीटिनं महाकायं कुम्भकर्णं ददर्श ह
tato rāmo mahātejā dhanurādāya vīryavān
kirīṭinaṃ mahākāyaṃ kumbhakarṇaṃ dadarśa ha
- 2
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं पर्वताकारदर्शनम्
क्रममाणमिवाकाशं पुरा नारायणं प्रभुम्
taṃ dṛṣṭvā rākṣasaśreṣṭhaṃ parvatākāradarśanam
kramamāṇamivākāśaṃ purā nārāyaṇaṃ prabhum
- 3
सतोयाम्बुदसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्
दृष्ट्वा पुनः प्रदुद्राव वानराणां महाचमूः
satoyāmbudasaṃkāśaṃ kāñcanāṅgadabhūṣaṇam
dṛṣṭvā punaḥ pradudrāva vānarāṇāṃ mahācamūḥ
- 4
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वर्धमानं च राक्षसम्
सविस्मयमिदं रामो विभीषणमुवाच ह
vidrutāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā vardhamānaṃ ca rākṣasam
savismayamidaṃ rāmo vibhīṣaṇamuvāca ha
- 5
कोऽसौ पर्वतसंकाशः किरीटी हरिलोचनः
लङ्कायां दृश्यते वीरः सविद्युदिव तोयदः
ko'sau parvatasaṃkāśaḥ kirīṭī harilocanaḥ
laṅkāyāṃ dṛśyate vīraḥ savidyudiva toyadaḥ
- 6
पृथिव्याः केतुभूतोऽसौ महानेकोऽत्र दृश्यते
यं दृष्ट्वा वानराः सर्वे विद्रवन्ति ततस्ततः
pṛthivyāḥ ketubhūto'sau mahāneko'tra dṛśyate
yaṃ dṛṣṭvā vānarāḥ sarve vidravanti tatastataḥ
- 7
आचक्ष्व मे महान्कोऽसौ रक्षो वा यदि वासुरः
न मयैवंविधं भूतं दृष्टपूर्वं कदाचन
ācakṣva me mahānko'sau rakṣo vā yadi vāsuraḥ
na mayaivaṃvidhaṃ bhūtaṃ dṛṣṭapūrvaṃ kadācana
- 8
स पृष्टो राजपुत्रेण रामेणाक्लिष्टकारिणा
विभीषणो महाप्राज्ञः काकुत्स्थमिदमब्रवीत्
sa pṛṣṭo rājaputreṇa rāmeṇākliṣṭakāriṇā
vibhīṣaṇo mahāprājñaḥ kākutsthamidamabravīt
- 9
येन वैवस्वतो युद्धे वासवश्च पराजितः
सैष विश्रवसः पुत्रः कुम्भकर्णः प्रतापवान्
yena vaivasvato yuddhe vāsavaśca parājitaḥ
saiṣa viśravasaḥ putraḥ kumbhakarṇaḥ pratāpavān
- 10
एतेन देवा युधि दानवाश्च यक्षा भुजंगाः पिशिताशनाश्च
गन्धर्वविद्याधरकिंनराश्च सहस्रशो राघव संप्रभग्नाः
etena devā yudhi dānavāśca yakṣā bhujaṃgāḥ piśitāśanāśca
gandharvavidyādharakiṃnarāśca sahasraśo rāghava saṃprabhagnāḥ
- 11
शूलपाणिं विरूपाक्षं कुम्भकर्णं महाबलम्
हन्तुं न शेकुस्त्रिदशाः कालोऽयमिति मोहिताः
śūlapāṇiṃ virūpākṣaṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam
hantuṃ na śekustridaśāḥ kālo'yamiti mohitāḥ
- 12
प्रकृत्या ह्येष तेजस्वी कुम्भकर्णो महाबलः
अन्येषां राक्षसेन्द्राणां वरदानकृतं बलम्
prakṛtyā hyeṣa tejasvī kumbhakarṇo mahābalaḥ
anyeṣāṃ rākṣasendrāṇāṃ varadānakṛtaṃ balam
- 13
एतेन जातमात्रेण क्षुधार्तेन महात्मना
भक्षितानि सहस्राणि सत्त्वानां सुबहून्यपि
etena jātamātreṇa kṣudhārtena mahātmanā
bhakṣitāni sahasrāṇi sattvānāṃ subahūnyapi
- 14
तेषु संभक्ष्यमाणेषु प्रजा भयनिपीडिताः
यान्ति स्म शरणं शक्रं तमप्यर्थं न्यवेदयन्
teṣu saṃbhakṣyamāṇeṣu prajā bhayanipīḍitāḥ
yānti sma śaraṇaṃ śakraṃ tamapyarthaṃ nyavedayan
- 15
स कुम्भकर्णं कुपितो महेन्द्रो जघान वज्रेण शितेन वज्री
स शक्रवज्राभिहतो महात्मा चचाल कोपाच्च भृशं ननाद
sa kumbhakarṇaṃ kupito mahendro jaghāna vajreṇa śitena vajrī
sa śakravajrābhihato mahātmā cacāla kopācca bhṛśaṃ nanāda
- 16
तस्य नानद्यमानस्य कुम्भकर्णस्य धीमतः
श्रुत्वा निनादं वित्रस्ता भूयो भूमिर्वितत्रसे
tasya nānadyamānasya kumbhakarṇasya dhīmataḥ
śrutvā ninādaṃ vitrastā bhūyo bhūmirvitatrase
- 17
ततः कोपान्महेन्द्रस्य कुम्भकर्णो महाबलः
विकृष्यैरावताद्दन्तं जघानोरसि वासवम्
tataḥ kopānmahendrasya kumbhakarṇo mahābalaḥ
vikṛṣyairāvatāddantaṃ jaghānorasi vāsavam
- 18
कुम्भकर्णप्रहारार्तो विचचाल स वासवः
ततो विषेदुः सहसा देवब्रह्मर्षिदानवाः
kumbhakarṇaprahārārto vicacāla sa vāsavaḥ
tato viṣeduḥ sahasā devabrahmarṣidānavāḥ
- 19
प्रजाभिः सह शक्रश्च ययौ स्थानं स्वयम्भुवः
कुम्भकर्णस्य दौरात्म्यं शशंसुस्ते प्रजापतेः
प्रजानां भक्षणं चापि देवानां चापि धर्षणम्
prajābhiḥ saha śakraśca yayau sthānaṃ svayambhuvaḥ
kumbhakarṇasya daurātmyaṃ śaśaṃsuste prajāpateḥ
prajānāṃ bhakṣaṇaṃ cāpi devānāṃ cāpi dharṣaṇam
- 20
एवं प्रजा यदि त्वेष भक्षयिष्यति नित्यशः
अचिरेणैव कालेन शून्यो लोको भविष्यति
evaṃ prajā yadi tveṣa bhakṣayiṣyati nityaśaḥ
acireṇaiva kālena śūnyo loko bhaviṣyati
- 21
वासवस्य वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः
रक्षांस्यावाहयामास कुम्भकर्णं ददर्श ह
vāsavasya vacaḥ śrutvā sarvalokapitāmahaḥ
rakṣāṃsyāvāhayāmāsa kumbhakarṇaṃ dadarśa ha
- 22
कुम्भकर्णं समीक्ष्यैव वितत्रास प्रजापतिः
दृष्ट्वा निश्वस्य चैवेदं स्वयम्भूरिदमब्रवीत्
kumbhakarṇaṃ samīkṣyaiva vitatrāsa prajāpatiḥ
dṛṣṭvā niśvasya caivedaṃ svayambhūridamabravīt
- 23
ध्रुवं लोकविनाशाय पौलस्त्येनासि निर्मितः
तस्मात्त्वमद्य प्रभृति मृतकल्पः शयिष्यसि
ब्रह्मशापाभिभूतोऽथ निपपाताग्रतः प्रभोः
dhruvaṃ lokavināśāya paulastyenāsi nirmitaḥ
tasmāttvamadya prabhṛti mṛtakalpaḥ śayiṣyasi
brahmaśāpābhibhūto'tha nipapātāgrataḥ prabhoḥ
- 24
ततः परमसंभ्रान्तो रावणो वाक्यमब्रवीत्
विवृद्धः काञ्चनो वृक्षः फलकाले निकृत्यते
tataḥ paramasaṃbhrānto rāvaṇo vākyamabravīt
vivṛddhaḥ kāñcano vṛkṣaḥ phalakāle nikṛtyate
- 25
न नप्तारं स्वकं न्याय्यं शप्तुमेवं प्रजापते
न मिथ्यावचनश्च त्वं स्वप्स्यत्येष न संशयः
कालस्तु क्रियतामस्य शयने जागरे तथा
na naptāraṃ svakaṃ nyāyyaṃ śaptumevaṃ prajāpate
na mithyāvacanaśca tvaṃ svapsyatyeṣa na saṃśayaḥ
kālastu kriyatāmasya śayane jāgare tathā
- 26
रावणस्य वचः श्रुत्वा स्वयम्भूरिदमब्रवीत्
शयिता ह्येष षण्मासानेकाहं जागरिष्यति
rāvaṇasya vacaḥ śrutvā svayambhūridamabravīt
śayitā hyeṣa ṣaṇmāsānekāhaṃ jāgariṣyati
- 27
एकेनाह्ना त्वसौ वीरश्चरन्भूमिं बुभुक्षितः
व्यात्तास्यो भक्षयेल्लोकान्संक्रुद्ध इव पावकः
ekenāhnā tvasau vīraścaranbhūmiṃ bubhukṣitaḥ
vyāttāsyo bhakṣayellokānsaṃkruddha iva pāvakaḥ
- 28
सोऽसौ व्यसनमापन्नः कुम्भकर्णमबोधयत्
त्वत्पराक्रमभीतश्च राजा संप्रति रावणः
so'sau vyasanamāpannaḥ kumbhakarṇamabodhayat
tvatparākramabhītaśca rājā saṃprati rāvaṇaḥ
- 29
स एष निर्गतो वीरः शिबिराद्भीमविक्रमः
वानरान्भृशसंक्रुद्धो भक्षयन्परिधावति
sa eṣa nirgato vīraḥ śibirādbhīmavikramaḥ
vānarānbhṛśasaṃkruddho bhakṣayanparidhāvati
- 30
कुम्भकर्णं समीक्ष्यैव हरयो विप्रदुद्रुवुः
कथमेनं रणे क्रुद्धं वारयिष्यन्ति वानराः
kumbhakarṇaṃ samīkṣyaiva harayo vipradudruvuḥ
kathamenaṃ raṇe kruddhaṃ vārayiṣyanti vānarāḥ