Sarga 41

35 shlokas

1. 1

   तेषां सुतुमुलं शब्दं वानराणां तरस्विनाम्

   नर्दतां राक्षसैः सार्धं तदा शुश्राव रावणः

   teṣāṃ sutumulaṃ śabdaṃ vānarāṇāṃ tarasvinām

   nardatāṃ rākṣasaiḥ sārdhaṃ tadā śuśrāva rāvaṇaḥ

2. 2

   स्निग्धगम्भीरनिर्घोषं श्रुत्वा स निनदं भृशम्

   सचिवानां ततस्तेषां मध्ये वचनमब्रवीत्

   snigdhagambhīranirghoṣaṃ śrutvā sa ninadaṃ bhṛśam

   sacivānāṃ tatasteṣāṃ madhye vacanamabravīt

3. 3

   यथासौ सम्प्रहृष्टानां वानराणां समुत्थितः

   बहूनां सुमहान्नादो मेघानामिव गर्जताम्

   yathāsau samprahṛṣṭānāṃ vānarāṇāṃ samutthitaḥ

   bahūnāṃ sumahānnādo meghānāmiva garjatām

4. 4

   व्यक्तं सुमहती प्रीतिरेतेषां नात्र संशयः

   तथा हि विपुलैर्नादैश्चुक्षुभे वरुणालयः

   vyaktaṃ sumahatī prītireteṣāṃ nātra saṃśayaḥ

   tathā hi vipulairnādaiścukṣubhe varuṇālayaḥ

5. 5

   तौ तु बद्धौ शरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

   अयं च सुमहान्नादः शङ्कां जनयतीव मे

   tau tu baddhau śaraistīkṣṇairbhrātarau rāmalakṣmaṇau

   ayaṃ ca sumahānnādaḥ śaṅkāṃ janayatīva me

6. 6

   एतत्तु वचनं चोक्त्वा मन्त्रिणो राक्षसेश्वरः

   उवाच नैरृतांस्तत्र समीपपरिवर्तिनः

   etattu vacanaṃ coktvā mantriṇo rākṣaseśvaraḥ

   uvāca nairṛtāṃstatra samīpaparivartinaḥ

7. 7

   ज्ञायतां तूर्णमेतेषां सर्वेषां वनचारिणाम्

   शोककाले समुत्पन्ने हर्षकारणमुत्थितम्

   jñāyatāṃ tūrṇameteṣāṃ sarveṣāṃ vanacāriṇām

   śokakāle samutpanne harṣakāraṇamutthitam

8. 8

   तथोक्तास्तेन संभ्रान्ताः प्राकारमधिरुह्य ते

   ददृशुः पालितां सेनां सुग्रीवेण महात्मना

   tathoktāstena saṃbhrāntāḥ prākāramadhiruhya te

   dadṛśuḥ pālitāṃ senāṃ sugrīveṇa mahātmanā

9. 9

   तौ च मुक्तौ सुघोरेण शरबन्धेन राघवौ

   समुत्थितौ महाभागौ विषेदुः प्रेक्ष्य राक्षसाः

   tau ca muktau sughoreṇa śarabandhena rāghavau

   samutthitau mahābhāgau viṣeduḥ prekṣya rākṣasāḥ

10. 10

    संत्रस्तहृदयाः सर्वे प्राकारादवरुह्य ते

    विषण्णवदनाः सर्वे राक्षसेन्द्रमुपस्थिताः

    saṃtrastahṛdayāḥ sarve prākārādavaruhya te

    viṣaṇṇavadanāḥ sarve rākṣasendramupasthitāḥ

11. 11

    तदप्रियं दीनमुखा रावणस्य निशाचराः

    कृत्स्नं निवेदयामासुर्यथावद्वाक्यकोविदाः

    tadapriyaṃ dīnamukhā rāvaṇasya niśācarāḥ

    kṛtsnaṃ nivedayāmāsuryathāvadvākyakovidāḥ

12. 12

    यौ ताविन्द्रजिता युद्धे भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

    निबद्धौ शरबन्धेन निष्प्रकम्पभुजौ कृतौ

    yau tāvindrajitā yuddhe bhrātarau rāmalakṣmaṇau

    nibaddhau śarabandhena niṣprakampabhujau kṛtau

13. 13

    विमुक्तौ शरबन्धेन तौ दृश्येते रणाजिरे

    पाशानिव गजौ छित्त्वा गजेन्द्रसमविक्रमौ

    vimuktau śarabandhena tau dṛśyete raṇājire

    pāśāniva gajau chittvā gajendrasamavikramau

14. 14

    तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां राक्षसेन्द्रो महाबलः

    चिन्ताशोकसमाक्रान्तो विषण्णवदनोऽब्रवीत्

    tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ rākṣasendro mahābalaḥ

    cintāśokasamākrānto viṣaṇṇavadano'bravīt

15. 15

    घोरैर्दत्तवरैर्बद्धौ शरैराशीविषोपमैः

    अमोघैः सूर्यसंकाशैः प्रमथ्येन्द्रजिता युधि

    ghorairdattavarairbaddhau śarairāśīviṣopamaiḥ

    amoghaiḥ sūryasaṃkāśaiḥ pramathyendrajitā yudhi

16. 16

    तमस्त्रबन्धमासाद्य यदि मुक्तौ रिपू मम

    संशयस्थमिदं सर्वमनुपश्याम्यहं बलम्

    tamastrabandhamāsādya yadi muktau ripū mama

    saṃśayasthamidaṃ sarvamanupaśyāmyahaṃ balam

17. 17

    निष्फलाः खलु संवृत्ताः शरा वासुकितेजसः

    आदत्तं यैस्तु संग्रामे रिपूणां मम जीवितम्

    niṣphalāḥ khalu saṃvṛttāḥ śarā vāsukitejasaḥ

    ādattaṃ yaistu saṃgrāme ripūṇāṃ mama jīvitam

18. 18

    एवमुक्त्वा तु संक्रुद्धो निश्वसन्नुरगो यथा

    अब्रवीद्रक्षसां मध्ये धूम्राक्षं नाम राक्षसम्

    evamuktvā tu saṃkruddho niśvasannurago yathā

    abravīdrakṣasāṃ madhye dhūmrākṣaṃ nāma rākṣasam

19. 19

    बलेन महता युक्तो रक्षसां भीमकर्मणाम्

    त्वं वधायाभिनिर्याहि रामस्य सह वानरैः

    balena mahatā yukto rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām

    tvaṃ vadhāyābhiniryāhi rāmasya saha vānaraiḥ

20. 20

    एवमुक्तस्तु धूम्राक्षो राक्षसेन्द्रेण धीमता

    कृत्वा प्रणामं संहृष्टो निर्जगाम नृपालयात्

    evamuktastu dhūmrākṣo rākṣasendreṇa dhīmatā

    kṛtvā praṇāmaṃ saṃhṛṣṭo nirjagāma nṛpālayāt

21. 21

    अभिनिष्क्रम्य तद्द्वारं बलाध्यक्षमुवाच ह

    त्वरयस्व बलं तूर्णं किं चिरेण युयुत्सतः

    abhiniṣkramya taddvāraṃ balādhyakṣamuvāca ha

    tvarayasva balaṃ tūrṇaṃ kiṃ cireṇa yuyutsataḥ

22. 22

    धूम्राक्षस्य वचः श्रुत्वा बलाध्यक्षो बलानुगः

    बलमुद्योजयामास रावणस्याज्ञया द्रुतम्

    dhūmrākṣasya vacaḥ śrutvā balādhyakṣo balānugaḥ

    balamudyojayāmāsa rāvaṇasyājñayā drutam

23. 23

    ते बद्धघण्टा बलिनो घोररूपा निशाचराः

    विनर्दमानाः संहृष्टा धूम्राक्षं पर्यवारयन्

    te baddhaghaṇṭā balino ghorarūpā niśācarāḥ

    vinardamānāḥ saṃhṛṣṭā dhūmrākṣaṃ paryavārayan

24. 24

    विविधायुधहस्ताश्च शूलमुद्गरपाणयः

    गदाभिः पट्टसैर्दण्डैरायसैर्मुसलैर्भृशम्

    vividhāyudhahastāśca śūlamudgarapāṇayaḥ

    gadābhiḥ paṭṭasairdaṇḍairāyasairmusalairbhṛśam

25. 25

    परिघैर्भिण्डिपालैश्च भल्लैः प्रासैः परश्वधैः

    निर्ययू राक्षसा घोरा नर्दन्तो जलदा यथा

    parighairbhiṇḍipālaiśca bhallaiḥ prāsaiḥ paraśvadhaiḥ

    niryayū rākṣasā ghorā nardanto jaladā yathā

26. 26

    रथैः कवचिनस्त्वन्ये ध्वजैश्च समलंकृतैः

    सुवर्णजालविहितैः खरैश्च विविधाननैः

    rathaiḥ kavacinastvanye dhvajaiśca samalaṃkṛtaiḥ

    suvarṇajālavihitaiḥ kharaiśca vividhānanaiḥ

27. 27

    हयैः परमशीघ्रैश्च गजेन्द्रैश्च मदोत्कटैः

    निर्ययू राक्षसव्याघ्रा व्याघ्रा इव दुरासदाः

    hayaiḥ paramaśīghraiśca gajendraiśca madotkaṭaiḥ

    niryayū rākṣasavyāghrā vyāghrā iva durāsadāḥ

28. 28

    वृकसिंहमुखैर्युक्तं खरैः कनकभूषणैः

    आरुरोह रथं दिव्यं धूम्राक्षः खरनिस्वनः

    vṛkasiṃhamukhairyuktaṃ kharaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ

    āruroha rathaṃ divyaṃ dhūmrākṣaḥ kharanisvanaḥ

29. 29

    स निर्यातो महावीर्यो धूम्राक्षो राक्षसैर्वृतः

    प्रहसन्पश्चिमद्वारं हनूमान्यत्र यूथपः

    sa niryāto mahāvīryo dhūmrākṣo rākṣasairvṛtaḥ

    prahasanpaścimadvāraṃ hanūmānyatra yūthapaḥ

30. 30

    प्रयान्तं तु महाघोरं राक्षसं भीमदर्शनम्

    अन्तरिक्षगताः क्रूराः शकुनाः प्रत्यवारयन्

    prayāntaṃ tu mahāghoraṃ rākṣasaṃ bhīmadarśanam

    antarikṣagatāḥ krūrāḥ śakunāḥ pratyavārayan