Sarga 61

68 shlokas

1. 1

   तयोस्तदा सादितयो रणाग्रे मुमोह सैन्यं हरियूथपानाम्

   सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो न चापि किंचित्प्रतिपेदिरे ते

   tayostadā sāditayo raṇāgre mumoha sainyaṃ hariyūthapānām

   sugrīvanīlāṅgadajāmbavanto na cāpi kiṃcitpratipedire te

2. 2

   ततो विषण्णं समवेक्ष्य सैन्यं विभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः

   उवाच शाखामृगराजवीरानाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः

   tato viṣaṇṇaṃ samavekṣya sainyaṃ vibhīṣaṇo buddhimatāṃ variṣṭhaḥ

   uvāca śākhāmṛgarājavīrānāśvāsayannapratimairvacobhiḥ

3. 3

   मा भैष्ट नास्त्यत्र विषादकालो यदार्यपुत्राववशौ विषण्णौ

   स्वयम्भुवो वाक्यमथोद्वहन्तौ यत्सादिताविन्द्रजिदस्त्रजालैः

   mā bhaiṣṭa nāstyatra viṣādakālo yadāryaputrāvavaśau viṣaṇṇau

   svayambhuvo vākyamathodvahantau yatsāditāvindrajidastrajālaiḥ

4. 4

   तस्मै तु दत्तं परमास्त्रमेतत्स्वयम्भुवा ब्राह्मममोघवेगम्

   तन्मानयन्तौ यदि राजपुत्रौ निपातितौ कोऽत्र विषादकालः

   tasmai tu dattaṃ paramāstrametatsvayambhuvā brāhmamamoghavegam

   tanmānayantau yadi rājaputrau nipātitau ko'tra viṣādakālaḥ

5. 5

   ब्राह्ममस्त्रं तदा धीमान्मानयित्वा तु मारुतिः

   विभीषणवचः श्रुत्वा हनूमांस्तमथाब्रवीत्

   brāhmamastraṃ tadā dhīmānmānayitvā tu mārutiḥ

   vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā hanūmāṃstamathābravīt

6. 6

   एतस्मिन्निहते सैन्ये वानराणां तरस्विनाम्

   यो यो धारयते प्राणांस्तं तमाश्वासयावहे

   etasminnihate sainye vānarāṇāṃ tarasvinām

   yo yo dhārayate prāṇāṃstaṃ tamāśvāsayāvahe

7. 7

   तावुभौ युगपद्वीरौ हनूमद्राक्षसोत्तमौ

   उल्काहस्तौ तदा रात्रौ रणशीर्षे विचेरतुः

   tāvubhau yugapadvīrau hanūmadrākṣasottamau

   ulkāhastau tadā rātrau raṇaśīrṣe viceratuḥ

8. 8

   छिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुलिशिरोधरैः

   स्रवद्भिः क्षतजं गात्रैः प्रस्रवद्भिः समन्ततः

   chinnalāṅgūlahastorupādāṅguliśirodharaiḥ

   sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhiḥ samantataḥ

9. 9

   पतितैः पर्वताकारैर्वानरैरभिसंकुलाम्

   शस्त्रैश्च पतितैर्दीप्तैर्ददृशाते वसुंधराम्

   patitaiḥ parvatākārairvānarairabhisaṃkulām

   śastraiśca patitairdīptairdadṛśāte vasuṃdharām

10. 10

    सुग्रीवमङ्गदं नीलं शरभं गन्धमादनम्

    जाम्बवन्तं सुषेणं च वेगदर्शनमाहुकम्

    sugrīvamaṅgadaṃ nīlaṃ śarabhaṃ gandhamādanam

    jāmbavantaṃ suṣeṇaṃ ca vegadarśanamāhukam

11. 11

    मैन्दं नलं ज्योतिमुखं द्विविदं पनसं तथा

    विभीषणो हनूमांश्च ददृशाते हतान्रणे

    maindaṃ nalaṃ jyotimukhaṃ dvividaṃ panasaṃ tathā

    vibhīṣaṇo hanūmāṃśca dadṛśāte hatānraṇe

12. 12

    सप्तषष्टिर्हताः कोट्यो वानराणां तरस्विनाम्

    अह्नः पञ्चमशेषेण वल्लभेन स्वयम्भुवः

    saptaṣaṣṭirhatāḥ koṭyo vānarāṇāṃ tarasvinām

    ahnaḥ pañcamaśeṣeṇa vallabhena svayambhuvaḥ

13. 13

    सागरौघनिभं भीमं दृष्ट्वा बाणार्दितं बलम्

    मार्गते जाम्बवन्तं स्म हनूमान्सविभीषणः

    sāgaraughanibhaṃ bhīmaṃ dṛṣṭvā bāṇārditaṃ balam

    mārgate jāmbavantaṃ sma hanūmānsavibhīṣaṇaḥ

14. 14

    स्वभावजरया युक्तं वृद्धं शरशतैश्चितम्

    प्रजापतिसुतं वीरं शाम्यन्तमिव पावकम्

    svabhāvajarayā yuktaṃ vṛddhaṃ śaraśataiścitam

    prajāpatisutaṃ vīraṃ śāmyantamiva pāvakam

15. 15

    दृष्ट्वा तमुपसंगम्य पौलस्त्यो वाक्यमब्रवीत्

    कच्चिदार्य शरैस्तीक्ष्णैर्न प्राणा ध्वंसितास्तव

    dṛṣṭvā tamupasaṃgamya paulastyo vākyamabravīt

    kaccidārya śaraistīkṣṇairna prāṇā dhvaṃsitāstava

16. 16

    विभीषणवचः श्रुत्वा जाम्बवानृक्षपुंगवः

    कृच्छ्रादभ्युद्गिरन्वाक्यमिदं वचनमब्रवीत्

    vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā jāmbavānṛkṣapuṃgavaḥ

    kṛcchrādabhyudgiranvākyamidaṃ vacanamabravīt

17. 17

    नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेण त्वाभिलक्षये

    पीड्यमानः शितैर्बाणैर्न त्वां पश्यामि चक्षुषा

    nairṛtendramahāvīryasvareṇa tvābhilakṣaye

    pīḍyamānaḥ śitairbāṇairna tvāṃ paśyāmi cakṣuṣā

18. 18

    अञ्जना सुप्रजा येन मातरिश्वा च नैरृत

    हनूमान्वानरश्रेष्ठः प्राणान्धारयते क्वचित्

    añjanā suprajā yena mātariśvā ca nairṛta

    hanūmānvānaraśreṣṭhaḥ prāṇāndhārayate kvacit

19. 19

    श्रुत्वा जाम्बवतो वाक्यमुवाचेदं विभीषणः

    आर्यपुत्रावतिक्रम्य कस्मात्पृच्छसि मारुतिम्

    śrutvā jāmbavato vākyamuvācedaṃ vibhīṣaṇaḥ

    āryaputrāvatikramya kasmātpṛcchasi mārutim

20. 20

    नैव राजनि सुग्रीवे नाङ्गदे नापि राघवे

    आर्य संदर्शितः स्नेहो यथा वायुसुते परः

    naiva rājani sugrīve nāṅgade nāpi rāghave

    ārya saṃdarśitaḥ sneho yathā vāyusute paraḥ

21. 21

    विभीषणवचः श्रुत्वा जाम्बवान्वाक्यमब्रवीत्

    शृणु नैरृतशार्दूल यस्मात्पृच्छामि मारुतिम्

    vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā jāmbavānvākyamabravīt

    śṛṇu nairṛtaśārdūla yasmātpṛcchāmi mārutim

22. 22

    तस्मिञ्जीवति वीरे तु हतमप्यहतं बलम्

    हनूमत्युज्झितप्राणे जीवन्तोऽपि वयं हताः

    tasmiñjīvati vīre tu hatamapyahataṃ balam

    hanūmatyujjhitaprāṇe jīvanto'pi vayaṃ hatāḥ

23. 23

    ध्रियते मारुतिस्तात मारुतप्रतिमो यदि

    वैश्वानरसमो वीर्ये जीविताशा ततो भवेत्

    dhriyate mārutistāta mārutapratimo yadi

    vaiśvānarasamo vīrye jīvitāśā tato bhavet

24. 24

    ततो वृद्धमुपागम्य नियमेनाभ्यवादयत्

    गृह्य जाम्बवतः पादौ हनूमान्मारुतात्मजः

    tato vṛddhamupāgamya niyamenābhyavādayat

    gṛhya jāmbavataḥ pādau hanūmānmārutātmajaḥ

25. 25

    श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं तथापि व्यथितेन्द्रियः

    पुनर्जातमिवात्मानं स मेने ऋक्षपुंगवः

    śrutvā hanumato vākyaṃ tathāpi vyathitendriyaḥ

    punarjātamivātmānaṃ sa mene ṛkṣapuṃgavaḥ

26. 26

    ततोऽब्रवीन्महातेजा हनूमन्तं स जाम्बवान्

    आगच्छ हरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि

    tato'bravīnmahātejā hanūmantaṃ sa jāmbavān

    āgaccha hariśārdūla vānarāṃstrātumarhasi

27. 27

    नान्यो विक्रमपर्याप्तस्त्वमेषां परमः सखा

    त्वत्पराक्रमकालोऽयं नान्यं पश्यामि कंचन

    nānyo vikramaparyāptastvameṣāṃ paramaḥ sakhā

    tvatparākramakālo'yaṃ nānyaṃ paśyāmi kaṃcana

28. 28

    ऋक्षवानरवीराणामनीकानि प्रहर्षय

    विशल्यौ कुरु चाप्येतौ सादितौ रामलक्ष्मणौ

    ṛkṣavānaravīrāṇāmanīkāni praharṣaya

    viśalyau kuru cāpyetau sāditau rāmalakṣmaṇau

29. 29

    गत्वा परममध्वानमुपर्युपरि सागरम्

    हिमवन्तं नगश्रेष्ठं हनूमन्गन्तुमर्हसि

    gatvā paramamadhvānamuparyupari sāgaram

    himavantaṃ nagaśreṣṭhaṃ hanūmangantumarhasi

30. 30

    ततः काञ्चनमत्युग्रमृषभं पर्वतोत्तमम्

    कैलासशिखरं चापि द्रक्ष्यस्यरिनिषूदन

    tataḥ kāñcanamatyugramṛṣabhaṃ parvatottamam

    kailāsaśikharaṃ cāpi drakṣyasyariniṣūdana