Sarga 23

42 shlokas

1. 1

   सा सीता तच्छिरो दृष्ट्वा तच्च कार्मुकमुत्तमम्

   सुग्रीवप्रतिसंसर्गमाख्यातं च हनूमता

   sā sītā tacchiro dṛṣṭvā tacca kārmukamuttamam

   sugrīvapratisaṃsargamākhyātaṃ ca hanūmatā

2. 2

   नयने मुखवर्णं च भर्तुस्तत्सदृशं मुखम्

   केशान्केशान्तदेशं च तं च चूडामणिं शुभम्

   nayane mukhavarṇaṃ ca bhartustatsadṛśaṃ mukham

   keśānkeśāntadeśaṃ ca taṃ ca cūḍāmaṇiṃ śubham

3. 3

   एतैः सर्वैरभिज्ञानैरभिज्ञाय सुदुःखिता

   विजगर्हेऽथ कैकेयीं क्रोशन्ती कुररी यथा

   etaiḥ sarvairabhijñānairabhijñāya suduḥkhitā

   vijagarhe'tha kaikeyīṃ krośantī kurarī yathā

4. 4

   सकामा भव कैकेयि हतोऽयं कुलनन्दनः

   कुलमुत्सादितं सर्वं त्वया कलहशीलया

   sakāmā bhava kaikeyi hato'yaṃ kulanandanaḥ

   kulamutsāditaṃ sarvaṃ tvayā kalahaśīlayā

5. 5

   आर्येण किं नु कैकेय्याः कृतं रामेण विप्रियम्

   यद्गृहाच्चीरवसनस्तया प्रस्थापितो वनम्

   āryeṇa kiṃ nu kaikeyyāḥ kṛtaṃ rāmeṇa vipriyam

   yadgṛhāccīravasanastayā prasthāpito vanam

6. 6

   एवमुक्त्वा तु वैदेही वेपमाना तपस्विनी

   जगाम जगतीं बाला छिन्ना तु कदली यथा

   evamuktvā tu vaidehī vepamānā tapasvinī

   jagāma jagatīṃ bālā chinnā tu kadalī yathā

7. 7

   सा मुहूर्तात्समाश्वस्य प्रतिलभ्य च चेतनाम्

   तच्छिरः समुपाघ्राय विललापायतेक्षणा

   sā muhūrtātsamāśvasya pratilabhya ca cetanām

   tacchiraḥ samupāghrāya vilalāpāyatekṣaṇā

8. 8

   हा हतास्मि महाबाहो वीरव्रतमनुव्रता

   इमां ते पश्चिमावस्थां गतास्मि विधवा कृता

   hā hatāsmi mahābāho vīravratamanuvratā

   imāṃ te paścimāvasthāṃ gatāsmi vidhavā kṛtā

9. 9

   प्रथमं मरणं नार्या भर्तुर्वैगुण्यमुच्यते

   सुवृत्तः साधुवृत्तायाः संवृत्तस्त्वं ममाग्रतः

   prathamaṃ maraṇaṃ nāryā bharturvaiguṇyamucyate

   suvṛttaḥ sādhuvṛttāyāḥ saṃvṛttastvaṃ mamāgrataḥ

10. 10

    दुःखाद्दुःखं प्रपन्नाया मग्नायाः शोकसागरे

    यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽपि त्वं विनिपातितः

    duḥkhādduḥkhaṃ prapannāyā magnāyāḥ śokasāgare

    yo hi māmudyatastrātuṃ so'pi tvaṃ vinipātitaḥ

11. 11

    सा श्वश्रूर्मम कौसल्या त्वया पुत्रेण राघव

    वत्सेनेव यथा धेनुर्विवत्सा वत्सला कृता

    sā śvaśrūrmama kausalyā tvayā putreṇa rāghava

    vatseneva yathā dhenurvivatsā vatsalā kṛtā

12. 12

    आदिष्टं दीर्घमायुस्ते यैरचिन्त्यपराक्रम

    अनृतं वचनं तेषामल्पायुरसि राघव

    ādiṣṭaṃ dīrghamāyuste yairacintyaparākrama

    anṛtaṃ vacanaṃ teṣāmalpāyurasi rāghava

13. 13

    अथ वा नश्यति प्रज्ञा प्राज्ञस्यापि सतस्तव

    पचत्येनं तथा कालो भूतानां प्रभवो ह्ययम्

    atha vā naśyati prajñā prājñasyāpi satastava

    pacatyenaṃ tathā kālo bhūtānāṃ prabhavo hyayam

14. 14

    अदृष्टं मृत्युमापन्नः कस्मात्त्वं नयशास्त्रवित्

    व्यसनानामुपायज्ञः कुशलो ह्यसि वर्जने

    adṛṣṭaṃ mṛtyumāpannaḥ kasmāttvaṃ nayaśāstravit

    vyasanānāmupāyajñaḥ kuśalo hyasi varjane

15. 15

    तथा त्वं सम्परिष्वज्य रौद्रयातिनृशंसया

    कालरात्र्या मयाच्छिद्य हृतः कमललोचनः

    tathā tvaṃ sampariṣvajya raudrayātinṛśaṃsayā

    kālarātryā mayācchidya hṛtaḥ kamalalocanaḥ

16. 16

    उपशेषे महाबाहो मां विहाय तपस्विनीम्

    प्रियामिव शुभां नारीं पृथिवीं पुरुषर्षभ

    upaśeṣe mahābāho māṃ vihāya tapasvinīm

    priyāmiva śubhāṃ nārīṃ pṛthivīṃ puruṣarṣabha

17. 17

    अर्चितं सततं यत्नाद्गन्धमाल्यैर्मया तव

    इदं ते मत्प्रियं वीर धनुः काञ्चनभूषितम्

    arcitaṃ satataṃ yatnādgandhamālyairmayā tava

    idaṃ te matpriyaṃ vīra dhanuḥ kāñcanabhūṣitam

18. 18

    पित्रा दशरथेन त्वं श्वशुरेण ममानघ

    पूर्वैश्च पितृभिः सार्धं नूनं स्वर्गे समागतः

    pitrā daśarathena tvaṃ śvaśureṇa mamānagha

    pūrvaiśca pitṛbhiḥ sārdhaṃ nūnaṃ svarge samāgataḥ

19. 19

    दिवि नक्षत्रभूतस्त्वं महत्कर्म कृतं प्रियम्

    पुण्यं राजर्षिवंशं त्वमात्मनः समुपेक्षसे

    divi nakṣatrabhūtastvaṃ mahatkarma kṛtaṃ priyam

    puṇyaṃ rājarṣivaṃśaṃ tvamātmanaḥ samupekṣase

20. 20

    किं मान्न प्रेक्षसे राजन्किं मां न प्रतिभाषसे

    बालां बालेन सम्प्राप्तां भार्यां मां सहचारिणीम्

    kiṃ mānna prekṣase rājankiṃ māṃ na pratibhāṣase

    bālāṃ bālena samprāptāṃ bhāryāṃ māṃ sahacāriṇīm

21. 21

    संश्रुतं गृह्णता पाणिं चरिष्यामीति यत्त्वया

    स्मर तन्मम काकुत्स्थ नय मामपि दुःखिताम्

    saṃśrutaṃ gṛhṇatā pāṇiṃ cariṣyāmīti yattvayā

    smara tanmama kākutstha naya māmapi duḥkhitām

22. 22

    कस्मान्मामपहाय त्वं गतो गतिमतां वर

    अस्माल्लोकादमुं लोकं त्यक्त्वा मामिह दुःखिताम्

    kasmānmāmapahāya tvaṃ gato gatimatāṃ vara

    asmāllokādamuṃ lokaṃ tyaktvā māmiha duḥkhitām

23. 23

    कल्याणैरुचितं यत्तत्परिष्वक्तं मयैव तु

    क्रव्यादैस्तच्छरीरं ते नूनं विपरिकृष्यते

    kalyāṇairucitaṃ yattatpariṣvaktaṃ mayaiva tu

    kravyādaistaccharīraṃ te nūnaṃ viparikṛṣyate

24. 24

    अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः

    अग्निहोत्रेण संस्कारं केन त्वं तु न लप्स्यसे

    agniṣṭomādibhiryajñairiṣṭavānāptadakṣiṇaiḥ

    agnihotreṇa saṃskāraṃ kena tvaṃ tu na lapsyase

25. 25

    प्रव्रज्यामुपपन्नानां त्रयाणामेकमागतम्

    परिप्रक्ष्यति कौसल्या लक्ष्मणं शोकलालसा

    pravrajyāmupapannānāṃ trayāṇāmekamāgatam

    pariprakṣyati kausalyā lakṣmaṇaṃ śokalālasā

26. 26

    स तस्याः परिपृच्छन्त्या वधं मित्रबलस्य ते

    तव चाख्यास्यते नूनं निशायां राक्षसैर्वधम्

    sa tasyāḥ paripṛcchantyā vadhaṃ mitrabalasya te

    tava cākhyāsyate nūnaṃ niśāyāṃ rākṣasairvadham

27. 27

    सा त्वां सुप्तं हतं श्रुत्वा मां च रक्षोगृहं गताम्

    हृदयेन विदीर्णेन न भविष्यति राघव

    sā tvāṃ suptaṃ hataṃ śrutvā māṃ ca rakṣogṛhaṃ gatām

    hṛdayena vidīrṇena na bhaviṣyati rāghava

28. 28

    साधु पातय मां क्षिप्रं रामस्योपरि रावण

    समानय पतिं पत्न्या कुरु कल्याणमुत्तमम्

    sādhu pātaya māṃ kṣipraṃ rāmasyopari rāvaṇa

    samānaya patiṃ patnyā kuru kalyāṇamuttamam

29. 29

    शिरसा मे शिरश्चास्य कायं कायेन योजय

    रावणानुगमिष्यामि गतिं भर्तुर्महात्मनः

    मुहूर्तमपि नेच्छामि जीवितुं पापजीविना

    śirasā me śiraścāsya kāyaṃ kāyena yojaya

    rāvaṇānugamiṣyāmi gatiṃ bharturmahātmanaḥ

    muhūrtamapi necchāmi jīvituṃ pāpajīvinā

30. 30

    श्रुतं मया वेदविदां ब्राह्मणानां पितुर्गृहे

    यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः

    śrutaṃ mayā vedavidāṃ brāhmaṇānāṃ piturgṛhe

    yāsāṃ strīṇāṃ priyo bhartā tāsāṃ lokā mahodayāḥ