21 shlokas
- 1
सुनिविष्टं हितं वाक्यमुक्तवन्तं विभीषणम्
अब्रवीत्परुषं वाक्यं रावणः कालचोदितः
suniviṣṭaṃ hitaṃ vākyamuktavantaṃ vibhīṣaṇam
abravītparuṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaḥ kālacoditaḥ
- 2
वसेत्सह सपत्नेन क्रुद्धेनाशीविषेण वा
न तु मित्रप्रवादेन संवसेच्छत्रुसेविना
vasetsaha sapatnena kruddhenāśīviṣeṇa vā
na tu mitrapravādena saṃvasecchatrusevinā
- 3
जानामि शीलं ज्ञातीनां सर्वलोकेषु राक्षस
हृष्यन्ति व्यसनेष्वेते ज्ञातीनां ज्ञातयः सदा
jānāmi śīlaṃ jñātīnāṃ sarvalokeṣu rākṣasa
hṛṣyanti vyasaneṣvete jñātīnāṃ jñātayaḥ sadā
- 4
प्रधानं साधकं वैद्यं धर्मशीलं च राक्षस
ज्ञातयो ह्यवमन्यन्ते शूरं परिभवन्ति च
pradhānaṃ sādhakaṃ vaidyaṃ dharmaśīlaṃ ca rākṣasa
jñātayo hyavamanyante śūraṃ paribhavanti ca
- 5
नित्यमन्योन्यसंहृष्टा व्यसनेष्वाततायिनः
प्रच्छन्नहृदया घोरा ज्ञातयस्तु भयावहाः
nityamanyonyasaṃhṛṣṭā vyasaneṣvātatāyinaḥ
pracchannahṛdayā ghorā jñātayastu bhayāvahāḥ
- 6
श्रूयन्ते हस्तिभिर्गीताः श्लोकाः पद्मवने क्वचित्
पाशहस्तान्नरान्दृष्ट्वा शृणु तान्गदतो मम
śrūyante hastibhirgītāḥ ślokāḥ padmavane kvacit
pāśahastānnarāndṛṣṭvā śṛṇu tāngadato mama
- 7
नाग्निर्नान्यानि शस्त्राणि न नः पाशा भयावहाः
घोराः स्वार्थप्रयुक्तास्तु ज्ञातयो नो भयावहाः
nāgnirnānyāni śastrāṇi na naḥ pāśā bhayāvahāḥ
ghorāḥ svārthaprayuktāstu jñātayo no bhayāvahāḥ
- 8
उपायमेते वक्ष्यन्ति ग्रहणे नात्र संशयः
कृत्स्नाद्भयाज्ज्ञातिभयं सुकष्टं विदितं च नः
upāyamete vakṣyanti grahaṇe nātra saṃśayaḥ
kṛtsnādbhayājjñātibhayaṃ sukaṣṭaṃ viditaṃ ca naḥ
- 9
विद्यते गोषु सम्पन्नं विद्यते ब्राह्मणे दमः
विद्यते स्त्रीषु चापल्यं विद्यते ज्ञातितो भयम्
vidyate goṣu sampannaṃ vidyate brāhmaṇe damaḥ
vidyate strīṣu cāpalyaṃ vidyate jñātito bhayam
- 10
ततो नेष्टमिदं सौम्य यदहं लोकसत्कृतः
ऐश्वर्यमभिजातश्च रिपूणां मूर्ध्नि च स्थितः
tato neṣṭamidaṃ saumya yadahaṃ lokasatkṛtaḥ
aiśvaryamabhijātaśca ripūṇāṃ mūrdhni ca sthitaḥ
- 11
अन्यस्त्वेवंविधं ब्रूयाद्वाक्यमेतन्निशाचर
अस्मिन्मुहूर्ते न भवेत्त्वां तु धिक्कुलपांसनम्
anyastvevaṃvidhaṃ brūyādvākyametanniśācara
asminmuhūrte na bhavettvāṃ tu dhikkulapāṃsanam
- 12
इत्युक्तः परुषं वाक्यं न्यायवादी विभीषणः
उत्पपात गदापाणिश्चतुर्भिः सह राक्षसैः
ityuktaḥ paruṣaṃ vākyaṃ nyāyavādī vibhīṣaṇaḥ
utpapāta gadāpāṇiścaturbhiḥ saha rākṣasaiḥ
- 13
अब्रवीच्च तदा वाक्यं जातक्रोधो विभीषणः
अन्तरिक्षगतः श्रीमान्भ्रातरं राक्षसाधिपम्
abravīcca tadā vākyaṃ jātakrodho vibhīṣaṇaḥ
antarikṣagataḥ śrīmānbhrātaraṃ rākṣasādhipam
- 14
स त्वं भ्रातासि मे राजन्ब्रूहि मां यद्यदिच्छसि
इदं तु परुषं वाक्यं न क्षमाम्यनृतं तव
sa tvaṃ bhrātāsi me rājanbrūhi māṃ yadyadicchasi
idaṃ tu paruṣaṃ vākyaṃ na kṣamāmyanṛtaṃ tava
- 15
सुनीतं हितकामेन वाक्यमुक्तं दशानन
न गृह्णन्त्यकृतात्मानः कालस्य वशमागताः
sunītaṃ hitakāmena vākyamuktaṃ daśānana
na gṛhṇantyakṛtātmānaḥ kālasya vaśamāgatāḥ
- 16
सुलभाः पुरुषा राजन्सततं प्रियवादिनः
अप्रियस्य तु पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः
sulabhāḥ puruṣā rājansatataṃ priyavādinaḥ
apriyasya tu pathyasya vaktā śrotā ca durlabhaḥ
- 17
बद्धं कालस्य पाशेन सर्वभूतापहारिणा
न नश्यन्तमुपेक्षेयं प्रदीप्तं शरणं यथा
baddhaṃ kālasya pāśena sarvabhūtāpahāriṇā
na naśyantamupekṣeyaṃ pradīptaṃ śaraṇaṃ yathā
- 18
दीप्तपावकसंकाशैः शितैः काञ्चनभूषणैः
न त्वामिच्छाम्यहं द्रष्टुं रामेण निहतं शरैः
dīptapāvakasaṃkāśaiḥ śitaiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ
na tvāmicchāmyahaṃ draṣṭuṃ rāmeṇa nihataṃ śaraiḥ
- 19
शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्राश्च रणाजिरे
कालाभिपन्नाः सीदन्ति यथा वालुकसेतवः
śūrāśca balavantaśca kṛtāstrāśca raṇājire
kālābhipannāḥ sīdanti yathā vālukasetavaḥ
- 20
आत्मानं सर्वथा रक्ष पुरीं चेमां सराक्षसाम्
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सुखी भव मया विना
ātmānaṃ sarvathā rakṣa purīṃ cemāṃ sarākṣasām
svasti te'stu gamiṣyāmi sukhī bhava mayā vinā
- 21
निवार्यमाणस्य मया हितैषिणा न रोचते ते वचनं निशाचर
परीतकाला हि गतायुषो नरा हितं न गृह्णन्ति सुहृद्भिरीरितम्
nivāryamāṇasya mayā hitaiṣiṇā na rocate te vacanaṃ niśācara
parītakālā hi gatāyuṣo narā hitaṃ na gṛhṇanti suhṛdbhirīritam