Sarga 45

42 shlokas

1. 1

   अकम्पनवधं श्रुत्वा क्रुद्धो वै राक्षसेश्वरः

   किंचिद्दीनमुखश्चापि सचिवांस्तानुदैक्षत

   akampanavadhaṃ śrutvā kruddho vai rākṣaseśvaraḥ

   kiṃciddīnamukhaścāpi sacivāṃstānudaikṣata

2. 2

   स तु ध्यात्वा मुहूर्तं तु मन्त्रिभिः संविचार्य च

   पुरीं परिययौ लङ्कां सर्वान्गुल्मानवेक्षितुम्

   sa tu dhyātvā muhūrtaṃ tu mantribhiḥ saṃvicārya ca

   purīṃ pariyayau laṅkāṃ sarvāngulmānavekṣitum

3. 3

   तां राक्षसगणैर्गुप्तां गुल्मैर्बहुभिरावृताम्

   ददर्श नगरीं लङ्कां पताकाध्वजमालिनीम्

   tāṃ rākṣasagaṇairguptāṃ gulmairbahubhirāvṛtām

   dadarśa nagarīṃ laṅkāṃ patākādhvajamālinīm

4. 4

   रुद्धां तु नगरीं दृष्ट्वा रावणो राक्षसेश्वरः

   उवाचामर्षितः काले प्रहस्तं युद्धकोविदम्

   ruddhāṃ tu nagarīṃ dṛṣṭvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ

   uvācāmarṣitaḥ kāle prahastaṃ yuddhakovidam

5. 5

   पुरस्योपनिविष्टस्य सहसा पीडितस्य च

   नान्यं युद्धात्प्रपश्यामि मोक्षं युद्धविशारद

   purasyopaniviṣṭasya sahasā pīḍitasya ca

   nānyaṃ yuddhātprapaśyāmi mokṣaṃ yuddhaviśārada

6. 6

   अहं वा कुम्भकर्णो वा त्वं वा सेनापतिर्मम

   इन्द्रजिद्वा निकुम्भो वा वहेयुर्भारमीदृशम्

   ahaṃ vā kumbhakarṇo vā tvaṃ vā senāpatirmama

   indrajidvā nikumbho vā vaheyurbhāramīdṛśam

7. 7

   स त्वं बलमितः शीघ्रमादाय परिगृह्य च

   विजयायाभिनिर्याहि यत्र सर्वे वनौकसः

   sa tvaṃ balamitaḥ śīghramādāya parigṛhya ca

   vijayāyābhiniryāhi yatra sarve vanaukasaḥ

8. 8

   निर्याणादेव ते नूनं चपला हरिवाहिनी

   नर्दतां राक्षसेन्द्राणां श्रुत्वा नादं द्रविष्यति

   niryāṇādeva te nūnaṃ capalā harivāhinī

   nardatāṃ rākṣasendrāṇāṃ śrutvā nādaṃ draviṣyati

9. 9

   चपला ह्यविनीताश्च चलचित्ताश्च वानराः

   न सहिष्यन्ति ते नादं सिंहनादमिव द्विपाः

   capalā hyavinītāśca calacittāśca vānarāḥ

   na sahiṣyanti te nādaṃ siṃhanādamiva dvipāḥ

10. 10

    विद्रुते च बले तस्मिन्रामः सौमित्रिणा सह

    अवशस्ते निरालम्बः प्रहस्तवशमेष्यति

    vidrute ca bale tasminrāmaḥ saumitriṇā saha

    avaśaste nirālambaḥ prahastavaśameṣyati

11. 11

    आपत्संशयिता श्रेयो नात्र निःसंशयीकृता

    प्रतिलोमानुलोमं वा यद्वा नो मन्यसे हितम्

    āpatsaṃśayitā śreyo nātra niḥsaṃśayīkṛtā

    pratilomānulomaṃ vā yadvā no manyase hitam

12. 12

    रावणेनैवमुक्तस्तु प्रहस्तो वाहिनीपतिः

    राक्षसेन्द्रमुवाचेदमसुरेन्द्रमिवोशना

    rāvaṇenaivamuktastu prahasto vāhinīpatiḥ

    rākṣasendramuvācedamasurendramivośanā

13. 13

    राजन्मन्त्रितपूर्वं नः कुशलैः सह मन्त्रिभिः

    विवादश्चापि नो वृत्तः समवेक्ष्य परस्परम्

    rājanmantritapūrvaṃ naḥ kuśalaiḥ saha mantribhiḥ

    vivādaścāpi no vṛttaḥ samavekṣya parasparam

14. 14

    प्रदानेन तु सीतायाः श्रेयो व्यवसितं मया

    अप्रदाने पुनर्युद्धं दृष्टमेतत्तथैव नः

    pradānena tu sītāyāḥ śreyo vyavasitaṃ mayā

    apradāne punaryuddhaṃ dṛṣṭametattathaiva naḥ

15. 15

    सोऽहं दानैश्च मानैश्च सततं पूजितस्त्वया

    सान्त्वैश्च विविधैः काले किं न कुर्यां प्रियं तव

    so'haṃ dānaiśca mānaiśca satataṃ pūjitastvayā

    sāntvaiśca vividhaiḥ kāle kiṃ na kuryāṃ priyaṃ tava

16. 16

    न हि मे जीवितं रक्ष्यं पुत्रदारधनानि वा

    त्वं पश्य मां जुहूषन्तं त्वदर्थे जीवितं युधि

    na hi me jīvitaṃ rakṣyaṃ putradāradhanāni vā

    tvaṃ paśya māṃ juhūṣantaṃ tvadarthe jīvitaṃ yudhi

17. 17

    एवमुक्त्वा तु भर्तारं रावणं वाहिनीपतिः

    समानयत मे शीघ्रं राक्षसानां महद्बलम्

    evamuktvā tu bhartāraṃ rāvaṇaṃ vāhinīpatiḥ

    samānayata me śīghraṃ rākṣasānāṃ mahadbalam

18. 18

    मद्बाणाशनिवेगेन हतानां तु रणाजिरे

    अद्य तृप्यन्तु मांसेन पक्षिणः काननौकसाम्

    madbāṇāśanivegena hatānāṃ tu raṇājire

    adya tṛpyantu māṃsena pakṣiṇaḥ kānanaukasām

19. 19

    इत्युक्तास्ते प्रहस्तेन बलाध्यक्षाः कृतत्वराः

    बलमुद्योजयामासुस्तस्मिन्राक्षसमन्दिरे

    ityuktāste prahastena balādhyakṣāḥ kṛtatvarāḥ

    balamudyojayāmāsustasminrākṣasamandire

20. 20

    सा बभूव मुहूर्तेन तिग्मनानाविधायुधैः

    लङ्का राक्षसवीरैस्तैर्गजैरिव समाकुला

    sā babhūva muhūrtena tigmanānāvidhāyudhaiḥ

    laṅkā rākṣasavīraistairgajairiva samākulā

21. 21

    हुताशनं तर्पयतां ब्राह्मणांश्च नमस्यताम्

    आज्यगन्धप्रतिवहः सुरभिर्मारुतो ववौ

    hutāśanaṃ tarpayatāṃ brāhmaṇāṃśca namasyatām

    ājyagandhaprativahaḥ surabhirmāruto vavau

22. 22

    स्रजश्च विविधाकारा जगृहुस्त्वभिमन्त्रिताः

    संग्रामसज्जाः संहृष्टा धारयन्राक्षसास्तदा

    srajaśca vividhākārā jagṛhustvabhimantritāḥ

    saṃgrāmasajjāḥ saṃhṛṣṭā dhārayanrākṣasāstadā

23. 23

    सधनुष्काः कवचिनो वेगादाप्लुत्य राक्षसाः

    रावणं प्रेक्ष्य राजानं प्रहस्तं पर्यवारयन्

    sadhanuṣkāḥ kavacino vegādāplutya rākṣasāḥ

    rāvaṇaṃ prekṣya rājānaṃ prahastaṃ paryavārayan

24. 24

    अथामन्त्र्य च राजानं भेरीमाहत्य भैरवाम्

    आरुरोह रथं दिव्यं प्रहस्तः सज्जकल्पितम्

    athāmantrya ca rājānaṃ bherīmāhatya bhairavām

    āruroha rathaṃ divyaṃ prahastaḥ sajjakalpitam

25. 25

    हयैर्महाजवैर्युक्तं सम्यक्सूतसुसंयुतम्

    महाजलदनिर्घोषं साक्षाच्चन्द्रार्कभास्वरम्

    hayairmahājavairyuktaṃ samyaksūtasusaṃyutam

    mahājaladanirghoṣaṃ sākṣāccandrārkabhāsvaram

26. 26

    उरगध्वजदुर्धर्षं सुवरूथं स्वपस्करम्

    सुवर्णजालसंयुक्तं प्रहसन्तमिव श्रिया

    uragadhvajadurdharṣaṃ suvarūthaṃ svapaskaram

    suvarṇajālasaṃyuktaṃ prahasantamiva śriyā

27. 27

    ततस्तं रथमास्थाय रावणार्पितशासनः

    लङ्काया निर्ययौ तूर्णं बलेन महता वृतः

    tatastaṃ rathamāsthāya rāvaṇārpitaśāsanaḥ

    laṅkāyā niryayau tūrṇaṃ balena mahatā vṛtaḥ

28. 28

    ततो दुन्दुभिनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमः

    शुश्रुवे शङ्खशब्दश्च प्रयाते वाहिनीपतौ

    tato dundubhinirghoṣaḥ parjanyaninadopamaḥ

    śuśruve śaṅkhaśabdaśca prayāte vāhinīpatau

29. 29

    निनदन्तः स्वरान्घोरान्राक्षसा जग्मुरग्रतः

    भीमरूपा महाकायाः प्रहस्तस्य पुरःसराः

    ninadantaḥ svarānghorānrākṣasā jagmuragrataḥ

    bhīmarūpā mahākāyāḥ prahastasya puraḥsarāḥ

30. 30

    व्यूढेनैव सुघोरेण पूर्वद्वारात्स निर्ययौ

    गजयूथनिकाशेन बलेन महता वृतः

    vyūḍhenaiva sughoreṇa pūrvadvārātsa niryayau

    gajayūthanikāśena balena mahatā vṛtaḥ