Sarga 92

30 shlokas

1. 1

   स तु तेन तदा क्रोधात्काकुत्स्थेनार्दितो रणे

   रावणः समरश्लाघी महाक्रोधमुपागमत्

   sa tu tena tadā krodhātkākutsthenārdito raṇe

   rāvaṇaḥ samaraślāghī mahākrodhamupāgamat

2. 2

   स दीप्तनयनो रोषाच्चापमायम्य वीर्यवान्

   अभ्यर्दयत्सुसंक्रुद्धो राघवं परमाहवे

   sa dīptanayano roṣāccāpamāyamya vīryavān

   abhyardayatsusaṃkruddho rāghavaṃ paramāhave

3. 3

   बाणधारासहस्रैस्तु स तोयद इवाम्बरात्

   राघवं रावणो बाणैस्तटाकमिव पूरयत्

   bāṇadhārāsahasraistu sa toyada ivāmbarāt

   rāghavaṃ rāvaṇo bāṇaistaṭākamiva pūrayat

4. 4

   पूरितः शरजालेन धनुर्मुक्तेन संयुगे

   महागिरिरिवाकम्प्यः काकुत्स्थो न प्रकम्पते

   pūritaḥ śarajālena dhanurmuktena saṃyuge

   mahāgiririvākampyaḥ kākutstho na prakampate

5. 5

   स शरैः शरजालानि वारयन्समरे स्थितः

   गभस्तीनिव सूर्यस्य प्रतिजग्राह वीर्यवान्

   sa śaraiḥ śarajālāni vārayansamare sthitaḥ

   gabhastīniva sūryasya pratijagrāha vīryavān

6. 6

   ततः शरसहस्राणि क्षिप्रहस्तो निशाचरः

   निजघानोरसि क्रुद्धो राघवस्य महात्मनः

   tataḥ śarasahasrāṇi kṣiprahasto niśācaraḥ

   nijaghānorasi kruddho rāghavasya mahātmanaḥ

7. 7

   स शोणितसमादिग्धः समरे लक्ष्मणाग्रजः

   दृष्टः फुल्ल इवारण्ये सुमहान्किंशुकद्रुमः

   sa śoṇitasamādigdhaḥ samare lakṣmaṇāgrajaḥ

   dṛṣṭaḥ phulla ivāraṇye sumahānkiṃśukadrumaḥ

8. 8

   शराभिघातसंरब्धः सोऽपि जग्राह सायकान्

   काकुत्स्थः सुमहातेजा युगान्तादित्यवर्चसः

   śarābhighātasaṃrabdhaḥ so'pi jagrāha sāyakān

   kākutsthaḥ sumahātejā yugāntādityavarcasaḥ

9. 9

   ततोऽन्योन्यं सुसंरब्धावुभौ तौ रामरावणौ

   शरान्धकारे समरे नोपालक्षयतां तदा

   tato'nyonyaṃ susaṃrabdhāvubhau tau rāmarāvaṇau

   śarāndhakāre samare nopālakṣayatāṃ tadā

10. 10

    ततः क्रोधसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः

    उवाच रावणं वीरः प्रहस्य परुषं वचः

    tataḥ krodhasamāviṣṭo rāmo daśarathātmajaḥ

    uvāca rāvaṇaṃ vīraḥ prahasya paruṣaṃ vacaḥ

11. 11

    मम भार्या जनस्थानादज्ञानाद्राक्षसाधम

    हृता ते विवशा यस्मात्तस्मात्त्वं नासि वीर्यवान्

    mama bhāryā janasthānādajñānādrākṣasādhama

    hṛtā te vivaśā yasmāttasmāttvaṃ nāsi vīryavān

12. 12

    मया विरहितां दीनां वर्तमानां महावने

    वैदेहीं प्रसभं हृत्वा शूरोऽहमिति मन्यसे

    mayā virahitāṃ dīnāṃ vartamānāṃ mahāvane

    vaidehīṃ prasabhaṃ hṛtvā śūro'hamiti manyase

13. 13

    स्त्रीषु शूर विनाथासु परदाराभिमर्शक

    कृत्वा कापुरुषं कर्म शूरोऽहमिति मन्यसे

    strīṣu śūra vināthāsu paradārābhimarśaka

    kṛtvā kāpuruṣaṃ karma śūro'hamiti manyase

14. 14

    भिन्नमर्याद निर्लज्ज चारित्रेष्वनवस्थित

    दर्पान्मृत्युमुपादाय शूरोऽहमिति मन्यसे

    bhinnamaryāda nirlajja cāritreṣvanavasthita

    darpānmṛtyumupādāya śūro'hamiti manyase

15. 15

    शूरेण धनदभ्रात्रा बलैः समुदितेन च

    श्लाघनीयं यशस्यं च कृतं कर्म महत्त्वया

    śūreṇa dhanadabhrātrā balaiḥ samuditena ca

    ślāghanīyaṃ yaśasyaṃ ca kṛtaṃ karma mahattvayā

16. 16

    उत्सेकेनाभिपन्नस्य गर्हितस्याहितस्य च

    कर्मणः प्राप्नुहीदानीं तस्याद्य सुमहत्फलम्

    utsekenābhipannasya garhitasyāhitasya ca

    karmaṇaḥ prāpnuhīdānīṃ tasyādya sumahatphalam

17. 17

    शूरोऽहमिति चात्मानमवगच्छसि दुर्मते

    नैव लज्जास्ति ते सीतां चोरवद्व्यपकर्षतः

    śūro'hamiti cātmānamavagacchasi durmate

    naiva lajjāsti te sītāṃ coravadvyapakarṣataḥ

18. 18

    यदि मत्संनिधौ सीता धर्षिता स्यात्त्वया बलात्

    भ्रातरं तु खरं पश्येस्तदा मत्सायकैर्हतः

    yadi matsaṃnidhau sītā dharṣitā syāttvayā balāt

    bhrātaraṃ tu kharaṃ paśyestadā matsāyakairhataḥ

19. 19

    दिष्ट्यासि मम दुष्टात्मंश्चक्षुर्विषयमागतः

    अद्य त्वां सायकैस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम्

    diṣṭyāsi mama duṣṭātmaṃścakṣurviṣayamāgataḥ

    adya tvāṃ sāyakaistīkṣṇairnayāmi yamasādanam

20. 20

    अद्य ते मच्छरैश्छिन्नं शिरो ज्वलितकुण्डलम्

    क्रव्यादा व्यपकर्षन्तु विकीर्णं रणपांसुषु

    adya te maccharaiśchinnaṃ śiro jvalitakuṇḍalam

    kravyādā vyapakarṣantu vikīrṇaṃ raṇapāṃsuṣu

21. 21

    निपत्योरसि गृध्रास्ते क्षितौ क्षिप्तस्य रावण

    पिबन्तु रुधिरं तर्षाद्बाणशल्यान्तरोत्थितम्

    nipatyorasi gṛdhrāste kṣitau kṣiptasya rāvaṇa

    pibantu rudhiraṃ tarṣādbāṇaśalyāntarotthitam

22. 22

    अद्य मद्बाणभिन्नस्य गतासोः पतितस्य ते

    कर्षन्त्वन्त्राणि पतगा गरुत्मन्त इवोरगान्

    adya madbāṇabhinnasya gatāsoḥ patitasya te

    karṣantvantrāṇi patagā garutmanta ivoragān

23. 23

    इत्येवं स वदन्वीरो रामः शत्रुनिबर्हणः

    राक्षसेन्द्रं समीपस्थं शरवर्षैरवाकिरत्

    ityevaṃ sa vadanvīro rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ

    rākṣasendraṃ samīpasthaṃ śaravarṣairavākirat

24. 24

    बभूव द्विगुणं वीर्यं बलं हर्षश्च संयुगे

    रामस्यास्त्रबलं चैव शत्रोर्निधनकाङ्क्षिणः

    babhūva dviguṇaṃ vīryaṃ balaṃ harṣaśca saṃyuge

    rāmasyāstrabalaṃ caiva śatrornidhanakāṅkṣiṇaḥ

25. 25

    प्रादुर्बभूवुरस्त्राणि सर्वाणि विदितात्मनः

    प्रहर्षाच्च महातेजाः शीघ्रहस्ततरोऽभवत्

    prādurbabhūvurastrāṇi sarvāṇi viditātmanaḥ

    praharṣācca mahātejāḥ śīghrahastataro'bhavat

26. 26

    शुभान्येतानि चिह्नानि विज्ञायात्मगतानि सः

    भूय एवार्दयद्रामो रावणं राक्षसान्तकृत्

    śubhānyetāni cihnāni vijñāyātmagatāni saḥ

    bhūya evārdayadrāmo rāvaṇaṃ rākṣasāntakṛt

27. 27

    हरीणां चाश्मनिकरैः शरवर्षैश्च राघवात्

    हन्यमानो दशग्रीवो विघूर्णहृदयोऽभवत्

    harīṇāṃ cāśmanikaraiḥ śaravarṣaiśca rāghavāt

    hanyamāno daśagrīvo vighūrṇahṛdayo'bhavat

28. 28

    यदा च शस्त्रं नारेभे न व्यकर्षच्छरासनम्

    नास्य प्रत्यकरोद्वीर्यं विक्लवेनान्तरात्मना

    yadā ca śastraṃ nārebhe na vyakarṣaccharāsanam

    nāsya pratyakarodvīryaṃ viklavenāntarātmanā

29. 29

    क्षिप्ताश्चापि शरास्तेन शस्त्राणि विविधानि च

    न रणार्थाय वर्तन्ते मृत्युकालेऽभिवर्ततः

    kṣiptāścāpi śarāstena śastrāṇi vividhāni ca

    na raṇārthāya vartante mṛtyukāle'bhivartataḥ

30. 30

    सूतस्तु रथनेतास्य तदवस्थं निरीक्ष्य तम्

    शनैर्युद्धादसंभ्रान्तो रथं तस्यापवाहयत्

    sūtastu rathanetāsya tadavasthaṃ nirīkṣya tam

    śanairyuddhādasaṃbhrānto rathaṃ tasyāpavāhayat