Sarga 81

35 shlokas

1. 1

   स प्रविश्य सभां राजा दीनः परमदुःखितः

   निषसादासने मुख्ये सिंहः क्रुद्ध इव श्वसन्

   sa praviśya sabhāṃ rājā dīnaḥ paramaduḥkhitaḥ

   niṣasādāsane mukhye siṃhaḥ kruddha iva śvasan

2. 2

   अब्रवीच्च तदा सर्वान्बलमुख्यान्महाबलः

   रावणः प्राञ्जलीन्वाक्यं पुत्रव्यसनकर्शितः

   abravīcca tadā sarvānbalamukhyānmahābalaḥ

   rāvaṇaḥ prāñjalīnvākyaṃ putravyasanakarśitaḥ

3. 3

   सर्वे भवन्तः सर्वेण हस्त्यश्वेन समावृताः

   निर्यान्तु रथसंघैश्च पादातैश्चोपशोभिताः

   sarve bhavantaḥ sarveṇa hastyaśvena samāvṛtāḥ

   niryāntu rathasaṃghaiśca pādātaiścopaśobhitāḥ

4. 4

   एकं रामं परिक्षिप्य समरे हन्तुमर्हथ

   प्रहृष्टा शरवर्षेण प्रावृट्काल इवाम्बुदाः

   ekaṃ rāmaṃ parikṣipya samare hantumarhatha

   prahṛṣṭā śaravarṣeṇa prāvṛṭkāla ivāmbudāḥ

5. 5

   अथवाहं शरैस्तीक्ष्णैर्भिन्नगात्रं महारणे

   भवद्भिः श्वो निहन्तास्मि रामं लोकस्य पश्यतः

   athavāhaṃ śaraistīkṣṇairbhinnagātraṃ mahāraṇe

   bhavadbhiḥ śvo nihantāsmi rāmaṃ lokasya paśyataḥ

6. 6

   इत्येवं राक्षसेन्द्रस्य वाक्यमादाय राक्षसाः

   निर्ययुस्ते रथैः शीघ्रं नागानीकैश्च संवृताः

   ityevaṃ rākṣasendrasya vākyamādāya rākṣasāḥ

   niryayuste rathaiḥ śīghraṃ nāgānīkaiśca saṃvṛtāḥ

7. 7

   स संग्रामो महाभीमः सूर्यस्योदयनं प्रति

   रक्षसां वानराणां च तुमुलः समपद्यत

   sa saṃgrāmo mahābhīmaḥ sūryasyodayanaṃ prati

   rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca tumulaḥ samapadyata

8. 8

   ते गदाभिर्विचित्राभिः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः

   अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तदा वानरराक्षसाः

   te gadābhirvicitrābhiḥ prāsaiḥ khaḍgaiḥ paraśvadhaiḥ

   anyonyaṃ samare jaghnustadā vānararākṣasāḥ

9. 9

   मातंगरथकूलाश्च वाजिमत्स्या ध्वजद्रुमाः

   शरीरसंघाटवहाः प्रसस्रुः शोणितापगाः

   mātaṃgarathakūlāśca vājimatsyā dhvajadrumāḥ

   śarīrasaṃghāṭavahāḥ prasasruḥ śoṇitāpagāḥ

10. 10

    ध्वजवर्मरथानश्वान्नानाप्रहरणानि च

    आप्लुत्याप्लुत्य समरे वानरेन्द्रा बभञ्जिरे

    dhvajavarmarathānaśvānnānāpraharaṇāni ca

    āplutyāplutya samare vānarendrā babhañjire

11. 11

    केशान्कर्णललाटांश्च नासिकाश्च प्लवंगमाः

    रक्षसां दशनैस्तीक्ष्णैर्नखैश्चापि व्यकर्तयन्

    keśānkarṇalalāṭāṃśca nāsikāśca plavaṃgamāḥ

    rakṣasāṃ daśanaistīkṣṇairnakhaiścāpi vyakartayan

12. 12

    एकैकं राक्षसं संख्ये शतं वानरपुंगवाः

    अभ्यधावन्त फलिनं वृक्षं शकुनयो यथा

    ekaikaṃ rākṣasaṃ saṃkhye śataṃ vānarapuṃgavāḥ

    abhyadhāvanta phalinaṃ vṛkṣaṃ śakunayo yathā

13. 13

    तथा गदाभिर्गुर्वीभिः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः

    निर्जघ्नुर्वानरान्घोरान्राक्षसाः पर्वतोपमाः

    tathā gadābhirgurvībhiḥ prāsaiḥ khaḍgaiḥ paraśvadhaiḥ

    nirjaghnurvānarānghorānrākṣasāḥ parvatopamāḥ

14. 14

    राक्षसैर्वध्यमानानां वानराणां महाचमूः

    शरण्यं शरणं याता रामं दशरथात्मजम्

    rākṣasairvadhyamānānāṃ vānarāṇāṃ mahācamūḥ

    śaraṇyaṃ śaraṇaṃ yātā rāmaṃ daśarathātmajam

15. 15

    ततो रामो महातेजा धनुरादाय वीर्यवान्

    प्रविश्य राक्षसं सैन्यं शरवर्षं ववर्ष ह

    tato rāmo mahātejā dhanurādāya vīryavān

    praviśya rākṣasaṃ sainyaṃ śaravarṣaṃ vavarṣa ha

16. 16

    प्रविष्टं तु तदा रामं मेघाः सूर्यमिवाम्बरे

    नाभिजग्मुर्महाघोरं निर्दहन्तं शराग्निना

    praviṣṭaṃ tu tadā rāmaṃ meghāḥ sūryamivāmbare

    nābhijagmurmahāghoraṃ nirdahantaṃ śarāgninā

17. 17

    कृतान्येव सुघोराणि रामेण रजनीचराः

    रणे रामस्य ददृशुः कर्माण्यसुकराणि च

    kṛtānyeva sughorāṇi rāmeṇa rajanīcarāḥ

    raṇe rāmasya dadṛśuḥ karmāṇyasukarāṇi ca

18. 18

    चालयन्तं महानीकं विधमन्तं महारथान्

    ददृशुस्ते न वै रामं वातं वनगतं यथा

    cālayantaṃ mahānīkaṃ vidhamantaṃ mahārathān

    dadṛśuste na vai rāmaṃ vātaṃ vanagataṃ yathā

19. 19

    छिन्नं भिन्नं शरैर्दग्धं प्रभग्नं शस्त्रपीडितम्

    बलं रामेण ददृशुर्न रामं शीघ्रकारिणम्

    chinnaṃ bhinnaṃ śarairdagdhaṃ prabhagnaṃ śastrapīḍitam

    balaṃ rāmeṇa dadṛśurna rāmaṃ śīghrakāriṇam

20. 20

    प्रहरन्तं शरीरेषु न ते पश्यन्ति राघवम्

    इन्द्रियार्थेषु तिष्ठन्तं भूतात्मानमिव प्रजाः

    praharantaṃ śarīreṣu na te paśyanti rāghavam

    indriyārtheṣu tiṣṭhantaṃ bhūtātmānamiva prajāḥ

21. 21

    एष हन्ति गजानीकमेष हन्ति महारथान्

    एष हन्ति शरैस्तीक्ष्णैः पदातीन्वाजिभिः सह

    eṣa hanti gajānīkameṣa hanti mahārathān

    eṣa hanti śaraistīkṣṇaiḥ padātīnvājibhiḥ saha

22. 22

    इति ते राक्षसाः सर्वे रामस्य सदृशान्रणे

    अन्योन्यकुपिता जघ्नुः सादृश्याद्राघवस्य ते

    iti te rākṣasāḥ sarve rāmasya sadṛśānraṇe

    anyonyakupitā jaghnuḥ sādṛśyādrāghavasya te

23. 23

    न ते ददृशिरे रामं दहन्तमरिवाहिनीम्

    मोहिताः परमास्त्रेण गान्धर्वेण महात्मना

    na te dadṛśire rāmaṃ dahantamarivāhinīm

    mohitāḥ paramāstreṇa gāndharveṇa mahātmanā

24. 24

    ते तु रामसहस्राणि रणे पश्यन्ति राक्षसाः

    पुनः पश्यन्ति काकुत्स्थमेकमेव महाहवे

    te tu rāmasahasrāṇi raṇe paśyanti rākṣasāḥ

    punaḥ paśyanti kākutsthamekameva mahāhave

25. 25

    भ्रमन्तीं काञ्चनीं कोटिं कार्मुकस्य महात्मनः

    अलातचक्रप्रतिमां ददृशुस्ते न राघवम्

    bhramantīṃ kāñcanīṃ koṭiṃ kārmukasya mahātmanaḥ

    alātacakrapratimāṃ dadṛśuste na rāghavam

26. 26

    शरीरनाभि सत्त्वार्चिः शरारं नेमिकार्मुकम्

    ज्याघोषतलनिर्घोषं तेजोबुद्धिगुणप्रभम्

    śarīranābhi sattvārciḥ śarāraṃ nemikārmukam

    jyāghoṣatalanirghoṣaṃ tejobuddhiguṇaprabham

27. 27

    दिव्यास्त्रगुणपर्यन्तं निघ्नन्तं युधि राक्षसान्

    ददृशू रामचक्रं तत्कालचक्रमिव प्रजाः

    divyāstraguṇaparyantaṃ nighnantaṃ yudhi rākṣasān

    dadṛśū rāmacakraṃ tatkālacakramiva prajāḥ

28. 28

    अनीकं दशसाहस्रं रथानां वातरंहसाम्

    अष्टादशसहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम्

    anīkaṃ daśasāhasraṃ rathānāṃ vātaraṃhasām

    aṣṭādaśasahasrāṇi kuñjarāṇāṃ tarasvinām

29. 29

    चतुर्दशसहस्राणि सारोहाणां च वाजिनाम्

    पूर्णे शतसहस्रे द्वे राक्षसानां पदातिनाम्

    caturdaśasahasrāṇi sārohāṇāṃ ca vājinām

    pūrṇe śatasahasre dve rākṣasānāṃ padātinām

30. 30

    दिवसस्याष्टमे भागे शरैरग्निशिखोपमैः

    हतान्येकेन रामेण रक्षसां कामरूपिणाम्

    divasasyāṣṭame bhāge śarairagniśikhopamaiḥ

    hatānyekena rāmeṇa rakṣasāṃ kāmarūpiṇām