Sarga 63

53 shlokas

1. 1

   प्रवृत्ते संकुले तस्मिन्घोरे वीरजनक्षये

   अङ्गदः कम्पनं वीरमाससाद रणोत्सुकः

   pravṛtte saṃkule tasminghore vīrajanakṣaye

   aṅgadaḥ kampanaṃ vīramāsasāda raṇotsukaḥ

2. 2

   आहूय सोऽङ्गदं कोपात्ताडयामास वेगितः

   गदया कम्पनः पूर्वं स चचाल भृशाहतः

   āhūya so'ṅgadaṃ kopāttāḍayāmāsa vegitaḥ

   gadayā kampanaḥ pūrvaṃ sa cacāla bhṛśāhataḥ

3. 3

   स संज्ञां प्राप्य तेजस्वी चिक्षेप शिखरं गिरेः

   अर्दितश्च प्रहारेण कम्पनः पतितो भुवि

   sa saṃjñāṃ prāpya tejasvī cikṣepa śikharaṃ gireḥ

   arditaśca prahāreṇa kampanaḥ patito bhuvi

4. 4

   हतप्रवीरा व्यथिता राक्षसेन्द्रचमूस्तदा

   जगामाभिमुखी सा तु कुम्भकर्णसुतो यतः

   आपतन्तीं च वेगेन कुम्भस्तां सान्त्वयच्चमूम्

   hatapravīrā vyathitā rākṣasendracamūstadā

   jagāmābhimukhī sā tu kumbhakarṇasuto yataḥ

   āpatantīṃ ca vegena kumbhastāṃ sāntvayaccamūm

5. 5

   स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः प्रगृह्य सुसमाहितः

   मुमोचाशीविषप्रख्याञ्शरान्देहविदारणान्

   sa dhanurdhanvināṃ śreṣṭhaḥ pragṛhya susamāhitaḥ

   mumocāśīviṣaprakhyāñśarāndehavidāraṇān

6. 6

   तस्य तच्छुशुभे भूयः सशरं धनुरुत्तमम्

   विद्युदैरावतार्चिष्मद्द्वितीयेन्द्रधनुर्यथा

   tasya tacchuśubhe bhūyaḥ saśaraṃ dhanuruttamam

   vidyudairāvatārciṣmaddvitīyendradhanuryathā

7. 7

   आकर्णकृष्टमुक्तेन जघान द्विविदं तदा

   तेन हाटकपुङ्खेन पत्रिणा पत्रवाससा

   ākarṇakṛṣṭamuktena jaghāna dvividaṃ tadā

   tena hāṭakapuṅkhena patriṇā patravāsasā

8. 8

   सहसाभिहतस्तेन विप्रमुक्तपदः स्फुरन्

   निपपाताद्रिकूटाभो विह्वलः प्लवगोत्तमः

   sahasābhihatastena vipramuktapadaḥ sphuran

   nipapātādrikūṭābho vihvalaḥ plavagottamaḥ

9. 9

   मैन्दस्तु भ्रातरं दृष्ट्वा भग्नं तत्र महाहवे

   अभिदुद्राव वेगेन प्रगृह्य महतीं शिलाम्

   maindastu bhrātaraṃ dṛṣṭvā bhagnaṃ tatra mahāhave

   abhidudrāva vegena pragṛhya mahatīṃ śilām

10. 10

    तां शिलां तु प्रचिक्षेप राक्षसाय महाबलः

    बिभेद तां शिलां कुम्भः प्रसन्नैः पञ्चभिः शरैः

    tāṃ śilāṃ tu pracikṣepa rākṣasāya mahābalaḥ

    bibheda tāṃ śilāṃ kumbhaḥ prasannaiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ

11. 11

    संधाय चान्यं सुमुखं शरमाशीविषोपमम्

    आजघान महातेजा वक्षसि द्विविदाग्रजम्

    saṃdhāya cānyaṃ sumukhaṃ śaramāśīviṣopamam

    ājaghāna mahātejā vakṣasi dvividāgrajam

12. 12

    स तु तेन प्रहारेण मैन्दो वानरयूथपः

    मर्मण्यभिहतस्तेन पपात भुवि मूर्छितः

    sa tu tena prahāreṇa maindo vānarayūthapaḥ

    marmaṇyabhihatastena papāta bhuvi mūrchitaḥ

13. 13

    अङ्गदो मातुलौ दृष्ट्वा पतितौ तौ महाबलौ

    अभिदुद्राव वेगेन कुम्भमुद्यतकार्मुकम्

    aṅgado mātulau dṛṣṭvā patitau tau mahābalau

    abhidudrāva vegena kumbhamudyatakārmukam

14. 14

    तमापतन्तं विव्याध कुम्भः पञ्चभिरायसैः

    त्रिभिश्चान्यैः शितैर्बाणैर्मातंगमिव तोमरैः

    tamāpatantaṃ vivyādha kumbhaḥ pañcabhirāyasaiḥ

    tribhiścānyaiḥ śitairbāṇairmātaṃgamiva tomaraiḥ

15. 15

    सोऽङ्गदं विविधैर्बाणैः कुम्भो विव्याध वीर्यवान्

    अकुण्ठधारैर्निशितैस्तीक्ष्णैः कनकभूषणैः

    so'ṅgadaṃ vividhairbāṇaiḥ kumbho vivyādha vīryavān

    akuṇṭhadhārairniśitaistīkṣṇaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ

16. 16

    अङ्गदः प्रतिविद्धाङ्गो वालिपुत्रो न कम्पते

    शिलापादपवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि ववर्ष ह

    aṅgadaḥ pratividdhāṅgo vāliputro na kampate

    śilāpādapavarṣāṇi tasya mūrdhni vavarṣa ha

17. 17

    स प्रचिच्छेद तान्सर्वान्बिभेद च पुनः शिलाः

    कुम्भकर्णात्मजः श्रीमान्वालिपुत्रसमीरितान्

    sa praciccheda tānsarvānbibheda ca punaḥ śilāḥ

    kumbhakarṇātmajaḥ śrīmānvāliputrasamīritān

18. 18

    आपतन्तं च सम्प्रेक्ष्य कुम्भो वानरयूथपम्

    भ्रुवोर्विव्याध बाणाभ्यामुल्काभ्यामिव कुञ्जरम्

    āpatantaṃ ca samprekṣya kumbho vānarayūthapam

    bhruvorvivyādha bāṇābhyāmulkābhyāmiva kuñjaram

19. 19

    अङ्गदः पाणिना नेत्रे पिधाय रुधिरोक्षिते

    सालमासन्नमेकेन परिजग्राह पाणिना

    aṅgadaḥ pāṇinā netre pidhāya rudhirokṣite

    sālamāsannamekena parijagrāha pāṇinā

20. 20

    तमिन्द्रकेतुप्रतिमं वृक्षं मन्दरसंनिभम्

    समुत्सृजन्तं वेगेन पश्यतां सर्वरक्षसाम्

    tamindraketupratimaṃ vṛkṣaṃ mandarasaṃnibham

    samutsṛjantaṃ vegena paśyatāṃ sarvarakṣasām

21. 21

    स चिच्छेद शितैर्बाणैः सप्तभिः कायभेदनैः

    अङ्गदो विव्यथेऽभीक्ष्णं ससाद च मुमोह च

    sa ciccheda śitairbāṇaiḥ saptabhiḥ kāyabhedanaiḥ

    aṅgado vivyathe'bhīkṣṇaṃ sasāda ca mumoha ca

22. 22

    अङ्गदं व्यथितं दृष्ट्वा सीदन्तमिव सागरे

    दुरासदं हरिश्रेष्ठा राघवाय न्यवेदयन्

    aṅgadaṃ vyathitaṃ dṛṣṭvā sīdantamiva sāgare

    durāsadaṃ hariśreṣṭhā rāghavāya nyavedayan

23. 23

    रामस्तु व्यथितं श्रुत्वा वालिपुत्रं महाहवे

    व्यादिदेश हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवत्प्रमुखांस्ततः

    rāmastu vyathitaṃ śrutvā vāliputraṃ mahāhave

    vyādideśa hariśreṣṭhāñjāmbavatpramukhāṃstataḥ

24. 24

    ते तु वानरशार्दूलाः श्रुत्वा रामस्य शासनम्

    अभिपेतुः सुसंक्रुद्धाः कुम्भमुद्यतकार्मुकम्

    te tu vānaraśārdūlāḥ śrutvā rāmasya śāsanam

    abhipetuḥ susaṃkruddhāḥ kumbhamudyatakārmukam

25. 25

    ततो द्रुमशिलाहस्ताः कोपसंरक्तलोचनाः

    रिरक्षिषन्तोऽभ्यपतन्नङ्गदं वानरर्षभाः

    tato drumaśilāhastāḥ kopasaṃraktalocanāḥ

    rirakṣiṣanto'bhyapatannaṅgadaṃ vānararṣabhāḥ

26. 26

    जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः

    कुम्भकर्णात्मजं वीरं क्रुद्धाः समभिदुद्रुवुः

    jāmbavāṃśca suṣeṇaśca vegadarśī ca vānaraḥ

    kumbhakarṇātmajaṃ vīraṃ kruddhāḥ samabhidudruvuḥ

27. 27

    समीक्ष्यापततस्तांस्तु वानरेन्द्रान्महाबलान्

    आववार शरौघेण नगेनेव जलाशयम्

    samīkṣyāpatatastāṃstu vānarendrānmahābalān

    āvavāra śaraugheṇa nageneva jalāśayam

28. 28

    तस्य बाणचयं प्राप्य न शेकुरतिवर्तितुम्

    वानरेन्द्रा महात्मानो वेलामिव महोदधिः

    tasya bāṇacayaṃ prāpya na śekurativartitum

    vānarendrā mahātmāno velāmiva mahodadhiḥ

29. 29

    तांस्तु दृष्ट्वा हरिगणाञ्शरवृष्टिभिरर्दितान्

    अङ्गदं पृष्ठतः कृत्वा भ्रातृजं प्लवगेश्वरः

    tāṃstu dṛṣṭvā harigaṇāñśaravṛṣṭibhirarditān

    aṅgadaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā bhrātṛjaṃ plavageśvaraḥ

30. 30

    अभिदुद्राव वेगेन सुग्रीवः कुम्भमाहवे

    शैलसानुचरं नागं वेगवानिव केसरी

    abhidudrāva vegena sugrīvaḥ kumbhamāhave

    śailasānucaraṃ nāgaṃ vegavāniva kesarī