Sarga 36

43 shlokas

1. 1

   ततो द्यां पृथिवीं चैव वीक्षमाणा वनौकसः

   ददृशुः संततौ बाणैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

   tato dyāṃ pṛthivīṃ caiva vīkṣamāṇā vanaukasaḥ

   dadṛśuḥ saṃtatau bāṇairbhrātarau rāmalakṣmaṇau

2. 2

   वृष्ट्वेवोपरते देवे कृतकर्मणि राक्षसे

   आजगामाथ तं देशं ससुग्रीवो विभीषणः

   vṛṣṭvevoparate deve kṛtakarmaṇi rākṣase

   ājagāmātha taṃ deśaṃ sasugrīvo vibhīṣaṇaḥ

3. 3

   नीलद्विविदमैन्दाश्च सुषेणसुमुखाङ्गदाः

   तूर्णं हनुमता सार्धमन्वशोचन्त राघवौ

   nīladvividamaindāśca suṣeṇasumukhāṅgadāḥ

   tūrṇaṃ hanumatā sārdhamanvaśocanta rāghavau

4. 4

   निश्चेष्टौ मन्दनिःश्वासौ शोणितौघपरिप्लुतौ

   शरजालाचितौ स्तब्धौ शयानौ शरतल्पयोः

   niśceṣṭau mandaniḥśvāsau śoṇitaughapariplutau

   śarajālācitau stabdhau śayānau śaratalpayoḥ

5. 5

   निःश्वसन्तौ यथा सर्पौ निश्चेष्टौ मन्दविक्रमौ

   रुधिरस्रावदिग्धाङ्गौ तापनीयाविव ध्वजौ

   niḥśvasantau yathā sarpau niśceṣṭau mandavikramau

   rudhirasrāvadigdhāṅgau tāpanīyāviva dhvajau

6. 6

   तौ वीरशयने वीरौ शयानौ मन्दचेष्टितौ

   यूथपैस्तैः परिवृतौ बाष्पव्याकुललोचनैः

   tau vīraśayane vīrau śayānau mandaceṣṭitau

   yūthapaistaiḥ parivṛtau bāṣpavyākulalocanaiḥ

7. 7

   राघवौ पतितौ दृष्ट्वा शरजालसमावृतौ

   बभूवुर्व्यथिताः सर्वे वानराः सविभीषणाः

   rāghavau patitau dṛṣṭvā śarajālasamāvṛtau

   babhūvurvyathitāḥ sarve vānarāḥ savibhīṣaṇāḥ

8. 8

   अन्तरिक्षं निरीक्षन्तो दिशः सर्वाश्च वानराः

   न चैनं मायया छन्नं ददृशू रावणिं रणे

   antarikṣaṃ nirīkṣanto diśaḥ sarvāśca vānarāḥ

   na cainaṃ māyayā channaṃ dadṛśū rāvaṇiṃ raṇe

9. 9

   तं तु मायाप्रतिच्छन्नं माययैव विभीषणः

   वीक्षमाणो ददर्शाथ भ्रातुः पुत्रमवस्थितम्

   taṃ tu māyāpraticchannaṃ māyayaiva vibhīṣaṇaḥ

   vīkṣamāṇo dadarśātha bhrātuḥ putramavasthitam

10. 10

    तमप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे

    ददर्शान्तर्हितं वीरं वरदानाद्विभीषणः

    tamapratimakarmāṇamapratidvandvamāhave

    dadarśāntarhitaṃ vīraṃ varadānādvibhīṣaṇaḥ

11. 11

    इन्द्रजित्त्वात्मनः कर्म तौ शयानौ समीक्ष्य च

    उवाच परमप्रीतो हर्षयन्सर्वनैरृतान्

    indrajittvātmanaḥ karma tau śayānau samīkṣya ca

    uvāca paramaprīto harṣayansarvanairṛtān

12. 12

    दूषणस्य च हन्तारौ खरस्य च महाबलौ

    सादितौ मामकैर्बाणैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

    dūṣaṇasya ca hantārau kharasya ca mahābalau

    sāditau māmakairbāṇairbhrātarau rāmalakṣmaṇau

13. 13

    नेमौ मोक्षयितुं शक्यावेतस्मादिषुबन्धनात्

    सर्वैरपि समागम्य सर्षिसङ्घैः सुरासुरैः

    nemau mokṣayituṃ śakyāvetasmādiṣubandhanāt

    sarvairapi samāgamya sarṣisaṅghaiḥ surāsuraiḥ

14. 14

    यत्कृते चिन्तयानस्य शोकार्तस्य पितुर्मम

    अस्पृष्ट्वा शयनं गात्रैस्त्रियामा याति शर्वरी

    yatkṛte cintayānasya śokārtasya piturmama

    aspṛṣṭvā śayanaṃ gātraistriyāmā yāti śarvarī

15. 15

    कृत्स्नेयं यत्कृते लङ्का नदी वर्षास्विवाकुला

    सोऽयं मूलहरोऽनर्थः सर्वेषां निहतो मया

    kṛtsneyaṃ yatkṛte laṅkā nadī varṣāsvivākulā

    so'yaṃ mūlaharo'narthaḥ sarveṣāṃ nihato mayā

16. 16

    रामस्य लक्ष्मणस्यैव सर्वेषां च वनौकसाम्

    विक्रमा निष्फलाः सर्वे यथा शरदि तोयदाः

    rāmasya lakṣmaṇasyaiva sarveṣāṃ ca vanaukasām

    vikramā niṣphalāḥ sarve yathā śaradi toyadāḥ

17. 17

    एवमुक्त्वा तु तान्सर्वान्राक्षसान्परिपार्श्वगान्

    यूथपानपि तान्सर्वांस्ताडयामास रावणिः

    evamuktvā tu tānsarvānrākṣasānparipārśvagān

    yūthapānapi tānsarvāṃstāḍayāmāsa rāvaṇiḥ

18. 18

    तानर्दयित्वा बाणौघैस्त्रासयित्वा च वानरान्

    प्रजहास महाबाहुर्वचनं चेदमब्रवीत्

    tānardayitvā bāṇaughaistrāsayitvā ca vānarān

    prajahāsa mahābāhurvacanaṃ cedamabravīt

19. 19

    शरबन्धेन घोरेण मया बद्धौ चमूमुखे

    सहितौ भ्रातरावेतौ निशामयत राक्षसाः

    śarabandhena ghoreṇa mayā baddhau camūmukhe

    sahitau bhrātarāvetau niśāmayata rākṣasāḥ

20. 20

    एवमुक्तास्तु ते सर्वे राक्षसाः कूटयोधिनः

    परं विस्मयमाजग्मुः कर्मणा तेन तोषिताः

    evamuktāstu te sarve rākṣasāḥ kūṭayodhinaḥ

    paraṃ vismayamājagmuḥ karmaṇā tena toṣitāḥ

21. 21

    विनेदुश्च महानादान्सर्वे ते जलदोपमाः

    हतो राम इति ज्ञात्वा रावणिं समपूजयन्

    vineduśca mahānādānsarve te jaladopamāḥ

    hato rāma iti jñātvā rāvaṇiṃ samapūjayan

22. 22

    निष्पन्दौ तु तदा दृष्ट्वा तावुभौ रामलक्ष्मणौ

    वसुधायां निरुच्छ्वासौ हतावित्यन्वमन्यत

    niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāvubhau rāmalakṣmaṇau

    vasudhāyāṃ nirucchvāsau hatāvityanvamanyata

23. 23

    हर्षेण तु समाविष्ट इन्द्रजित्समितिंजयः

    प्रविवेश पुरीं लङ्कां हर्षयन्सर्वनैरृतान्

    harṣeṇa tu samāviṣṭa indrajitsamitiṃjayaḥ

    praviveśa purīṃ laṅkāṃ harṣayansarvanairṛtān

24. 24

    रामलक्ष्मणयोर्दृष्ट्वा शरीरे सायकैश्चिते

    सर्वाणि चाङ्गोपाङ्गानि सुग्रीवं भयमाविशत्

    rāmalakṣmaṇayordṛṣṭvā śarīre sāyakaiścite

    sarvāṇi cāṅgopāṅgāni sugrīvaṃ bhayamāviśat

25. 25

    तमुवाच परित्रस्तं वानरेन्द्रं विभीषणः

    सबाष्पवदनं दीनं शोकव्याकुललोचनम्

    tamuvāca paritrastaṃ vānarendraṃ vibhīṣaṇaḥ

    sabāṣpavadanaṃ dīnaṃ śokavyākulalocanam

26. 26

    अलं त्रासेन सुग्रीव बाष्पवेगो निगृह्यताम्

    एवंप्रायाणि युद्धानि विजयो नास्ति नैष्ठिकः

    alaṃ trāsena sugrīva bāṣpavego nigṛhyatām

    evaṃprāyāṇi yuddhāni vijayo nāsti naiṣṭhikaḥ

27. 27

    सशेषभाग्यतास्माकं यदि वीर भविष्यति

    मोहमेतौ प्रहास्येते भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

    saśeṣabhāgyatāsmākaṃ yadi vīra bhaviṣyati

    mohametau prahāsyete bhrātarau rāmalakṣmaṇau

28. 28

    पर्यवस्थापयात्मानमनाथं मां च वानर

    सत्यधर्मानुरक्तानां नास्ति मृत्युकृतं भयम्

    paryavasthāpayātmānamanāthaṃ māṃ ca vānara

    satyadharmānuraktānāṃ nāsti mṛtyukṛtaṃ bhayam

29. 29

    एवमुक्त्वा ततस्तस्य जलक्लिन्नेन पाणिना

    सुग्रीवस्य शुभे नेत्रे प्रममार्ज विभीषणः

    evamuktvā tatastasya jalaklinnena pāṇinā

    sugrīvasya śubhe netre pramamārja vibhīṣaṇaḥ

30. 30

    प्रमृज्य वदनं तस्य कपिराजस्य धीमतः

    अब्रवीत्कालसम्प्राप्तमसंभ्रान्तमिदं वचः

    pramṛjya vadanaṃ tasya kapirājasya dhīmataḥ

    abravītkālasamprāptamasaṃbhrāntamidaṃ vacaḥ