Sarga 16

29 shlokas

1. 1

   सबले सागरं तीर्णे रामे दशरथात्मजे

   अमात्यौ रावणः श्रीमानब्रवीच्छुकसारणौ

   sabale sāgaraṃ tīrṇe rāme daśarathātmaje

   amātyau rāvaṇaḥ śrīmānabravīcchukasāraṇau

2. 2

   समग्रं सागरं तीर्णं दुस्तरं वानरं बलम्

   अभूतपूर्वं रामेण सागरे सेतुबन्धनम्

   samagraṃ sāgaraṃ tīrṇaṃ dustaraṃ vānaraṃ balam

   abhūtapūrvaṃ rāmeṇa sāgare setubandhanam

3. 3

   सागरे सेतुबन्धं तु न श्रद्दध्यां कथंचन

   अवश्यं चापि संख्येयं तन्मया वानरं बलम्

   sāgare setubandhaṃ tu na śraddadhyāṃ kathaṃcana

   avaśyaṃ cāpi saṃkhyeyaṃ tanmayā vānaraṃ balam

4. 4

   भवन्तौ वानरं सैन्यं प्रविश्यानुपलक्षितौ

   परिमाणं च वीर्यं च ये च मुख्याः प्लवंगमाः

   bhavantau vānaraṃ sainyaṃ praviśyānupalakṣitau

   parimāṇaṃ ca vīryaṃ ca ye ca mukhyāḥ plavaṃgamāḥ

5. 5

   मन्त्रिणो ये च रामस्य सुग्रीवस्य च संमताः

   ये पूर्वमभिवर्तन्ते ये च शूराः प्लवंगमाः

   mantriṇo ye ca rāmasya sugrīvasya ca saṃmatāḥ

   ye pūrvamabhivartante ye ca śūrāḥ plavaṃgamāḥ

6. 6

   स च सेतुर्यथा बद्धः सागरे सलिलार्णवे

   निवेशश्च यथा तेषां वानराणां महात्मनाम्

   sa ca seturyathā baddhaḥ sāgare salilārṇave

   niveśaśca yathā teṣāṃ vānarāṇāṃ mahātmanām

7. 7

   रामस्य व्यवसायं च वीर्यं प्रहरणानि च

   लक्ष्मणस्य च वीरस्य तत्त्वतो ज्ञातुमर्हथ

   rāmasya vyavasāyaṃ ca vīryaṃ praharaṇāni ca

   lakṣmaṇasya ca vīrasya tattvato jñātumarhatha

8. 8

   कश्च सेनापतिस्तेषां वानराणां महौजसाम्

   एतज्ज्ञात्वा यथातत्त्वं शीघ्रमागन्तुमर्हथः

   kaśca senāpatisteṣāṃ vānarāṇāṃ mahaujasām

   etajjñātvā yathātattvaṃ śīghramāgantumarhathaḥ

9. 9

   इति प्रतिसमादिष्टौ राक्षसौ शुकसारणौ

   हरिरूपधरौ वीरौ प्रविष्टौ वानरं बलम्

   iti pratisamādiṣṭau rākṣasau śukasāraṇau

   harirūpadharau vīrau praviṣṭau vānaraṃ balam

10. 10

    ततस्तद्वानरं सैन्यमचिन्त्यं लोमहर्षणम्

    संख्यातुं नाध्यगच्छेतां तदा तौ शुकसारणौ

    tatastadvānaraṃ sainyamacintyaṃ lomaharṣaṇam

    saṃkhyātuṃ nādhyagacchetāṃ tadā tau śukasāraṇau

11. 11

    तत्स्थितं पर्वताग्रेषु निर्दरेषु गुहासु च

    समुद्रस्य च तीरेषु वनेषूपवनेषु च

    tatsthitaṃ parvatāgreṣu nirdareṣu guhāsu ca

    samudrasya ca tīreṣu vaneṣūpavaneṣu ca

12. 12

    तरमाणं च तीर्णं च तर्तुकामं च सर्वशः

    निविष्टं निविशच्चैव भीमनादं महाबलम्

    taramāṇaṃ ca tīrṇaṃ ca tartukāmaṃ ca sarvaśaḥ

    niviṣṭaṃ niviśaccaiva bhīmanādaṃ mahābalam

13. 13

    तौ ददर्श महातेजाः प्रच्छन्नौ च विभीषणः

    आचचक्षेऽथ रामाय गृहीत्वा शुकसारणौ

    लङ्कायाः समनुप्राप्तौ चारौ परपुरंजयौ

    tau dadarśa mahātejāḥ pracchannau ca vibhīṣaṇaḥ

    ācacakṣe'tha rāmāya gṛhītvā śukasāraṇau

    laṅkāyāḥ samanuprāptau cārau parapuraṃjayau

14. 14

    तौ दृष्ट्वा व्यथितौ रामं निराशौ जीविते तदा

    कृताञ्जलिपुटौ भीतौ वचनं चेदमूचतुः

    tau dṛṣṭvā vyathitau rāmaṃ nirāśau jīvite tadā

    kṛtāñjalipuṭau bhītau vacanaṃ cedamūcatuḥ

15. 15

    आवामिहागतौ सौम्य रावणप्रहितावुभौ

    परिज्ञातुं बलं कृत्स्नं तवेदं रघुनन्दन

    āvāmihāgatau saumya rāvaṇaprahitāvubhau

    parijñātuṃ balaṃ kṛtsnaṃ tavedaṃ raghunandana

16. 16

    तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा रामो दशरथात्मजः

    अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं सर्वभूतहिते रतः

    tayostadvacanaṃ śrutvā rāmo daśarathātmajaḥ

    abravītprahasanvākyaṃ sarvabhūtahite rataḥ

17. 17

    यदि दृष्टं बलं कृत्स्नं वयं वा सुसमीक्षिताः

    यथोक्तं वा कृतं कार्यं छन्दतः प्रतिगम्यताम्

    yadi dṛṣṭaṃ balaṃ kṛtsnaṃ vayaṃ vā susamīkṣitāḥ

    yathoktaṃ vā kṛtaṃ kāryaṃ chandataḥ pratigamyatām

18. 18

    प्रविश्य नगरीं लङ्कां भवद्भ्यां धनदानुजः

    वक्तव्यो रक्षसां राजा यथोक्तं वचनं मम

    praviśya nagarīṃ laṅkāṃ bhavadbhyāṃ dhanadānujaḥ

    vaktavyo rakṣasāṃ rājā yathoktaṃ vacanaṃ mama

19. 19

    यद्बलं च समाश्रित्य सीतां मे हृतवानसि

    तद्दर्शय यथाकामं ससैन्यः सहबान्धवः

    yadbalaṃ ca samāśritya sītāṃ me hṛtavānasi

    taddarśaya yathākāmaṃ sasainyaḥ sahabāndhavaḥ

20. 20

    श्वः काले नगरीं लङ्कां सप्राकारां सतोरणाम्

    राक्षसं च बलं पश्य शरैर्विध्वंसितं मया

    śvaḥ kāle nagarīṃ laṅkāṃ saprākārāṃ satoraṇām

    rākṣasaṃ ca balaṃ paśya śarairvidhvaṃsitaṃ mayā

21. 21

    घोरं रोषमहं मोक्ष्ये बलं धारय रावण

    श्वःकाले वज्रवान्वज्रं दानवेष्विव वासवः

    ghoraṃ roṣamahaṃ mokṣye balaṃ dhāraya rāvaṇa

    śvaḥkāle vajravānvajraṃ dānaveṣviva vāsavaḥ

22. 22

    इति प्रतिसमादिष्टौ राक्षसौ शुकसारणौ

    आगम्य नगरीं लङ्कामब्रूतां राक्षसाधिपम्

    iti pratisamādiṣṭau rākṣasau śukasāraṇau

    āgamya nagarīṃ laṅkāmabrūtāṃ rākṣasādhipam

23. 23

    विभीषणगृहीतौ तु वधार्हौ राक्षसेश्वर

    दृष्ट्वा धर्मात्मना मुक्तौ रामेणामिततेजसा

    vibhīṣaṇagṛhītau tu vadhārhau rākṣaseśvara

    dṛṣṭvā dharmātmanā muktau rāmeṇāmitatejasā

24. 24

    एकस्थानगता यत्र चत्वारः पुरुषर्षभाः

    लोकपालोपमाः शूराः कृतास्त्रा दृढविक्रमाः

    ekasthānagatā yatra catvāraḥ puruṣarṣabhāḥ

    lokapālopamāḥ śūrāḥ kṛtāstrā dṛḍhavikramāḥ

25. 25

    रामो दाशरथिः श्रीमांल्लक्ष्मणश्च विभीषणः

    सुग्रीवश्च महातेजा महेन्द्रसमविक्रमः

    rāmo dāśarathiḥ śrīmāṃllakṣmaṇaśca vibhīṣaṇaḥ

    sugrīvaśca mahātejā mahendrasamavikramaḥ

26. 26

    एते शक्ताः पुरीं लङ्कां सप्राकारां सतोरणाम्

    उत्पाट्य संक्रामयितुं सर्वे तिष्ठन्तु वानराः

    ete śaktāḥ purīṃ laṅkāṃ saprākārāṃ satoraṇām

    utpāṭya saṃkrāmayituṃ sarve tiṣṭhantu vānarāḥ

27. 27

    यादृशं तस्य रामस्य रूपं प्रहरणानि च

    वधिष्यति पुरीं लङ्कामेकस्तिष्ठन्तु ते त्रयः

    yādṛśaṃ tasya rāmasya rūpaṃ praharaṇāni ca

    vadhiṣyati purīṃ laṅkāmekastiṣṭhantu te trayaḥ

28. 28

    रामलक्ष्मणगुप्ता सा सुग्रीवेण च वाहिनी

    बभूव दुर्धर्षतरा सर्वैरपि सुरासुरैः

    rāmalakṣmaṇaguptā sā sugrīveṇa ca vāhinī

    babhūva durdharṣatarā sarvairapi surāsuraiḥ

29. 29

    प्रहृष्टरूपा ध्वजिनी वनौकसां महात्मनां संप्रति योद्धुमिच्छताम्

    अलं विरोधेन शमो विधीयतां प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली

    prahṛṣṭarūpā dhvajinī vanaukasāṃ mahātmanāṃ saṃprati yoddhumicchatām

    alaṃ virodhena śamo vidhīyatāṃ pradīyatāṃ dāśarathāya maithilī